Καθώς το σκοτάδι έπεφτε πάνω στην πόλη Κόστι του Σουδάν, μια μητέρα με επτάχρονη κόρη, δίδυμα νεογέννητα και λιγοστές πλαστικές σακούλες, έφτασε στην πόλη, νότια της πρωτεύουσας Χαρτούμ. Η 34χρονη Νόχα Καμάλ, διαβητική, είχε διαφύγει από την Καντούγκλι, πρωτεύουσα της πολιτείας Νότιο Κορντοφάν, λόγω της κλιμάκωσης των μαχών, εγκαταλείποντας άδομη την κατοικία της και τον άνδρα της, Μοχάμεντ Αμπντουλά, ο οποίος βρισκόταν εκτός πόλης για επαγγελματικούς λόγους. Η τύχη του αγνοούνταν.
Με την άφιξή της στην Κόστι, μια πόλη 460.000 κατοίκων στην πολιτεία Λευκού Νείλου, όπου λειτουργούν 42 καταφύγια και εννέα κατασκηνώσεις εκτοπισμένων, η Καμάλ περίμενε να βρει ένα κέντρο υποδοχής των Ηνωμένων Εθνών που θα της παρείχε στέγη, τροφή και ιατρική περίθαλψη. Αντ’ αυτού, ένας κάτοικος την οδήγησε σε ένα κρατικό σχολείο που είχε μετατραπεί σε προσωρινό καταφύγιο. Το κτίριο, που φιλοξενούσε δεκάδες άλλες εκτοπισμένες οικογένειες, λειτουργούσε από μια γειτονική επιτροπή και χρηματοδοτούνταν από Σουδανούς ομογενείς στη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και το Κατάρ, οι οποίοι απέστελλαν χρήματα μηνιαίως για ενοίκια, τρόφιμα και βασική υγειονομική περίθαλψη.
«Επιδιώκουμε να ανακουφίσουμε το βάρος των εκτοπισμένων και ευάλωτων ομάδων, προωθώντας παράλληλα ένα πνεύμα εθελοντισμού και συνεργασίας μεταξύ των κατοίκων της Κόστι», δηλώνει ο Εμάντ Ασαλάγια, 28χρονος συντονιστής της γειτονικής επιτροπής, γνωστής ως “For Cost”.
Τοπικές εθελοντικές ομάδες, όπως η “For Cost”, έχουν αναλάβει την υποστήριξη των Σουδανών που έχουν εκτοπιστεί από δύο χρόνια εμφυλίου πολέμου, στον οποίο συγκρούονται οι κυβερνητικές δυνάμεις με τις παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF). Ο πόλεμος αυτός, μέχρι στιγμής, έχει προκαλέσει δεκάδες χιλιάδες θανάτους και εκατομμύρια εκτοπισμούς. Από το 2023, εκατοντάδες τέτοιες επιτροπές έχουν ξεπηδήσει σε όλη τη χώρα, παρέχοντας στέγη και τροφή σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Η Καμάλ ανέφερε ότι, πριν αναγκαστεί να εγκαταλείψει την Καντούγκλι, είχε πληροφορηθεί ότι διεθνείς οργανισμοί βοήθειας παρείχαν τρόφιμα και φάρμακα σε εκτοπισμένους που κατέφευγαν σε ασφαλείς πόλεις, όπως η Κόστι. «Ένιωσα χαμένη, έχοντας τρία παιδιά μαζί μου και χωρίς τα φάρμακα για τον διαβήτη μου που είχαν τελειώσει καθ’ οδόν», είπε. «Φοβόμουν ότι θα αρρωστήσω και δεν θα μπορούσα να φροντίσω τα παιδιά μου. Εκείνη τη στιγμή, το μόνο που σκεφτόμουν ήταν ένα ασφαλές μέρος για να κοιμηθώ». «Τελικά, οι κάτοικοι της πόλης και οι γειτονικές επιτροπές μας βοήθησαν. Μοιράστηκαν ό,τι είχαν μαζί μας, παρόλο που οι δικές τους συνθήκες δεν ήταν εύκολες. Αν δεν το είχαν κάνει, δεν ξέρω πώς θα είχαμε επιβιώσει».
