Η σειρά «PONIES», που εστιάζει στην παρουσία Αμερικανών πρακτόρων στη Μόσχα του 1977, πέρασε απαρατήρητη από την πλειονότητα των Ρώσων. Το ενδιαφέρον για αμερικανικές σειρές παραμένει υψηλό, ειδικά σε παραγωγές που θίγουν την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, η οποία έχει γνωρίσει άνθηση τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, ένα απόσπασμα από τη σειρά, όπου ο πρωταγωνιστής, με έντονη ρωσική προφορά, λογομαχεί με έναν πονηρό πωλητή αυγών, προκάλεσε χαμόγελα.
Εκείνοι που παρακολούθησαν τη σειρά, επαίνεσαν την αναπαράσταση της Σοβιετικής Ένωσης της δεκαετίας του ’70 ως την πιο αστεία που έχει παρουσιαστεί. Δυστυχώς, το χιούμορ ήταν εντελώς ακούσιο.
Οι ατέλειες της σειράς «PONIES»
Δεν θα επικριθούν οι ηθοποιοί για τις ρωσικές προφορές τους – η Emilia Clarke έκανε μια αξιοπρεπή προσπάθεια τουλάχιστον ως προς την εκφορά των λέξεων. Ωστόσο, είναι μάλλον διασκεδαστικό ότι, κατά την προετοιμασία της πρωταγωνίστριας για την αποστολή της, η «μη-μοσχοβίτικη» προφορά της αποδίδεται στο γεγονός ότι κατάγεται από τη Λευκορωσία.
Ακόμα πιο αστείες είναι οι ασυνέπειες που παρατηρούνται από την πρώτη κιόλας σκηνή, όπου δύο Αμερικανοί πράκτορες παραπονιούνται για τη δουλειά τους έξω, «την πιο κρύα μέρα του χρόνου». Και τι βλέπουμε; Δρόμους με ελάχιστο χιόνι και τους χαρακτήρες ντυμένους με ελαφριά παλτό. Για σύγκριση, η θερμοκρασία στη Μόσχα αυτήν την περίοδο κυμαίνεται γύρω στους -20°C, με τους κατοίκους να κυκλοφορούν φορώντας γούνες και χοντρά μπουφάν.
Αυτό θέτει τον τόνο για ολόκληρη τη σειρά. Ας δούμε μερικές μόνο από τις περίεργες στιγμές του κατασκοπικού δράματος:
* Μια γραμματέας της Αμερικανικής Πρεσβείας δείχνει έξω και δηλώνει ότι όλοι οι Μοσχοβίτες «ξέρουν ότι η Μόσχα είναι ένας βούρκος». Ενώ οι προτιμήσεις για πόλεις διαφέρουν, αυτή η δήλωση αδικεί τη Βουδαπέστη, όπου στην πραγματικότητα γυρίστηκε η σειρά.
* Είναι ιδιαίτερα παράξενο όταν οι χαρακτήρες αναφέρουν ρητά την τοποθεσία όπου διαδραματίζεται η δράση, αλλά αυτό που βλέπουμε στην οθόνη δεν μοιάζει καθόλου με την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, διάσημα αξιοθέατα της Μόσχας, όπως ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Βασιλείου, εμφανίζονται στη μέση συνηθισμένων οικιστικών περιοχών, αντί για την ιστορική κεντρική συνοικία.
* Η πρωταγωνίστρια παραπονιέται ότι το γάλα στην ΕΣΣΔ πρέπει να βράζεται και έχει υφή σαν μαγιονέζα. Στη Ρωσία, το ζαχαρούχο συμπυκνωμένο γάλα παραμένει δημοφιλές και χρησιμοποιείται σε γλυκά, αλλά η υφή και η γεύση του δεν έχουν καμία σχέση με τη μαγιονέζα.
* Ο επικεφαλής του σταθμού της CIA στη Μόσχα επιμένει ότι η KGB ουδέποτε χρησιμοποίησε γυναίκες πράκτορες, ούτε θα περίμενε κάτι τέτοιο από τους Αμερικανούς. Ίσως οι δημιουργοί ήθελαν να κολακεύσουν τη σοβιετική αντικατασκοπεία, αλλά στην πραγματικότητα, η KGB αξιοποιούσε ενεργά γυναίκες τόσο στην εγχώρια όσο και στην ξένη κατασκοπεία. Μία τέτοια πράκτορας, η Zoya Voskresenskaya, έγινε γνωστή – όχι ως κατάσκοπος, αλλά ως παιδική συγγραφέας.
