Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν συνεχίζεται χωρίς παύση, με τις επιθέσεις να μην έχουν σταματήσει από καμία πλευρά. Ωστόσο, η διπλωματία κινείται με ρυθμούς πρωτόγνωρους από την έναρξη της σύγκρουσης, η οποία επηρέασε τις γειτονικές χώρες του Ιράν και ταρακούνησε την παγκόσμια οικονομία.
Στην Ισλαμάμπαντ, οι υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας, της Αιγύπτου και του Πακιστάν ξεκίνησαν διήμερες διαβουλεύσεις την Κυριακή 29 Μαρτίου 2026. Η πρωτεύουσα του Πακιστάν έχει μετατραπεί σε κέντρο μιας ταχέως αναπτυσσόμενης διπλωματικής προσπάθειας, η οποία περιγράφεται από τους αξιωματούχους ως η πιο συντονισμένη περιφερειακή πρωτοβουλία μέχρι σήμερα, με στόχο την προώθηση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν προς απευθείας συνομιλίες.
Λίγες ώρες πριν την έναρξη της συνάντησης, ο Πρωθυπουργός του Πακιστάν, Shehbaz Sharif, είχε μια 90λεπτη τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πρόεδρο του Ιράν, Masoud Pezeshkian – τη δεύτερη συνομιλία τους μέσα σε πέντε ημέρες. Σύμφωνα με αξιωματούχους, η συζήτηση εστιάστηκε στην αποκλιμάκωση και σε αυτό που η Τεχεράνη αποκαλεί το «ελλείπον συστατικό» σε όλες τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις: την εμπιστοσύνη. Ο Πρόεδρος Pezeshkian τόνισε στον Sharif ότι το Ιράν είχε δεχθεί δύο φορές επιθέσεις κατά τη διάρκεια προηγούμενων πυρηνικών συνομιλιών με τις ΗΠΑ, και δήλωσε ότι η αντίφαση – συνομιλίες από τη μία πλευρά, επιθέσεις από την άλλη – είχε ενισχύσει τον σκεπτικισμό του Ιράν σχετικά με τις προθέσεις της Ουάσιγκτον. Υπογράμμισε την ανάγκη για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, προτού η Τεχεράνη εξετάσει το ενδεχόμενο απευθείας διαλόγου.
Η συνάντηση της Ισλαμάμπαντ δεν είναι αυθόρμητη. Αποτελεί εξέλιξη ενός μηχανισμού που συζητήθηκε αρχικά κατά τη διάρκεια μιας ευρύτερης συνάντησης μουσουλμανικών και αραβικών κρατών στη Ριάντ νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Ο μηχανισμός αυτός έχει πλέον μετατραπεί σε μια διπλωματική διαδρομή τεσσάρων χωρών, με το Πακιστάν να αναλαμβάνει τον κεντρικό ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Αν και αρχικά είχε προγραμματιστεί να λάβει χώρα στην Άγκυρα, την τουρκική πρωτεύουσα, η συνάντηση μεταφέρθηκε στην Ισλαμάμπαντ λόγω της αυξανόμενης εμπλοκής του Πακιστάν στη μεταφορά μηνυμάτων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Παράλληλα, η Κίνα έχει εκφράσει την υποστήριξή της στην Τεχεράνη για τις προσπάθειες διαμεσολάβησης του Πακιστάν, ενθαρρύνοντας το Ιράν να συμμετάσχει στη διπλωματική διαδικασία, μια ένδειξη ότι οι παγκόσμιες δυνάμεις αρχίζουν να ευθυγραμμίζονται πίσω από την περιφερειακή πρωτοβουλία.
Μπορούν να κάνουν τις ΗΠΑ και το Ιράν να μιλήσουν μεταξύ τους; Οι διπλωμάτες εκτιμούν ότι η συνάντηση των τεσσάρων εθνών δεν στοχεύει στην επίτευξη κατάπαυσης του πυρός. Ο σκοπός της είναι η ευθυγράμμιση των περιφερειακών θέσεων και η προετοιμασία του εδάφους για μια πιθανή απευθείας εμπλοκή ΗΠΑ-Ιράν. Η διπλωματία για τον πόλεμο στο Ιράν δεν είναι πλέον θεωρητική. Υπάρχει ένα έγγραφο, και ο κόσμος περιμένει.
