Σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι διαπραγματεύσεις για την ειρήνη, οι οποίες πραγματοποιούνται με πρωτοβουλία των Ηνωμένων Πολιτειών στη Γενεύη, ολοκληρώθηκαν νωρίτερα από το προγραμματισμένο την Τετάρτη, μία εβδομάδα πριν από την τέταρτη επέτειο. Οι συνομιλίες, στις οποίες διαμεσολαβεί ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, Steve Witkoff, και ο γαμπρός του Trump, Jared Kushner, αποτελούν την τελευταία σε μια σειρά προσπαθειών για τον τερματισμό της πιο αιματηρής σύγκρουσης στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, χωρίς όμως να έχει σημειωθεί κάποια ουσιαστική πρόοδος.
Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας το 2024, ο Trump είχε δηλώσει επανειλημμένα ότι θα μεσολαβούσε για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία εντός «24 ωρών». Ωστόσο, μέχρι στιγμής, δεν έχει καταφέρει να εκπληρώσει αυτή την υπόσχεση. Το παρόν άρθρο παρουσιάζει μια χρονολογική επισκόπηση των διαφόρων προσπαθειών διαμεσολάβησης που έχουν γίνει για την επίλυση του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, ο οποίος έχει προκαλέσει τον θάνατο άνω του ενός εκατομμυρίου ανθρώπων και οδεύει προς τον πέμπτο χρόνο του.
Η πρώτη συνάντηση για κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας πραγματοποιήθηκε μόλις τέσσερις ημέρες μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Μόσχας τον Φεβρουάριο του 2022. Η συνάντηση, η οποία διήρκεσε περίπου πέντε ώρες και στην οποία συμμετείχαν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι, έληξε χωρίς αποτέλεσμα, καθώς οι δύο πλευρές είχαν διαμετρικά αντίθετους στόχους. Ακολούθησαν τρεις γύροι άμεσων συνομιλιών στη Λευκορωσία, οι οποίοι ολοκληρώθηκαν στις 7 Μαρτίου, χωρίς όμως να επιτευχθεί καμία συμφωνία.
Τον Μάρτιο-Απρίλιο του 2022, οι υπουργοί Εξωτερικών της Ουκρανίας και της Ρωσίας, Dmytro Kuleba και Sergey Lavrov, συναντήθηκαν στα περιθώρια του Φόρουμ Διπλωματίας της Αττάλειας στην Τουρκία. Μια δεύτερη συνάντηση ανώτερων ηγετών στην Κωνσταντινούπολη προς το τέλος του μήνα απέτυχε να εξασφαλίσει κατάπαυση του πυρός. Η επακόλουθη απόσυρση των ρωσικών δυνάμεων από τμήματα της Ουκρανίας στις αρχές Απριλίου αποκάλυψε μαζικές σφαγές αμάχων στην Bucha και το Irpin, κοντά στο Κίεβο. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Volodymyr Zelenskyy, δήλωσε ότι τα γεγονότα αυτά θα δυσκόλευαν τις διαπραγματεύσεις, αλλά υπογράμμισε την ανάγκη να συνεχιστεί ο διάλογος. Ο Ρώσος πρόεδρος, Vladimir Putin, χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις «αδιέξοδο» λόγω των ουκρανικών κατηγοριών για εγκλήματα πολέμου.
Μια σημαντική διπλωματική εξέλιξη σημειώθηκε τον Ιούλιο του 2022 με την υπογραφή της Πρωτοβουλίας για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας στην Κωνσταντινούπολη, από την Ουκρανία, τη Ρωσία, την Τουρκία και τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Η συμφωνία αυτή είχε ως στόχο την αποτροπή μιας παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης, καθορίζοντας έναν ασφαλή θαλάσσιο διάδρομο για τη μεταφορά εκατομμυρίων τόνων σιτηρών που παρέμεναν εγκλωβισμένα στα ουκρανικά λιμάνια.
Τον Νοέμβριο του 2022, ο πρόεδρος Zelenskyy παρουσίασε ένα σχέδιο ειρήνης 10 σημείων στην σύνοδο της G20 στην Ινδονησία, το οποίο περιλάμβανε την απόσυρση της Ρωσίας από όλα τα ουκρανικά εδάφη, καθώς και μέτρα για τη διασφάλιση της πυρηνικής και ακτινολογικής ασφάλειας, της επισιτιστικής ασφάλειας και της προστασίας των εξαγωγών σιτηρών της Ουκρανίας. Ζήτησε επίσης την ενεργειακή ασφάλεια και την απελευθέρωση όλων των Ουκρανών αιχμαλώτων και εκτοπισμένων. Η Ρωσία απέρριψε το σχέδιο, επαναλαμβάνοντας ότι δεν θα παραχωρήσει κανένα έδαφος που είχε καταλάβει με τη βία.
