Οι πύραυλοι πετούν ξανά και μια πυκνή ομίχλη πολέμου έχει απλωθεί στη Μέση Ανατολή. Ο Αμερικανός Πρόεδρος Donald Trump δήλωσε ότι μπορεί να χρειαστούν τέσσερις έως πέντε εβδομάδες ή και περισσότερο για να επιτευχθούν οι αμερικανικοί στόχοι, όποιοι κι αν είναι αυτοί. Κατά τη διάρκεια ενός ενεργού πολέμου, αυτό αποτελεί αιωνιότητα στον κόσμο των ευμετάβλητων χρηματοπιστωτικών αγορών.
Προς το παρόν, ωστόσο, οι αγορές παραμένουν αξιοσημείωτα ήρεμες, ίσως, όπως υποστηρίζει η εξαιρετική Yves Smith, επειδή “ο φανατισμός και ο έλεγχος της δυτικής αφήγησης μπόρεσαν να στηρίξουν την ιδέα ότι αυτό θα ήταν μια σύντομη σύγκρουση και ότι το Ιράν θα επέστρεφε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μετά την “σπάσιμο των ποδιών του” από τις ΗΠΑ, ή ακόμα καλύτερα, θα κατέρρεε γρήγορα σε εσωτερική αναταραχή, καθιστώντας δυνατή την αλλαγή καθεστώτος ή τη διάσπαση.”
**Ενεργειακές αγορές στο προσκήνιο**
Θα διατηρηθεί η σχετική ανθεκτικότητα των αγορών; Όλοι παρακολουθούν φυσικά τα Στενά του Ορμούζ και, γενικότερα, τις τιμές του πετρελαίου. Σε τέτοιου είδους κρίσεις, είναι η τιμή του πετρελαίου που καθοδηγεί τις άλλες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων.
Το Ιράν έχει απειλήσει κάθε σκάφος που διέρχεται, ενώ ο Trump έχει προσφερθεί να ασφαλίσει τα εν λόγω σκάφη “σε λογική τιμή” με συνοδεία του Αμερικανικού Ναυτικού. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν κινηθεί ανοδικά, αλλά οι μεταβολές ήταν μέχρι στιγμής πειθαρχημένες – πολύ περισσότερο από ό,τι πολλοί περίμεναν. Μια μακρά διακοπή δεν τιμολογείται. Βοηθά σίγουρα το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός αργού πετρελαίου στον κόσμο και (συνήθως) ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας. Αυτό σημαίνει ότι οποιοδήποτε μπλοκάρισμα πλήττει πρώτα την Ασία και την Ευρώπη, ενώ η Αμερική έχει μια “προστατευτική ζώνη” – μία, θα προσέθετα, που δεν είχε σε προηγούμενες συγκρούσεις.
Ίσως πιο ανησυχητική είναι η κατάσταση με το φυσικό αέριο. Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά περίπου 30% μετά από επίθεση σε μονάδες επεξεργασίας LNG της QatarEnergy. Δεν υπάρχει εύκολη λύση εδώ. Το Κατάρ προμηθεύει το 20% του παγκόσμιου LNG· αν αυτή η προμήθεια εξαφανιστεί, μια ήδη σφιχτή αγορά θα δει τις τιμές να εκτοξεύονται. Ο υπουργός Ενέργειας της Νορβηγίας έχει ήδη υπαινιχθεί ότι η Ευρώπη μπορεί, με το “κεφάλι σκυφτό”, να επιστρέψει στην ρωσική ενέργεια.
Ο πόλεμος είναι πάντα διαταρακτικός, και όταν αυτός ο πόλεμος είναι στη Μέση Ανατολή, οι ενεργειακές αγορές εστιάζονται έντονα. Έχουμε δει αυτό πολλές φορές. Είναι πράγματι ένα οξύ σημείο πίεσης για τις ΗΠΑ – και τον κόσμο – και είναι έτσι για δεκαετίες. Αυτή τη στιγμή, οι αγορές κινούνται ουσιαστικά από επικεφαλίδα σε επικεφαλίδα. Αλλά ακόμη και σε αυτούς τους “ταραγμένους” καιρούς, αξίζει να απομακρυνθείς από τον θόρυβο και τα αναβοσβήνοντα πρωτοσέλιδα και να κοιτάξεις τα πράγματα λίγο πιο δομικά.