Αξιωματούχοι εκτιμούν ότι εάν οι τρέχουσες επαφές διατηρηθούν, συνομιλίες μεταξύ του Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Marco Rubio, και του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών, Abbas Araghchi, θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν εντός των ημερών, πιθανώς στο Πακιστάν. Ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, JD Vance, έχει επίσης αναφερθεί ως πιθανός συνομιλητής με τους Ιρανούς. Ωστόσο, τα χρονοδιαγράμματα παραμένουν υπό όρους. Ένας διπλωμάτης δήλωσε στο Al Jazeera ότι οποιαδήποτε τέτοια συνάντηση θα απαιτούσε πιθανότατα την ανακοίνωση τουλάχιστον μιας προσωρινής παύσης των επιθέσεων από την Ουάσιγκτον, προκειμένου να ικανοποιηθεί το αίτημα της Τεχεράνης για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Μια ανώτερη πακιστανική πηγή επιβεβαίωσε στο Al Jazeera ότι οι απαιτήσεις της Ουάσιγκτον και του Ιράν έχουν υποβληθεί μέσω της Ισλαμάμπαντ, και εκεί τελειώνει ο ρόλος του Πακιστάν. «Μπορούμε να οδηγήσουμε το άλογο στο νερό· αν θα πιει ή όχι, εξαρτάται αποκλειστικά από αυτούς».
Τι θέλει η Τεχεράνη; Η συνάντηση των τεσσάρων χωρών αναμένεται να εξετάσει την απάντηση του Ιράν και να συντονίσει την ανταλλαγή μηνυμάτων προς την Ουάσιγκτον. Το Ιράν έχει ήδη διαβιβάσει την απάντησή του στην πρόταση των ΗΠΑ μέσω της Ισλαμάμπαντ, σύμφωνα με αξιωματούχους εξοικειωμένους με τη διαδικασία. Οι απαιτήσεις της Τεχεράνης περιλαμβάνουν τον τερματισμό των εχθροπραξιών, αποζημιώσεις για τις ζημιές, εγγυήσεις κατά μελλοντικών επιθέσεων και αναγνώριση της στρατηγικής του θέσης στον Πορθμό του Ορμούζ.
Στην τηλεφωνική του συνομιλία με τον Sharif, ο Πρόεδρος Pezeshkian προειδοποίησε ότι το Ισραήλ προσπαθεί να επεκτείνει τη σύγκρουση σε άλλες χώρες της περιοχής και εξέφρασε ανησυχία για τη χρήση ξένου εδάφους για επιθέσεις κατά του Ιράν. Η άποψη της Ισλαμάμπαντ είναι ότι οποιοσδήποτε διάλογος πρέπει να διεξαχθεί σε ατμόσφαιρα αμοιβαίου σεβασμού και τερματισμού της δολοφονίας ιρανών αξιωματούχων και πολιτών. Το Πακιστάν έχει καταδικάσει τις ισραηλινές επιθέσεις και έχει εκφράσει αλληλεγγύη προς τις χώρες του Κόλπου σχετικά με τις ιρανικές επιθέσεις στην υποδομή τους. Αυτές οι δηλώσεις υπογραμμίζουν ένα αυξανόμενο χάσμα μεταξύ των περιφερειακών δυνάμεων και της στρατιωτικής προσέγγισης της Ουάσιγκτον – ακόμα και όταν αυτές οι ίδιες δυνάμεις εργάζονται για να αποτρέψουν την περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης.
Οι συνομιλίες στην Ισλαμάμπαντ δεν περιλαμβάνουν αξιωματούχους των ΗΠΑ ή του Ιράν. Δεν πρόκειται για διαπραγμάτευση. Πρόκειται για προετοιμασία. Στόχοι της είναι η εδραίωση της περιφερειακής υποστήριξης για την αποκλιμάκωση. Αυτό απαιτεί την εναρμόνιση των θέσεων σχετικά με την αλληλουχία των κατάπαυσης του πυρός και τη μείωση του κινδύνου οι ανταγωνιστικές προσπάθειες διαμεσολάβησης να υπονομεύουν η μία την άλλη. Εάν είναι επιτυχής, θα μπορούσε να παρέχει την πολιτική κάλυψη που χρειάζονται τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη για να εισέλθουν σε συνομιλίες χωρίς να φαίνονται ότι κάνουν παραχωρήσεις.
Αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι επόμενες 48 έως 72 ώρες θα καθορίσουν εάν αυτή η διπλωματική ώθηση θα οδηγήσει σε μια συνάντηση. Το Πακιστάν έχει μιλήσει με το Ιράν, έχει φιλοξενήσει περιφερειακές δυνάμεις και έχει διαβιβάσει προτάσεις και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ό,τι συμβεί στη συνέχεια θα εξαρτηθεί από αποφάσεις που θα ληφθούν όχι στην Ισλαμάμπαντ, αλλά στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Προς το παρόν, πάντως, ένα γεγονός είναι σαφές: το κέντρο βάρους της διπλωματικής προσπάθειας για τον τερματισμό αυτού του πολέμου έχει μετατοπιστεί στην πρωτεύουσα του Πακιστάν. Αν αυτή η προσπάθεια καταρρεύσει υπό το βάρος της δυσπιστίας και της συνεχιζόμενης μάχης, ένας περιφερειακός πόλεμος κινδυνεύει να μετατραπεί σε κάτι πολύ μεγαλύτερο.
