Στη Γενεύη βρίσκονται σε εξέλιξη κρίσιμες συζητήσεις μεταξύ κορυφαίων αξιωματούχων των ΗΠΑ, της Ουκρανίας και ευρωπαίων διπλωματών, με αντικείμενο το αμφιλεγόμενο ειρηνευτικό σχέδιο 28 σημείων του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, το οποίο αποσκοπεί στον τερματισμό του σχεδόν τεσσάρων ετών πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Ωστόσο, το σχέδιο έχει προκαλέσει ανησυχία σε Κίεβο και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι οποίες το αντιλαμβάνονται ως παραίτηση από τις ουκρανικές θέσεις και παραχώρηση στα ρωσικά αιτήματα, ιδίως όσον αφορά εδαφικές παραχωρήσεις και περιορισμούς στο μέγεθος των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων.
Αρχικά, ο Τραμπ είχε θέσει την 27η Νοεμβρίου ως προθεσμία για την αποδοχή του σχεδίου από την Ουκρανία. Ωστόσο, μετά από έντονες αντιδράσεις από ευρωπαίους ηγέτες, η Ουάσινγκτον φαίνεται να έχει μετριάσει τη στάση της, με τον ίδιο τον Τραμπ να δηλώνει ότι το σχέδιο δεν αποτελεί “τελική προσφορά”. Αυτή η εξέλιξη αναμένεται να αφήσει περιθώρια για διπλωματικές διαπραγματεύσεις στις κρίσιμες συζητήσεις που διεξάγονται στη Γενεύη της Ελβετίας.
Τα ερωτήματα που τίθενται είναι πολλά: Γιατί οι ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ουκρανίας αντιτίθενται στο προτεινόμενο σχέδιο; Ποιοι συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις; Τι περιλαμβάνεται στην ατζέντα της Γενεύης; Και τελικά, ευνοεί το σχέδιο τη Μόσχα;
Στην ημερήσια διάταξη των συζητήσεων βρίσκεται η προσπάθεια γεφύρωσης των διαφορών σχετικά με το αμφιλεγόμενο ειρηνευτικό σχέδιο, καθώς το Κίεβο και οι ευρωπαίοι εταίροι του επιδιώκουν την προστασία των μακροπρόθεσμων συμφερόντων ασφαλείας της Ουκρανίας. Εκπρόσωποι από την Ουκρανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρωπαϊκή Ένωση θα συναντηθούν με κορυφαίους Αμερικανούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio και του Ειδικού Απεσταλμένου Steve Witkoff, για να συζητήσουν τρόπους τερματισμού του πολέμου – του πιο φονικού στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Volodymyr Zelenskyy έχει δηλώσει ότι θα υπάρξει και ρωσική παρουσία.
Όπως ανέφερε ο ανταποκριτής του Al Jazeera, Hashem Ahelbarra, από τη Γενεύη, οι συνομιλίες “θα μπορούσαν να είναι η πιο καθοριστική στιγμή για την Ουκρανία”. Υπάρχει “μεγάλο άγχος ανάμεσα στους Ουκρανούς και τους Ευρωπαίους σχετικά με τη φύση του σχεδίου 28 σημείων που εκπόνησαν οι Αμερικανοί”. Οι ανησυχίες εστιάζονται στις “εδαφικές παραχωρήσεις”: αναφέρεται η πιθανότητα να παραχωρηθούν η Luhansk, η Donetsk και η Κριμαία, σε αντάλλαγμα για την προοπτική μόνιμης συμφωνίας με τη Ρωσία. Επίσης, προτείνεται η “πάγωμα των μετώπων”, ιδιαίτερα στις περιοχές Kherson και Zaporizhia. Ένα τρίτο στοιχείο αφορά τη μείωση της δύναμης των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων από 900.000 σε 600.000 στρατιώτες, μια παραχώρηση που “θεωρείται ευρέως από τους Ουκρανούς ως σημαντική και μη βιώσιμη”.