Τον Φεβρουάριο του 2023, η Κίνα πρότεινε ένα ειρηνευτικό σχέδιο 12 σημείων, το οποίο ζητούσε κατάπαυση του πυρός και τερματισμό των «μονομερών κυρώσεων» που είχαν επιβληθεί από τις δυτικές χώρες κατά της Ρωσίας. Το Πεκίνο κάλεσε τις δύο πλευρές να επανέλθουν στις συνομιλίες, τονίζοντας την ανάγκη προστασίας της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας όλων των χωρών. Η πρόταση επικρίθηκε από τους δυτικούς συμμάχους του Κιέβου επειδή δεν αναγνώριζε την «παραβίαση της ουκρανικής κυριαρχίας από τη Ρωσία».
Τον Ιούνιο του 2023, μια αντιπροσωπεία Αφρικανών ηγετών, με επικεφαλής τον πρόεδρο της Νότιας Αφρικής Cyril Ramaphosa, επισκέφθηκε το Κίεβο και την Αγία Πετρούπολη για να παρουσιάσει ένα σχέδιο 10 σημείων, εστιάζοντας στην αποκλιμάκωση και τις εξαγωγές σιτηρών. Αναλυτές εκτιμούν ότι η πρωτοβουλία αυτή προκλήθηκε κυρίως από τον αντίκτυπο του πολέμου στην αφρικανική επισιτιστική ασφάλεια και στις τιμές των λιπασμάτων. Ωστόσο, ο πρόεδρος Zelenskyy απέρριψε το αίτημα για «αποκλιμάκωση», υποστηρίζοντας ότι μια κατάπαυση του πυρός χωρίς ρωσική αποχώρηση θα «πάγωνε» απλώς τον πόλεμο. Τον επόμενο μήνα, ο πρόεδρος Putin απέσυρε τη Ρωσία από την Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας.
Τον Αύγουστο του 2023, η Σαουδική Αραβία φιλοξένησε αντιπροσώπους από 40 χώρες για να συζητήσουν τη «Φόρμουλα Ειρήνης» του Zelenskyy, χωρίς όμως να επιτευχθεί τελική συμφωνία ή κοινή δήλωση. Αξιοσημείωτη ήταν η παρουσία του ειδικού απεσταλμένου της Κίνας, Li Hui. Η Ρωσία δεν προσκλήθηκε, και το Κρεμλίνο δήλωσε ότι οι προσπάθειες θα αποτύγχαν.
Στο Συνέδριο για την Ειρήνη στην Ουκρανία, που διεξήχθη τον Ιούνιο του 2024 στο Burgenstock της Ελβετίας, συμμετείχαν πάνω από 90 έθνη για να συζητήσουν ένα πλαίσιο για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Το συνέδριο εστίασε στην πυρηνική ασφάλεια, την επισιτιστική ασφάλεια και τις ανταλλαγές αιχμαλώτων, αν και η Ρωσία δεν προσκλήθηκε, και αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας και της Σαουδικής Αραβίας, δεν υπέγραψαν την τελική κοινή ανακοίνωση.
Τον Φεβρουάριο του 2025, ο πρόεδρος Trump, μετά την ανάληψη της δεύτερης θητείας του ως προέδρου των ΗΠΑ, ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social ότι είχε μια μακρά τηλεφωνική συνομιλία με τον Ρώσο ομόλογό του, Putin, με στόχο την επανέναρξη άμεσων διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου. Στις 18 Φεβρουαρίου, αντιπροσωπείες από την Ουάσινγκτον και το Κρεμλίνο, συμπεριλαμβανομένου του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Marco Rubio και του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Lavrov, συναντήθηκαν στη Σαουδική Αραβία. Έθεσαν τις βάσεις για μελλοντικές διαπραγματεύσεις, αλλά οι συνομιλίες προκάλεσαν σημαντικές ανησυχίες στο Κίεβο και στις Βρυξέλλες, καθώς τόσο η Ουκρανία όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση είχαν παραγκωνιστεί από τη συνάντηση.
Στις 28 Φεβρουαρίου 2025, μια κορυφαία στιγμή στη διπλωματία έλαβε χώρα στον Λευκό Οίκο. Σε μια από τις πιο συγκρουσιακές στιγμές της σύγχρονης διπλωματίας, ο πρόεδρος Trump και ο αντιπρόεδρος JD Vance επέπληξαν τον πρόεδρο Zelenskyy σε τηλεοπτική συνάντηση στο Οβάλ Γραφείο. Ο Zelenskyy, ο οποίος κατηγορήθηκε για μη τήρηση επίσημης ενδυμασίας και για έλλειψη επαρκούς ευγνωμοσύνης προς τις ΗΠΑ, βρέθηκε σε δυσχερή θέση.