Η Καμάλ ήταν μία από τις εκατοντάδες χιλιάδες Σουδανούς που εκτοπίστηκαν από τις μάχες στη Νότιο Κορντοφάν και την Ελ-Φάσερ, πρωτεύουσα της Βόρειας Νταρφούρ, και κατάφεραν να φτάσουν σε πόλεις ήδη επιβαρυμένες από δύο χρόνια εμφυλίου πολέμου, μόνο για να διαπιστώσουν ότι η διεθνής ανθρωπιστική υποδομή είχε σε μεγάλο βαθμό συρρικνωθεί. Πριν από σχεδόν ένα χρόνο, σε μια δήλωση τον Μάρτιο του 2025, η Κλεμεντίν Νκβέτα-Σαλάμι, συντονίστρια των Ηνωμένων Εθνών και ανθρωπιστική συντονίστρια στο Σουδάν, είχε χαρακτηρίσει τις απότομες περικοπές από μεγάλους δυτικούς κυβερνητικούς δωρητές «καταστροφικό πλήγμα» για την ανθρωπιστική βοήθεια σε μια χώρα που περιέγραψε ως «μία από τις πιο θανατηφόρες ανθρωπιστικές κρίσεις των καιρών μας». Η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί έκτοτε.
Τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν ότι αναγκάστηκαν να μειώσουν την έκκληση για ανθρωπιστική βοήθεια του 2026 σε 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια, μετά από απότομες περικοπές από δυτικούς δωρητές, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών. Αρχικά, τα Ηνωμένα Έθνη είχαν ζητήσει 4,7 δισεκατομμύρια δολάρια για το 2025, αλλά αργότερα αναθεώρησαν το ποσό, καθώς έγιναν σαφείς οι περικοπές βοήθειας από τη νέα διοίκηση στις ΗΠΑ, τις οποίες ακολούθησαν άλλοι κορυφαίοι δυτικοί δωρητές, όπως η Γερμανία.
Περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού του Σουδάν πεινάει και ο λιμός εξαπλώνεται, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Οι περικοπές έρχονται καθώς οι εκτοπισμοί συνεχίζουν να σπρώχνουν οικογένειες προς τη Χαρτούμ, την Κόστι, την πρωτεύουσα της Λευκής Νείλου, Ραμπάκ, και άλλα αστικά κέντρα που ήδη λειτουργούν πέραν των δυνατοτήτων τους.
Από 300 έως 400 οικογένειες επωφελούνται καθημερινά από τα γεύματα που παρέχονται από την “For Cost”, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της. Τον Οκτώβριο του 2025, η εκστρατεία ενημέρωσης για την υγεία της έφτασε σε περισσότερα από 1.600 κορίτσια κατά τη διάρκεια μιας εκστρατείας ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού. Η χρηματοδότηση προέρχεται από ιδιωτικές συνεισφορές και τοπικές συνεργαζόμενες οργανώσεις, μια κοινοτική γραμμή άμυνας απέναντι σε ένα κενό που οι διεθνείς δωρητές έχουν αφήσει να διευρύνεται.
Στη Ραμπάκ, ο Ντουαλμπίτ Μοχάμεντ, απόφοιτος μηχανικός από το Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας του Σουδάν, ηγείται της πρωτοβουλίας “We Are All Values” από τον Ιούλιο του 2023, λειτουργώντας φιλανθρωπικές κουζίνες στην κατασκήνωση εκτοπισμένων Qoz al-Salam και οργανώνοντας γεύματα για ασθενείς στο Γενικό Νοσοκομείο Ραμπάκ και στην κατασκήνωση al-Jasser. Στο Qoz al-Salam, ο Αμπντουλά Μουκάνταμ Τότο, 34χρονος πατέρας πέντε παιδιών, εκτοπισμένος από τη Νότιο Κορντοφάν, έχασε το βιοποριστικό του όταν οι μάχες έφτασαν στην περιοχή του. Εργαζόταν ως αρτοποιός. Σήμερα, τα γεύματα από τοπικές πρωτοβουλίες είναι αυτά που κρατούν τα παιδιά του χορτάτα. «Αυτή η βοήθεια δεν είναι μόνο υποστήριξη σε τρόφιμα», λέει. «Είναι ένα καθημερινό μέσο διασφάλισης της επιβίωσης των παιδιών μου».