**Το κόστος της χρηματοδότησης**
Ένα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά των “ξεθωριασμένων ηγεμόνων” είναι ότι συχνά κρύβουν θανατηφόρες αδυναμίες που μπορούν να παραμείνουν κρυμμένες για πολύ καιρό. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, η διάβρωση της βιομηχανικής ικανότητας και η συναφής χρηματοδότηση της οικονομίας μπορεί να αποδειχθούν ακριβώς αυτή η αδυναμία. Η πρώτη έχει προ πολλού εξοπλίσει τις ΗΠΑ να εξαρτώνται υπερβολικά από δαπανηρά, υψηλής τεχνολογίας όπλα εις βάρος της ποσότητας που απαιτείται για μια παρατεταμένη εμπλοκή – για να μην αναφέρουμε την εξάρτηση από τις αλυσίδες εφοδιασμού από την Κίνα για την αμυντική βιομηχανία.
Ο Trump ισχυρίζεται ότι διαθέτει σχεδόν “απεριόριστα” αποθέματα πυρομαχικών χάρη στην “κόψιμο” της Ουκρανίας. Αλλά πολλοί πιστεύουν ότι αν οι απεργίες υψηλής έντασης συνεχιστούν για πολύ περισσότερο, τα αμερικανικά αποθέματα ορισμένων κρίσιμων πυραύλων θα αρχίσουν να εξαντλούνται. Οι ΗΠΑ φέρεται να χρησιμοποίησαν περίπου πενταετή παραγωγή πυραύλων Tomahawk τις πρώτες τρεις ημέρες του πολέμου, και οι αντικειραυστές Patriot είναι γνωστό ότι μειώνονται. Φαίνεται να είναι ένας αγώνας δρόμου για το αν οι εκτοξευτές πυραύλων του Ιράν μπορούν να καταστραφούν γρηγορότερα από την εξάντληση του αμερικανικού αποθέματος αντικειραυστών.
Αλλά η χρηματοοικονομική πλευρά δεν είναι λιγότερο σημαντική, ακόμα και πέρα από τις σοκαριστικές κινήσεις στις τιμές του πετρελαίου. Καθώς η αμερικανική οικονομία απο-βιομηχανοποιήθηκε, έγινε όλο και περισσότερο χρηματοδοτημένη. Αυτό έχει πολλές εκτεταμένες επιπτώσεις, αλλά μία από αυτές είναι ότι ένα μεγάλο μέρος του εθνικού εισοδήματος συνδέεται πλέον με τις τιμές των χρηματοπιστωτικών περιουσιακών στοιχείων. Μια πτώση στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων έτσι ανακλάται ευρέως και προκαλεί πολλαπλές αλυσιδωτές αντιδράσεις. Ένα παράδειγμα αυτού είναι ότι ακόμη και η αμερικανική φορολογική βάση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων.
Η λεγόμενη “φούσκα των πάντων” του 2021 – όταν ένα ευρύ φάσμα κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων είδε ρεκόρ αποτιμήσεων – οδήγησε σε μεγάλη αύξηση των φορολογικών εσόδων τον επόμενο χρόνο (+21% ετησίως) όταν ήρθαν οι φόροι επί του εισοδήματος που δημιουργήθηκε από αυτά τα κέρδη. Ωστόσο, όταν η Fed αύξησε τα επιτόκια το 2022, οι χρηματοπιστωτικές αγορές αντέδρασαν πολύ αρνητικά και οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων μειώθηκαν. Όπως ήταν αναμενόμενο, τον επόμενο χρόνο τα φορολογικά έσοδα μειώθηκαν, και το ομοσπονδιακό έλλειμμα αυξήθηκε απότομα.