Ο Zelenskyy, σε ανάρτησή του την Κυριακή, εξέφρασε την ελπίδα του για “αποτελέσματα”, τονίζοντας ότι “η αιματοχυσία πρέπει να σταματήσει και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι ο πόλεμος δεν θα αναζωπυρωθεί ποτέ”.
Στις συζητήσεις ηγούνται οι Marco Rubio και Steve Witkoff, ενώ παρευρίσκονται και άλλα εννέα ουκρανικά στελέχη, συμπεριλαμβανομένου του επικεφαλής του γραφείου του προέδρου Andriy Yermak και του κορυφαίου απεσταλμένου Rustem Umerov. Συμμετέχουν επίσης σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από την συμμαχία E3 (Γαλλία, Βρετανία, Γερμανία) και αξιωματούχοι από την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας.
Οι ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ουκρανίας υποστηρίζουν ότι το τρέχον ειρηνευτικό σχέδιο δεν αντιμετωπίζει τις ανησυχίες για την ασφάλεια της χώρας και ότι η Ρωσία δεν πρέπει να επιβραβεύεται με εδάφη για την εισβολή της. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen τόνισε ότι “οποιοδήποτε αξιόπιστο και βιώσιμο ειρηνευτικό σχέδιο θα πρέπει πρωτίστως να σταματήσει τις δολοφονίες και να τερματίσει τον πόλεμο, χωρίς να σπείρει τους σπόρους ενός μελλοντικού πολέμου”. Δήλωσε ότι για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη, τα σύνορα δεν πρέπει να αλλάζουν με τη βία, να μην τίθεται όριο στη στρατιωτική ικανότητα της Ουκρανίας και η ΕΕ να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην εξασφάλιση της ειρήνης.
Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G20 στο Γιοχάνεσμπουργκ, ηγέτες από την Ευρώπη και τη Δύση εξέφρασαν την αντίθεσή τους στο σχέδιο Τραμπ, κρίνοντάς το ότι χρειάζεται “περαιτέρω εργασία”. Σε κοινή τους δήλωση, τονίζουν ότι “οι σύμμαχοι ανησυχούν από τις προτεινόμενες περιοριστικές ρήτρες για τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, οι οποίες θα αφήσουν την Ουκρανία ευάλωτη σε μελλοντικές επιθέσεις”.
Σύμφωνα με το προσχέδιο του Τραμπ, η Κριμαία, η Luhansk και η Donetsk θα αναγνωριστούν ως de facto ρωσικό έδαφος. Οι ουκρανικές δυνάμεις θα πρέπει να αποσυρθούν από τμήματα της Donetsk που ελέγχουν, ενώ οι περιοχές Kherson και Zaporizhia θα παγώσουν στην τρέχουσα γραμμή επαφής. Το σχέδιο θα προβλέπει επίσης την κατάργηση του NATO ως φιλοδοξία της Ουκρανίας και τον περιορισμό του στρατού της σε 600.000 προσωπικό.
Ο Γερμανός Καγκελάριος Friedrich Merz, σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τραμπ, τόνισε την ανάγκη της Ευρώπης να συμμετέχει σε κάθε ειρηνευτική διαδικασία, υπογραμμίζοντας ότι “το τέλος του πολέμου μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την άνευ όρων συναίνεση της Ουκρανίας”.
Ο Γάλλος Πρόεδρος Emmanuel Macron δήλωσε ότι η Ρωσία θα “προδώσει” την υπόσχεσή της και “θα επιστρέψει” αν δεν υπάρχουν στοιχεία αποτροπής και αν η Ουκρανία μειώσει τη στρατιωτική της δύναμη. Ενώ χαιρέτισε τις προσπάθειες των ΗΠΑ, τόνισε ότι η πρόταση “πρέπει να ενισχυθεί” και “η Ουκρανία δεν πρέπει ποτέ να μείνει ευάλωτη”.
Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Kaja Kallas, δήλωσε: “Η Ρωσία δεν έχει κανένα νόμιμο δικαίωμα σε παραχωρήσεις από τη χώρα την οποία εισέβαλε”. Αντίθετα, ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance επέκρινε την κριτική στο σχέδιο, υποστηρίζοντας ότι “υπάρχει μια φαντασίωση ότι αν δώσουμε περισσότερα χρήματα, περισσότερα όπλα ή περισσότερες κυρώσεις, η νίκη είναι στον ορίζοντα. Η ειρήνη δεν θα επιτευχθεί από αποτυχημένους διπλωμάτες ή πολιτικούς που ζουν σε έναν φανταστικό κόσμο. Μπορεί να επιτευχθεί από έξυπνους ανθρώπους που ζουν στον πραγματικό κόσμο”.
Ο Πρόεδρος Zelenskyy δήλωσε ότι η Ουκρανία προσπαθεί να υπερασπιστεί την κυριαρχία της, διατηρώντας την υποστήριξη των ΗΠΑ, αλλά παραδέχθηκε ότι αντιμετωπίζει “μια πολύ δύσκολη επιλογή – είτε να χάσει την αξιοπρέπειά της, είτε να διακινδυνεύσει να χάσει έναν σημαντικό εταίρο”. Επισήμανε ότι η αποδοχή του σχεδίου, που θεωρείται ότι ευνοεί τη Μόσχα, θα σήμαινε “χωρίς ελευθερία, αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη”.
Ωστόσο, ο Zelenskyy υπογράμμισε ότι “δεν προδώσαμε την Ουκρανία τότε, δεν θα το κάνουμε ούτε τώρα”. Επανέλαβε την πρόθεσή του να “παρουσιάσει επιχειρήματα, να πείσει, να προτείνει εναλλακτικές”.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ανησυχούν ότι η πρόταση του Τραμπ ευνοεί κατάφωρα τη Ρωσία, η οποία επιδιώκει να ελέγξει ολόκληρες τις περιοχές Donetsk και Luhansk. Μια ομάδα Αμερικανών γερουσιαστών ανέφερε ότι ενημερώθηκαν πως το προσχέδιο του ειρηνευτικού σχεδίου δεν αντανακλά τη θέση των ΗΠΑ, αλλά αποτελούσε “λίστα επιθυμιών” της Ρωσίας. Ωστόσο, ο Marco Rubio διέψευσε αυτές τις αναφορές, επιμένοντας ότι το σχέδιο “συντάχθηκε από τις ΗΠΑ” και βασίστηκε σε “εισροές” από τη Ρωσία και την Ουκρανία.
Ο Ρώσος Πρόεδρος Vladimir Putin, εν τω μεταξύ, δήλωσε ότι το σχέδιο των 28 σημείων της Ουάσινγκτον θα μπορούσε να “θέσει τα θεμέλια για μια τελική ειρηνευτική διευθέτηση”. Προειδοποίησε επίσης ότι θα καταλάβει περισσότερα εδάφη αν η Ουκρανία δεν δεχτεί την πρόταση.
Ενώ ο Πρόεδρος Τραμπ είχε υποστηρίξει κατά την προεκλογική του εκστρατεία ότι θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο σε μία ημέρα, η επίτευξη μιας συμφωνίας παραμένει δύσκολη. Μετά την επανεκλογή του, έχει θέσει την επίλυση εξωτερικών συγκρούσεων στο επίκεντρο της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, διεκδικώντας την ευθύνη για τον τερματισμό πολλών πολέμων. Ωστόσο, δυσκολεύεται να τερματίσει τη σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας.
Σε ανάρτηση στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ επέκρινε την ουκρανική ηγεσία για έλλειψη ευγνωμοσύνης και την Ευρώπη για τη συνεχιζόμενη αγορά ρωσικού πετρελαίου, ενώ οι ΗΠΑ συνεχίζουν να πωλούν μεγάλες ποσότητες όπλων στο ΝΑΤΟ για διανομή στην Ουκρανία.