Στη συνοικία al-Qutaiya, στο νότιο τμήμα της Χαρτούμ, μια οικογένεια πέντε ατόμων από την Ελ-Φάσερ έφτασε νωρίτερα φέτος, μεταφέροντας μια μικρή ποσότητα τροφίμων και ρούχων, μετά από ένα ταξίδι 1.000 χιλιομέτρων. Μέσω των προσπαθειών των τοπικών γειτονικών επιτροπών και της πρωτοβουλίας “Kalaqlatna Ghir”, με επικεφαλής τον Σάντλι Σαμσουντίν, 32χρονο ελεύθερο επαγγελματία, τους παραχωρήθηκε ένα άδειο σπίτι ως προσωρινό καταφύγιο και τους προμήθευσαν με γεύματα, πόσιμο νερό και ψυχολογική υποστήριξη για τα παιδιά. Η πρωτοβουλία λειτουργεί εντοπίζοντας αχρησιμοποίητα σπίτια, συντονιζόμενη με τους ιδιοκτήτες ή τους εκπροσώπους τους και κατανέμοντας εκτοπισμένες οικογένειες ανάμεσά τους. Συντονιστές της πρωτοβουλίας αναφέρουν ότι δεκάδες οικογένειες επωφελούνται εβδομαδιαίως από αυτή τη διευθέτηση, ένα σύστημα που λειτουργεί σχεδόν εξ ολοκλήρου εκτός της επίσημης ανθρωπιστικής υποδομής, σε μια πρωτεύουσα όπου αυτή η υποδομή απουσιάζει σχεδόν πλήρως.
Από την Κόστι στη Ραμπάκ και τη Χαρτούμ, οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί αλλάζουν: ένα μετατραπέν σχολείο, μια κοινοτική κουζίνα, ένα άδειο διαμέρισμα, αλλά η δυναμική παραμένει σταθερή: οι τοπικές κοινότητες απορροφούν ένα ανθρωπιστικό βάρος που υπερβαίνει τους πόρους τους, υποστηριζόμενες από εμβάσματα της διασποράς, ιδιωτικές δωρεές και εθελοντική εργασία, χωρίς εγγύηση συνέχειας. Καθώς ο πόλεμος συνεχίζει να αναδιαμορφώνει τη γεωγραφία του πληθυσμού του Σουδάν, το ερώτημα που αντιμετωπίζουν αυτά τα δίκτυα δεν είναι αν μπορούν να ανταποκριθούν σε έκτακτες ανάγκες — το κάνουν ήδη — αλλά αν η αυτοσχέδια αλληλεγγύη μπορεί να αντέξει κάτω από το βάρος μιας κρίσης που οι διεθνείς δωρητές, σύμφωνα με τον δικό τους συντονιστή, έχουν αφήσει επικίνδυνα υποχρηματοδοτημένη. Ο Ασαλάγια προειδοποίησε ότι όταν η ανθρωπιστική υποστήριξη μειώνεται, επηρεάζει άμεσα τον αριθμό των οικογενειών που εξυπηρετούνται και την ποιότητα της παρεχόμενης βοήθειας. «Παρόλα αυτά, προσπαθούμε να μην αφήσουμε τους εκτοπισμένους να νιώσουν αυτή την έλλειψη, γιατί έχουν έρθει σε εμάς σε πολύ δύσκολες συνθήκες, και είναι καθήκον μας να τους υποστηρίξουμε όσο το δυνατόν περισσότερο», είπε.