Τον Αύγουστο του 2025, ο απεσταλμένος του Trump, Steve Witkoff, ταξίδεψε στη Μόσχα για να συναντηθεί με τον Putin στις 6 Αυγούστου. Ήταν το τρίτο του ταξίδι στη Μόσχα και έλαβε χώρα εν μέσω ανανεωμένων απειλών από τη Δύση για κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου και απειλών από τις ΗΠΑ για «δευτερεύοντα» εμπορικά δασμολόγια. Ο Trump δήλωσε αργότερα ότι η συνάντηση ήταν «εξαιρετικά παραγωγική» και ότι «όλοι συμφωνούν ότι αυτός ο πόλεμος πρέπει να τερματιστεί». Ωστόσο, καμία πιο συγκεκριμένη εξέλιξη δεν προέκυψε από αυτή τη συνάντηση.
Στις 15 Αυγούστου 2025, ο Trump συναντήθηκε προσωπικά με τον Putin στη Βάση Joint Base Elmendorf-Richardson στην Αλάσκα, εγκαταλείποντας την απειλή κυρώσεων. Ωστόσο, καμία συμφωνία δεν επιτεύχθηκε. Τρεις ημέρες αργότερα, ο Trump φιλοξένησε τον Zelenskyy και άλλους Ευρωπαίους ηγέτες στην Ουάσινγκτον και δήλωσε ότι θα ζητούσε από τον Putin να συμφωνήσει σε μια τριμερή σύνοδο κορυφής. Ωστόσο, ούτε αυτή η επίσκεψη είχε αποτέλεσμα.
Τον Νοέμβριο του 2025, οι συνομιλίες στη Γενεύη έγιναν σημείο τριβής για την ενότητα της Δύσης, καθώς το αμφιλεγόμενο σχέδιο 28 σημείων της κυβέρνησης Trump διέρρευσε στον Τύπο, φέρεται να περιλάμβανε περιορισμούς στη στρατιωτική δράση της Ουκρανίας και «πάγωμα» της ένταξης στο ΝΑΤΟ. Επίσης, προτεινόταν η Ουκρανία να παραχωρήσει εδάφη στη Ρωσία. Το σχέδιο, το οποίο φέρεται να συνέταξαν ο Αμερικανός απεσταλμένος Witkoff μαζί με τον Ρώσο απεσταλμένο Kirill Dmitriev, προκάλεσε κατηγορίες ότι οι ΗΠΑ ετοίμαζαν μια «συνθηκολόγηση» για την Ουκρανία. Δεν επιτεύχθηκε συμφωνία μετά από αναθεωρήσεις στο προσχέδιο.
Στις 14 και 15 Δεκεμβρίου 2025, ο πρόεδρος Zelenskyy ταξίδεψε στο Βερολίνο για να συναντηθεί με τους Αμερικανούς απεσταλμένους Witkoff και Kushner, μαζί με μια ισχυρή ομάδα Ευρωπαίων ηγετών, συμπεριλαμβανομένου του Καγκελάριου της Γερμανίας Friedrich Merz, του Πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου Keir Starmer και του Προέδρου της Γαλλίας Emmanuel Macron. Μετά από αυτή τη συνάντηση, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές δήλωσαν αισιόδοξα ότι το 90% των ζητημάτων μεταξύ των δύο πλευρών είχαν επιλυθεί. Αργότερα τον ίδιο μήνα, οι Witkoff και Kushner φιλοξένησαν μια άλλη συνάντηση στο Μαϊάμι της Φλόριντα. Ωστόσο, τα ζητήματα σχετικά με την κυριαρχία στην περιοχή του Ντονμπάς της Ουκρανίας και την ακριβή γραμμή οριοθέτησης αποδείχθηκαν αδύνατο να γεφυρωθούν.
Τέλος, στις 23 Ιανουαρίου 2026, υψηλού επιπέδου αντιπροσωπείες από τις ΗΠΑ, την Ουκρανία και τη Ρωσία συναντήθηκαν για πρώτη φορά μετά την εισβολή του 2022, στο Αμπού Ντάμπι. Στις 4 Φεβρουαρίου, πραγματοποιήθηκε ένας ακόμη γύρος συνομιλιών, όπου επιτεύχθηκε συμφωνία για μια μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων, αλλά τα βασικά πολιτικά και στρατιωτικά ζητήματα παρέμειναν άλυτα.