Παρατηρήστε τον πολύ ανησυχητικό αρνητικό βρόχο ανάδρασης: υψηλότερα επιτόκια καταστέλλουν τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, οδηγώντας σε χαμηλότερη φορολογική είσπραξη από την κυβέρνηση, ενώ ταυτόχρονα συνεπάγονται υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Έτσι, μια πτώση στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων αναγκάζει την κυβέρνηση να ξοδεύει περισσότερο για την εξυπηρέτηση του χρέους της, ενώ ακριβώς την ίδια στιγμή μειώνει το ποσό που εισπράττει σε φόρους. Το αποτέλεσμα; Περισσότερη έκδοση χρέους, φυσικά, και σε υψηλότερα επιτόκια. Το ηθικό της ιστορίας εδώ είναι ότι μακροπρόθεσμα οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιβιώσουν οικονομικά από μια μαζική μείωση των τιμών των χρηματοπιστωτικών περιουσιακών στοιχείων.
Λάβετε επίσης υπόψη ότι περίπου ο μισός αμερικανικός πληθυσμός έχει πλέον άμεση έκθεση στις χρηματιστηριακές αγορές μέσω συνταξιοδοτικών λογαριασμών, αμοιβαίων κεφαλαίων ή χαρτοφυλακίων. Σε προηγούμενες εποχές, η υγεία της χρηματιστηριακής αγοράς ήταν κυρίως μέριμνα της Wall Street. Σήμερα, είναι μπλεγμένη με την ασφάλεια της μεσαίας τάξης.
Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται μακρινά και αφηρημένα εν μέσω πολέμου. Τα φορολογικά έσοδα του επόμενου έτους ή η κατάσταση των λογαριασμών 401(k) των Αμερικανών είναι το τελευταίο πράγμα που απασχολεί κάποιον στην Ουάσινγκτον σήμερα. Αλλά αυτοί είναι πραγματικοί δομικοί περιορισμοί που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Μέχρι στιγμής, οι χρηματιστηριακές αγορές έχουν κινηθεί ελαφρώς χαμηλότερα, αλλά χωρίς πανικό πωλήσεων. Εάν οι πωλήσεις επιταχυνθούν, παρακολουθήστε πόσο γρήγορα θα γίνει ένα μεγάλο πρωτοσέλιδο.
**Η δύναμη μιας απλής απόδοσης**
Ακόμα πιο ευαίσθητο από τις μετοχές είναι η αγορά του U.S. Treasury (UST), η οποία αποτελεί την πραγματική “υδραυλική εγκατάσταση” του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Υψηλότερες αποδόσεις UST σφίγγουν τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες παντού, ταυτόχρονα. Σε ένα βαριά χρεωμένο και μόχλευσης σύστημα όπως των ΗΠΑ, οι γρήγορες κινήσεις σε αυτή την αγορά είναι εξαιρετικά επικίνδυνες. Εδώ οι περιορισμοί αρχίζουν να μετριούνται σε ώρες. Μια πολύ ενδεικτική – αν και υπο-αναφερόμενη – περίπτωση αυτής της τεράστιας ευαισθησίας στη δυσλειτουργία της αγοράς Treasury ήρθε πέρυσι.
Στις 2 Απριλίου, ο Trump εισήγαγε τους λεγόμενους δασμούς Ημέρας Απελευθέρωσης, επιβάλλοντας καθολικό δασμό 10% σε όλα τα εισαγόμενα ξένα αγαθά και μεγαλύτερους “αμοιβαίους δασμούς” στις εισαγωγές δεκάδων χωρών που ο Trump ισχυρίστηκε ότι είχαν “ξεγελάσει” τις ΗΠΑ.
