Το Ιράν έχει απευθύνει προειδοποιήσεις προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, καλώντας τους να μην συμμετάσχουν στον πόλεμο που διεξάγουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, μια σύρραξη που έχει αποσταθεροποιήσει τη Μέση Ανατολή και έχει ανατρέψει τις παγκόσμιες οικονομίες.
Παρόλο που οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν βρει κοινό έδαφος στην καταδίκη των ιρανικών αντιποίνων χτυπημάτων κατά μη εμπόλεμων περιοχών στον Περσικό Κόλπο, οι θέσεις τους παραμένουν ασαφείς και ασυντόνιστες σε σχέση με τις αμερικανο-ισραηλινές ενέργειες που προκάλεσαν αυτές τις εξελίξεις.
Η στενή συμμαχία του Ιράν με τη Ρωσία, την οποία σχεδόν όλα τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδικάζουν και προσπαθούν να περιορίσουν λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς και η αναφορά ότι ένα ρωσικό κεραίας χρησιμοποιήθηκε σε drone που έπληξε την Κύπρο, ένα κράτος μέλος της ΕΕ, δεν αποτέλεσαν αρκετά ισχυρά κίνητρα για να συσπειρώσουν τους Ευρωπαίους εναντίον του Ιράν, όπως ακριβώς συνέβη στην περίπτωση της Ρωσίας.
Υπάρχουν δύο ακραίες τάσεις. Η Ισπανία έχει εκδιώξει αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη από τις βάσεις της, προκαλώντας έντονη αντίδραση από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Donald Trump, ο οποίος απείλησε να “κόψει όλο το εμπόριο” με τη Μαδρίτη. Αντίθετα, η Γερμανία έχει αποφασίσει να υποστηρίξει τους αμερικανικούς στόχους.
Ενδιάμεσα, το Ηνωμένο Βασίλειο επέτρεψε στη στρατιωτική του βάση στο Ακρωτήρι της Κύπρου να χρησιμοποιηθεί από αμερικανικά αεροσκάφη για καθαρά αμυντικούς σκοπούς. Ο Γερμανός Καγκελάριος Friedrich Merz δήλωσε ότι “το καθεστώς των μουλάδων είναι ένα τρομοκρατικό καθεστώς υπεύθυνο για δεκαετίες καταπίεσης του ιρανικού λαού” και ότι “μοιραζόμαστε το συμφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ να δούμε ένα τέλος στον τρόμο αυτού του καθεστώτος και στον επικίνδυνο πυρηνικό και βαλλιστικό του εξοπλισμό”.
Η θέση της Γερμανίας έρχεται σε αντίθεση με την προηγούμενη ευθυγράμμισή της με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία. Οι τρεις αυτές χώρες είχαν υποστηρίξει διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη, ακόμη και μετά την μονομερή απόσυρση του Trump από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν το 2015.
Η θέση της Ισπανίας βασίζεται σε αρχές, όπως τόνισε ο Jose-Ignacio Torreblanca, ερευνητής στο European Council on Foreign Relations. “Η ισπανική κυβέρνηση καλεί σταθερά για τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, τόσο στην Ουκρανία όσο και στη Γάζα, και τώρα στο Ιράν”, δήλωσε, αναφερόμενος στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, την παραβίαση του ανθρωπιστικού δικαίου στη Γάζα και τα χτυπήματα στο Ιράν που δεν έχουν την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Ο Ισπανός Πρωθυπουργός Pedro Sanchez “δήλωσε ξεκάθαρα ότι αυτή η στρατιωτική επιχείρηση δεν καλύπτεται από το διεθνές δίκαιο”, ενώ ο Βρετανός Πρωθυπουργός Keir Starmer, παρόλο που αρχικά δεν είχε εξουσιοδοτήσει τη χρήση της στρατιωτικής βάσης στο Ντιέγο Γκαρσία, τώρα υποστηρίζει τα χτυπήματα. “Η Ισπανία διατηρεί τη συνέπειά της”.
Το Ντιέγο Γκαρσία, όπου βρίσκεται κοινή βρετανο-αμερικανική στρατιωτική βάση, είναι ένα από τα πολλά νησιά που αποτελούν το Αρχιπέλαγος Τσάγκος. Ο Starmer αναγνώρισε τον περασμένο μήνα ότι τα νησιά Τσάγκος θα πρέπει να ανήκουν στη Μαυρίκιο, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Ο Starmer δήλωσε ότι η χρήση του Ακρωτηρίου ήταν αυστηρά αμυντικού χαρακτήρα. “Ο μόνος τρόπος για να σταματήσει η απειλή είναι να καταστραφούν οι [ιρανικοί] πύραυλοι στη πηγή τους, στις αποθήκες τους ή στους εκτοξευτές που χρησιμοποιούνται για την εκτόξευση πυραύλων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζήτησαν άδεια να χρησιμοποιήσουν βρετανικές βάσεις για αυτόν τον συγκεκριμένο και περιορισμένο αμυντικό σκοπό”, δήλωσε. “Αποφασίσαμε να αποδεχτούμε αυτό το αίτημα για να αποτρέψουμε το Ιράν από το να εκτοξεύει πυραύλους στην περιοχή… Αυτό είναι σύμφωνο με το διεθνές δίκαιο… Δεν συμμετέχουμε σε αυτά τα χτυπήματα, αλλά θα συνεχίσουμε με τις αμυντικές μας ενέργειες στην περιοχή.”