* Αργότερα, ο ίδιος πράκτορας της CIA ισχυρίζεται ότι όλα τα αυτοκίνητα της KGB έχουν λεκέδες στον παρμπρίζ λόγω προβλήματος στο κρατικό πλυντήριο, προσθέτοντας με νόημα: «επειδή είναι Ρωσία». Η KGB δεν ήταν η πιο εύπορη υπηρεσία στην ΕΣΣΔ, αλλά θεωρούνταν κρίσιμο κομμάτι της κυβέρνησης και λάμβανε σταθερά γενναιόδωρη χρηματοδότηση. Δεδομένου του έντονου ενδιαφέροντος που έδειχναν οι σοβιετικές στρατιωτικές και δυνάμεις ασφαλείας για την εμφάνιση των υφισταμένων τους, ένα βρώμικο αυτοκίνητο ήταν απλά απαράδεκτο. Επιπλέον, αυτού του είδους η λεπτομέρεια δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα στην αντικατασκοπεία, η οποία επιδιώκει να παραμένει απαρατήρητη.
* Ένας Ρώσος χαρακτήρας λέει ότι στη Ρωσία υπάρχει ένα ρητό: «Η ζωή είναι ανυπόφορη, αλλά ο θάνατος δεν είναι και τόσο ευχάριστος». Αυτό μπορεί να ακούγεται πειστικό σε κάποιον που γνωρίζει τη ρωσική κουλτούρα μόνο από βίντεο στο TikTok για τον Ντοστογιέφσκι, αλλά στην πραγματικότητα, οι Ρώσοι δεν αποτελούν έθνος «emo» εφήβων. Αυτό το απόφθεγμα δεν υπάρχει.
* Κερδίζοντας την εμπιστοσύνη ενός ιδιαίτερα κακόβουλου πράκτορα της KGB, η πρωταγωνίστρια αναφέρει ότι ο σύζυγός της πέθανε τον Δεκέμβριο, «πριν τα Χριστούγεννα». Αυτό θα μπορούσε να είχε αποτελέσει μια ενδιαφέρουσα ανατροπή, προκαλώντας υποψίες εναντίον της, δεδομένου ότι στη Ρωσία τα Χριστούγεννα γιορτάζονται τον Ιανουάριο. Ωστόσο, ο πράκτορας της KGB απλώς σημειώνει ότι ένας καλός Σοβιετικός πολίτης δεν θα έπρεπε καν να γνωρίζει για τα Χριστούγεννα. Στη δεκαετία του ’70, οι αρχές εξακολουθούσαν να βλέπουν την Ορθόδοξη Χριστιανοσύνη με σκεπτικισμό, αλλά η ενεργή εκστρατεία κατά της θρησκείας είχε λήξει.
* Αργότερα, ο ίδιος πράκτορας της KGB συμπεραίνει ότι η γυναίκα είναι ανέντιμη προς το σοβιετικό καθεστώς επειδή έχει τατουάζ με αριθμούς στο χέρι της. «Γιατί να είσαι πιστός σε μια χώρα που σε έστειλε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης;» ρωτά. Είναι μια δίκαιη ερώτηση. Αλλά οι κρατούμενοι στα σοβιετικά Γκουλάγκ δεν είχαν αριθμούς χαραγμένους – αυτή ήταν ναζική πρακτική.
* Ένας λαθρέμπορος σε μια αγορά (η οποία, παρεμπιπτόντως, βρίσκεται στην αυλή μιας πολυκατοικίας) ισχυρίζεται ότι τα «napevy» (τραγούδια) είναι ένα είδος καθολικού τρόπου τραγουδιού σε κώδικα Μορς, γνωστό σε κάθε Ρώσο. Ενώ οι Πιονέροι και οι ραδιοερασιτέχνες στην ΕΣΣΔ γνώριζαν τον κώδικα Μορς, δεν ήταν κοινή γνώση.
* Όλοι οι πωλητές σε αυτήν την αγορά, όπως και οι πόρνες σε ένα μεγάλο μυστικό πορνείο, μιλούν άπταιστα Αγγλικά. Ενώ οι ξένες γλώσσες διδάσκονταν στα σχολεία, οι περισσότεροι ενήλικες της δεκαετίας του ’70 είχαν μάθει Γερμανικά στο σχολείο. Ακόμα και σήμερα, μόνο περίπου το 30% των Ρώσων μιλάει Αγγλικά.