“Αυτή είναι μια από τις πιο σημαντικές ημέρες, κατά τη γνώμη μου, στην αμερικανική ιστορία”, διακήρυξε ο Trump με τη συνηθισμένη του αλαζονεία σε ομιλία του στον Λευκό Οίκο ανακοινώνοντας τα μέτρα. Ο κόσμος παρακολούθησε με ένα μείγμα δυσπιστίας, δέους και τρόμου. Ήταν μια μεγαλειώδης χειρονομία, μια επανεπιβεβαίωση της αμερικανικής δύναμης.
Οι χρηματιστηριακές αγορές κατέρρευσαν αμέσως, αλλά ο Trump και η ομάδα του δεν αποθαρρύνθηκαν. Την Κυριακή το απόγευμα, 6 Απριλίου, ο Trump μίλησε σκληρά, λέγοντας: “Δεν θέλω τίποτα να πέσει, αλλά μερικές φορές πρέπει να πάρεις φάρμακο για να διορθώσεις κάτι.”
Δυστυχώς, το φάρμακο θα αποδεικνυόταν πολύ πικρό. Αρχικά, η μεγάλη πτώση στις μετοχές οδήγησε τους επενδυτές να καταφύγουν στα ομόλογα και οι αποδόσεις UST συνέχισαν πράγματι να πέφτουν (σημαίνοντας αύξηση τιμών) και έφτασαν το 3,96% την Παρασκευή, 4 Απριλίου. Μέχρι στιγμής, όλα καλά.
Τη Δευτέρα, ωστόσο, οι αποδόσεις UST σημείωσαν στροφή και άρχισαν να κινούνται υψηλότερα καθώς οι πραγματικές επιπτώσεις των ριζοσπαστικών δασμών άρχισαν να γίνονται κατανοητές. Την επόμενη μέρα είδε περισσότερα από τα ίδια. Μέχρι το απόγευμα της Τρίτης, η απόδοση 10ετίας πλησίαζε το 4,30%. Την Τετάρτη, την ίδια μέρα που οι δασμοί έπρεπε να τεθούν σε ισχύ, η 10ετία πρόσθεσε άλλες 10 μονάδες βάσης στο 4,40%, καθιστώντας την τριήμερη αύξηση περίπου 50 μονάδες βάσης.
Ο Trump είχε δει αρκετά. Ή ίσως του έριξε κάποιος “ένα πάτημα στον ώμο” από κάποιους “μεγάλους παίκτες” που αντιμετώπιζαν σύντομα margin calls. Ανεξάρτητα, όπως ένας μαχητής MMA που χτυπάει αμέσως μετά από ένα λεπτό chokehold προς την έκπληξη του πλήθους, χρειάστηκαν μόνο λίγες ημέρες χαοτικής δράσης της αγοράς για να υποχωρήσει ο Trump και να ακυρώσει ή να αναβάλει τους περισσότερους δασμούς σε αυτό που δεν μπορεί παρά να χαρακτηριστεί ως ταπεινωτική υποχώρηση. Ήταν μια ενδεικτική στιγμή για όσους καταλάβαιναν τι είχε συμβεί.
Πράγματι, τίποτα δεν αγχώνει περισσότερο τις ρυθμιστικές αρχές και τους πολιτικούς από τη δυσλειτουργία στην αγορά UST, η οποία μπορεί να ξεφύγει πολύ γρήγορα από τον έλεγχο και να προκαλέσει ξαφνικά “πάγωμα” των αγορών. Οι ΗΠΑ έχουν δείξει επανειλημμένα ότι θα παρέμβουν σθεναρά μόνο και μόνο με την όψη δυσλειτουργίας της αγοράς UST. Αυτό είναι πραγματικά ένας από τους “Αχίλλειους πτέρνες” των ΗΠΑ.