Η Ουκρανία, η οποία προσκλήθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 να γίνει μελλοντικό μέλος της ΕΕ, έχει προχωρήσει περισσότερο, επευφημώντας την πτώση του προμηθευτή drones Shahed της Ρωσίας, εκ των οποίων κατέρριψε περίπου 44.700 πάνω από τις πόλεις της πέρυσι. Επίσης, σχεδιάζει να υποστηρίξει τις προσπάθειες για την κατάρριψή τους.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, προσπάθησε και πάλι να οικοδομήσει μια ευρωπαϊκή συναίνεση μέσω διαπραγματεύσεων. Κάλεσε για περιορισμό, αποκλιμάκωση, “μια αξιόπιστη μετάβαση για το Ιράν, την οριστική παύση τόσο των πυρηνικών όσο και των βαλλιστικών προγραμμάτων, και τον τερματισμό των αποσταθεροποιητικών δραστηριοτήτων στην περιοχή”.
Οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να υιοθετούν την ιδέα της αμυντικής δράσης. Η ελληνική κυβέρνηση διέθεσε τη Δευτέρα τέσσερα από τα πιο εξελιγμένα μαχητικά αεροσκάφη της F-16 Viper και δύο φρεγάτες για να βοηθήσουν στην άμυνα της Κύπρου από πιθανές περαιτέρω επιθέσεις με drones.
Αυτή η κίνηση είναι τολμηρή. Μία από τις φρεγάτες, η “Κίμων”, είναι η πρώτη από τις τέσσερις νέες Belharra της Ελλάδας, παραδόθηκε από γαλλικά ναυπηγεία μόλις τον Δεκέμβριο. Δεν έχει ολοκληρώσει τις εκπαιδεύσεις του πληρώματος, μια διαδικασία που εκτιμάται ότι διαρκεί δύο χρόνια, και δεν έχει τεθεί επίσημα σε υπηρεσία από το Ελληνικό Ναυτικό. Ωστόσο, αποστέλλεται στο θέατρο επιχειρήσεων με “πράσινο” πλήρωμα, επειδή φέρει το υπερσύγχρονο σύστημα ραντάρ και στόχευσης Sea Fire, ικανό να σαρώνει και να αναγνωρίζει εχθρικούς στόχους σε απόσταση άνω των 25.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μεταβιβάζοντας συντεταγμένες στόχευσης στα Vipers.
Την Τρίτη, η Γαλλία ανακοίνωσε ότι θα συμμετάσχει, στέλνοντας συστήματα αντιπυραυλικής και αντι-drones στην Κύπρο. Ακολούθησε η Βρετανία, ανακοινώνοντας ότι θα στείλει πολεμικό πλοίο για να υπερασπιστεί τη βάση της εκεί.
Η σημασία αυτών των επιχειρήσεων, καθώς οι ΗΠΑ αποσύρονται από την Ευρώπη και η ήπειρος προσπαθεί να αναλάβει την ευθύνη της αυτοάμυνάς της, δεν θα μπορούσε να είναι πιο έντονη. Οι ευρωπαϊκές προετοιμασίες πρέπει να περιλαμβάνουν όχι μόνο τον επανεξοπλισμό, αλλά και τις νομικές επιλογές για αμοιβαία άμυνα εκτός του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με ειδικούς.
“Η Κύπρος είναι μέλος της ΕΕ, αλλά όχι του ΝΑΤΟ, οπότε δεν μπορεί να επικαλεστεί το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα”, δήλωσε η Elena Lazarou, γενική διευθύντρια του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής. “Αυτό που μπορούν να επικαλεστούν είναι το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο δεν έχουν επικαλεστεί ακόμη”, δήλωσε. Αυτό το άρθρο επανήλθε στο προσκήνιο μετά την έκκληση της von der Leyen προς τα μέλη της ΕΕ να υποστηρίξουν την πρόοδο προς μια αμυντική ένωση της ΕΕ.
“Αυτό που βλέπουμε στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή είναι πολλές διμερείς και πολυμερείς αμυντικές συμμαχίες, αλλά το Άρθρο 42.7 πρέπει να γίνει πιο συγκεκριμένο όσον αφορά τις απειλές που αντιμετωπίζει και το επίπεδο υποχρέωσης των κρατών μελών να βοηθήσουν εάν επικαλεστεί”, ανέφερε. “Πιστεύω ότι έχει έρθει η ώρα να ζωντανέψουμε την ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Ευρώπης”, δήλωσε η von der Leyen στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου τον περασμένο μήνα. “Η αμοιβαία άμυνα δεν είναι προαιρετική για την ΕΕ. Είναι υποχρέωση εντός της ίδιας μας της συνθήκης”.