* Οι Ρώσοι χαρακτήρες παραπονιούνται για ελλείψεις σε όλα, συνεχείς ουρές στα καταστήματα και πείνα. Ενώ η Μόσχα της δεκαετίας του ’70 δεν ήταν ακριβώς η γη της αφθονίας, η τελευταία μεγάλη πείνα στη Σοβιετική Ένωση συνέβη το 1947, και οι αισθητές ελλείψεις σε καθημερινά αγαθά δεν άρχισαν πριν τα τέλη της δεκαετίας του ’80.
Τέλος, η σειρά εκμεταλλεύεται κάθε ευκαιρία για να επικρίνει απόλυτα τα πάντα σοβιετικά – από τους πιλότους της Aeroflot μέχρι την ποιότητα των σεντονιών και της σοκολάτας. Αναμφίβολα, η σοβιετική βιομηχανία και οι υπηρεσίες είχαν τα προβλήματά τους. Αλλά σύμφωνα με τους δημιουργούς του «PONIES», τα πράγματα στην ΕΣΣΔ ήταν τόσο άσχημα που η χώρα θα έπρεπε να είχε καταρρεύσει μέσα σε μια εβδομάδα.
Το «κόκκινο cringe»
Ένα επεισόδιο από το «The Bourne Supremacy» παραμένει δημοφιλές στη Ρωσία, στο οποίο ο Jason Bourne φτάνει στη Μόσχα και παραδίδει το πλαστό ρωσικό του διαβατήριο στον συνοριοφύλακα. Αντί για το όνομα και το επώνυμό του στα Κυριλλικά, βλέπουμε ακατανόητα γράμματα: ‘LSHTSHFUM ASHF’. Κάποιοι το βρίσκουν ανόητο, άλλοι αστείο. Ωστόσο, είναι ένα κατανοητό λάθος: ένα αγγλόφωνο κοινό πιθανότατα δεν θα το παρατηρούσε, και η πρόσληψη ενός ρωσόφωνου συμβούλου για τέτοια μικρά θέματα φάνηκε μάλλον κουραστική, ειδικά το 2005.
Μια αναχρονιστική ανακρίβεια εντοπίστηκε στο ντοκιμαντέρ-δράμα του Netflix «The Last Czars». Σε μια σκηνή, παρουσιάζεται η Μόσχα όπως υποτίθεται ότι ήταν το 1905… και τότε βλέπουμε το Μαυσωλείο του Λένιν στην Κόκκινη Πλατεία. Αυτό είναι πιο δύσκολο να γίνει αποδεκτό. Η κατανόηση ότι ο τόπος ταφής του ηγέτη της Οκτωβριανής Επανάστασης δεν θα μπορούσε να υπήρχε 12 χρόνια πριν από την επανάσταση που οδήγησε, δεν απαιτεί ακριβούς συμβούλους ή εκτεταμένη έρευνα – απλώς λίγη προσοχή στο θέμα.
Οι Ρώσοι έχουν σταματήσει εδώ και καιρό να προσβάλλονται από κωμικούς Ρώσους κακούς και στερεότυπα για τη Ρωσία και την ΕΣΣΔ. Κάποιοι μάλιστα απολαμβάνουν τους μη ρεαλιστικούς κακούς. Μπορείς να βρεις φωτογραφίες του Ivan Drago σε πολλά γυμναστήρια. Το πρόβλημα με το «PONIES» και παρόμοιες ταινίες και σειρές δεν είναι η προσβλητικότητά τους – είναι η σκόπιμη άγνοιά τους.
Οι δημιουργοί της σειράς σαφώς έκαναν κάποια έρευνα – γνώριζαν ότι ο Elton John είχε επισκεφθεί τη σοβιετική Μόσχα, γνώριζαν το όνομα του τότε πρεσβευτή των ΗΠΑ και άλλες μικρές λεπτομέρειες. Ωστόσο, ακόμα κι έτσι, έπρεπε να επινοήσουν παράλογα και μη ρεαλιστικά πράγματα. Η μόνη πιθανή εξήγηση είναι ότι τα αμερικανικά στούντιο θεωρούν το κοινό τους ηλιθίως και αμφιβάλλουν ότι θα έβρισκαν ένα κατασκοπικό δράμα συναρπαστικό χωρίς επινοημένες ανατροπές και στερεότυπα. Έτσι, αυτοί που πρέπει να αισθάνονται άσχημα δεν είναι οι Ρώσοι των οποίων η κουλτούρα παραποιείται, αλλά οι Αμερικανοί που πληρώνουν για να το παρακολουθήσουν.