**Πού πηγαίνουμε**
Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει ένδειξη χαοτικής δραστηριότητας UST, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι ξεκάθαρα. Σε περιόδους χάους και αβεβαιότητας στον κόσμο, οι ΗΠΑ συνήθως βλέπουν εισροή χρημάτων που αναζητούν ένα ασφαλές καταφύγιο. Παραδόξως, αυτό συμβαίνει ακόμα και όταν οι ΗΠΑ είναι η αιτία του προβλήματος. Σε κάποιο βαθμό, αυτό έχει αληθεύσει τώρα: το δολάριο ανέκαμψε απότομα μετά τις επιθέσεις στο Ιράν.
Ωστόσο, οι αποδόσεις UST αυξάνονται σταθερά λόγω φόβων για τις πληθωριστικές επιπτώσεις ενός πιο παρατεταμένου πολέμου. Οι επενδυτές έτσι βρίσκονται παγιδευμένοι μεταξύ της κανονικής ασφάλειας του δολαρίου και των φόβων για μια έκρηξη του πληθωρισμού που θα “χτυπήσει” τα USTs (δηλαδή, θα αυξήσει τις αποδόσεις, θα μειώσει τις τιμές).
Αυτή η κίνηση δεν ήταν αρκετά απότομη για να προκαλέσει μεγάλη προσοχή, αλλά η 10ετία είναι πάνω από το 4% κατά τη στιγμή της γραφής. Όπως οι παλιοί ναυτικοί που με μια έκτη αίσθηση μπορούν να αισθανθούν τον άνεμο, κάποιοι αναλυτές αναρωτιούνται αν κάτι πιο διαταρακτικό μπορεί να ετοιμάζεται. Οποιαδήποτε οριστική στροφή προς την πληθωριστική υπόθεση – όπως σοβαρές διαταραχές στις ενεργειακές ροές – θα ωθούσε πιθανώς τις αποδόσεις σημαντικά υψηλότερα. Αυτό θα ανάγκαζε την κυβέρνηση στο “κλιβάνι” του ρίσκου μιας μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης για να συνεχίσει τον πόλεμο.
Οι ΗΠΑ ωφελούνται εδώ και πολύ καιρό από την αντίληψη ότι μπορούν να “μπλοκάρουν τον ήλιο” με αεροπλάνα και πυραύλους. Η αποτροπή, μόλις καθιερωθεί πειστικά, μπορεί να διατηρηθεί με “καπνό και καθρέφτες” – μέχρι, δηλαδή, κάποιος να είναι διατεθειμένος να πληρώσει για να δει τα χαρτιά σας. Μέχρι τώρα, κανείς δεν έχει πραγματικά “προκαλέσει” την ΗΠΑ, αν και ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει προσφέρει ισχυρές ενδείξεις για αυτή την “μαλακή κάτω πλευρά”. Εάν αυτή θα είναι η σύγκρουση που θα αποκαλύψει τη βαθιά θεμελιώδη αδυναμία, μένει να φανεί, αλλά αν οι αγορές αρχίσουν να πιστεύουν ότι είναι, τα πράγματα θα κινηθούν πολύ γρήγορα.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ενεργούν σίγουρα με ατιμωρησία, και δεν φαίνεται πλέον να υπάρχουν θεσμικοί έλεγχοι στις φιλοδοξίες εκείνων που διεξάγουν αυτόν τον πόλεμο. Αλλά με έναν παράξενο τρόπο, οι αγορές θα μπορούσαν να γίνουν ένας “υποκατάστατος θεσμικός έλεγχος”. Μια χώρα που δεν μπορεί να αντέξει μια κίνηση 50 μονάδων βάσης στις ομολογιακές της αποδόσεις, περιορίζεται εξ ορισμού.
Το επισφαλώς ισορροπημένο οικοδόμημα της αμερικανικής δύναμης εξαρτάται από μια ασταθή χρηματοπιστωτική ισορροπία που υπάρχει εντός μιας βαριά χρεωμένης και χρηματοδοτημένης οικονομίας. Ο πόλεμος είναι εγγενώς αποσταθεροποιητικός. Όσο περισσότερο συνεχίζεται, τόσο περισσότερο θα δοκιμάζεται αυτή η ισορροπία.
