Η Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε σε μια συμφωνία-ορόσημο για τον τερματισμό όλων των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως τον Νοέμβριο του 2027. Η συμφωνία αυτή, που αποτελεί ένα «προσωρινό μνημόνιο συμφωνίας» μεταξύ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σηματοδοτεί μια σημαντική πρόοδο στις προσπάθειες της ΕΕ να διακόψει κάθε μορφής ενεργειακές εισαγωγές από τη Ρωσία, οι οποίες συνεχίζουν να παρέχουν ζωτικής σημασίας χρηματοδότηση στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, τα κράτη μέλη θα διακόψουν τις εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) έως το τέλος του 2026, ενώ οι εισαγωγές μέσω αγωγών θα σταματήσουν οριστικά τον Νοέμβριο του 2027. Η προσπάθεια για διακοπή των αγορών αντιμετώπισε σημαντικές δυσκολίες τα τελευταία τέσσερα χρόνια, λόγω της βαθιάς εξάρτησης πολλών κρατών μελών από την ρωσική ενέργεια. Η συνολική εξάρτηση της ΕΕ από το ρωσικό αέριο ανερχόταν περίπου στο 50% πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.
Η κίνηση αυτή αποσκοπεί «στον τερματισμό της εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια, μετά την εργαλειοποίηση του αερίου από τη Ρωσία, με σημαντικές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά», όπως αναφέρεται σε σχετική δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαιρέτισε την ανακοίνωση, δηλώνοντας: «Η Ευρώπη κλείνει την κάνουλα στα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, για πάντα. Η ενεργειακή ανεξαρτησία ξεκινά τώρα».
Οι ηγέτες της ΕΕ πανηγύρισαν την είδηση της πολυαναμενόμενης συμφωνίας για οριστική διακοπή των ρωσικών εισαγωγών αερίου, η οποία επετεύχθη μέσω συμβιβασμού μεταξύ των κρατών μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως προς την ημερομηνία διακοπής. Ο Επίτροπος Ενέργειας, Dan Jorgensen, δήλωσε: «Επιλέξαμε την ενεργειακή ασφάλεια και ανεξαρτησία για την Ευρώπη. Όχι πια εκβιασμοί. Όχι πια χειραγώγηση της αγοράς από τον Πούτιν. Στεκόμαστε δυνατοί με την Ουκρανία».
Σύμφωνα με τη συμφωνία, οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις μέσω αγωγών θα απαγορεύονται από τις 30 Σεπτεμβρίου 2027, υπό την προϋπόθεση ότι τα επίπεδα αποθήκευσης είναι επαρκή, και το αργότερο από την 1η Νοεμβρίου 2027. Οι βραχυπρόθεσμες συμβάσεις θα καταργηθούν από τις 17 Ιουνίου 2026. Για τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις LNG, η απαγόρευση τίθεται σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ οι βραχυπρόθεσμες συμβάσεις θα καταργηθούν σταδιακά από τις 25 Απριλίου 2026. Οι χρονικές αυτές γραμμές αναμένουν την τελική έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούν να επικαλούνται «ανωτέρα βία» για να δικαιολογήσουν νομικά τη διακοπή υφιστάμενων συμβάσεων, επικαλούμενες την απαγόρευση εισαγωγών της ΕΕ.
Για την ώρα, η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται από μεγάλες ποσότητες ρωσικού φυσικού αερίου, καθώς η αλλαγή προμηθευτών είναι πιο χρονοβόρα σε σχέση με το πετρέλαιο, στο οποίο τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν ήδη στραφεί. Το μερίδιο του ρωσικού αερίου στις εισαγωγές της ΕΕ μειώθηκε από 45% το 2021, αλλά παρέμεινε στο 19% πέρυσι. Παρόλο που η Ευρώπη έχει περιορίσει τις παραδόσεις μέσω αγωγών, η Ρωσία παραμένει βασικός προμηθευτής LNG, αντιπροσωπεύοντας το 20% των εισαγωγών το 2024 – περίπου 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα από τα περίπου 100 bcm – κατατασσόμενη δεύτερη μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες (45%).
Ωστόσο, υπήρξαν και πολιτικά εμπόδια. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία, οι οποίες διατηρούν διπλωματικά στενότερες σχέσεις με τη Μόσχα και εισάγουν το μεγαλύτερο μέρος της ρωσικής ενέργειας, αντιτάχθηκαν εδώ και καιρό στις κυρώσεις κατά της ρωσικής ενέργειας, περιπλέκοντας τις προσπάθειες της ΕΕ να τις επιβάλει. Η συμφωνία καλεί επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει ένα σχέδιο τους επόμενους μήνες για την άρση των παραθυριών των κυρώσεων που επιτρέπουν στις δύο μεσόγειες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης να συνεχίσουν να αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός, Βίκτορ Όρμπαν, είχε δηλώσει τον προηγούμενο μήνα, κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, την πρόθεσή του να συνεχίσει τις εισαγωγές ρωσικών υδρογονανθράκων, αγνοώντας τις οδηγίες των Βρυξελλών.
