Με την άφιξή του στο Πεκίνο στα τέλη Ιανουαρίου, ο Κιρ Στάρμερ δεν έκανε απλώς μια διπλωματική επίσκεψη, αλλά εισήλθε σε μια ραγδαία μεταβαλλόμενη παγκόσμια τάξη. Δυτικές πρωτεύουσες, αναστατωμένες από τη γεωπολιτική αστάθεια και τον οικονομικό κατακερματισμό, αναπροσαρμόζουν τις στρατηγικές τους απέναντι στην Κίνα σε πραγματικό χρόνο. Η επίσκεψη αυτή, η πρώτη Βρετανού πρωθυπουργού εδώ και οκτώ χρόνια, δεν είναι μεμονωμένο γεγονός. Τους τελευταίους δύο μήνες, ηγέτες από τη Γαλλία, τη Νότια Κορέα, την Ιρλανδία, τον Καναδά και τη Φινλανδία έχουν επισκεφθεί το Πεκίνο, ενώ αναμένεται και η επίσκεψη του Γερμανού Φρίντριχ Μερτς.
Η σύμπτωση αυτών των επισκέψεων δεν είναι τυχαία. Αντανακλά την αυξανόμενη αντίληψη των δυτικών κυβερνήσεων ότι η εποχή της ρητορικής αντιπαράθεσης χωρίς ουσιαστική δέσμευση είναι οικονομικά μη βιώσιμη και στρατηγικά ασυνεπής. Για τη Βρετανία, η επίσκεψη του Στάρμερ σηματοδοτεί μια αποφασιστική απομάκρυνση από την αμφιθυμία και την παράλυση που χαρακτήρισαν τα τελευταία χρόνια. Υποδηλώνει επίσης ότι το Λονδίνο, όπως και πολλοί ομόλογοί του, κινείται προς μια πιο συναλλακτική και προσανατολισμένη στα συμφέροντα σχέση με το Πεκίνο, παρόλο που η πολιτική δυσπιστία παραμένει.
Ο Στάρμερ συνοδευόταν από μια αντιπροσωπεία περίπου 60 ανώτατων στελεχών από τον βρετανικό επιχειρηματικό και πολιτιστικό κόσμο, ένα μήνυμα ότι η επίσκεψη αφορούσε την εμπορική δραστηριότητα όσο και τη διπλωματία. Από την ανάληψη των καθηκόντων της τον Ιούλιο του 2024, η κυβέρνησή του δήλωσε ρητά την επιθυμία της να “επαναφέρει” τις σχέσεις με την Κίνα και να ανασυγκροτήσει εμπορικούς δεσμούς μετά από χρόνια έντασης. Η έμφαση, που περιγράφεται επανειλημμένα από Βρετανούς αξιωματούχους ως “πραγματιστική”, είναι ενδεικτική. Υποδηλώνει δέσμευση χωρίς αυταπάτες: στενότερη οικονομική συνεργασία παράλληλα με προσεκτική απόσταση σε θέματα πολιτικής και εθνικής ασφάλειας.
Αυτός ο ισορροπημένος χορός είναι πλέον κοινός σε δυτικές πρωτεύουσες. Καθώς οι παγκόσμιες γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται – επιδεινούμενες από στρατιωτικές συγκρούσεις, καθεστώτα κυρώσεων, σοκ στην αλυσίδα εφοδιασμού και απρόβλεπτες κινήσεις από τις ΗΠΑ – η Κίνα έχει επανέλθει ως απαραίτητος εταίρος και ταυτόχρονα συστημικός αντίπαλος. Η αναπροσαρμογή της Βρετανίας αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ευρωπαϊκή και διατλαντική τάση: διαχείριση της έκθεσης αντί για αποδέσμευση, και αντιστάθμιση κινδύνων αντί για προσπάθεια περιορισμού.
Η οικονομική λογική που στηρίζει το ταξίδι του Στάρμερ είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Το 2024, η Κίνα ήταν ο έβδομος μεγαλύτερος εξαγωγικός προορισμός για το Ηνωμένο Βασίλειο και η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή εισαγωγών αγαθών. Ενώ το διμερές εμπόριο έχει αυξηθεί μετά την πανδημία, οι ροές έτος με έτος υπήρξαν ασταθείς, αντανακλώντας τόσο μακροοικονομικά σοκ όσο και πολιτική αβεβαιότητα. Πιο εντυπωσιακή, ωστόσο, είναι η τροχιά των επενδύσεων. Το απόθεμα ξένων άμεσων επενδύσεων του ΗΒ στην Κίνα έφτασε τα 21,8 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, αύξηση 9,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων από το προηγούμενο έτος – μια ανοδική κίνηση που υποδηλώνει ότι οι βρετανικές εταιρείες αυξάνουν αθόρυβα την έκθεσή τους στην Κίνα, ακόμη και όταν η πολιτική ρητορική σκλήρυνε στο εσωτερικό.
Η Ντάουνινγκ Στριτ ήθελε να τονίσει τα συγκεκριμένα αποτελέσματα της επίσκεψης. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η επιχειρηματική αντιπροσωπεία βοήθησε στην εξασφάλιση “δισεκατομμυρίων λιρών” σε συμφωνίες εξαγωγών και επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων περίπου 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε επιβεβαιωμένες εξαγωγές, 3,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε διευρυμένη πρόσβαση στην αγορά σε πέντε χρόνια, και εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων σε νέες κινεζικές επενδύσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο. Για μια οικονομία με έμφαση στις υπηρεσίες όπως η βρετανική – η οποία εξάγει ετησίως πάνω από 15 δισεκατομμύρια δολάρια σε υπηρεσίες προς την Κίνα – αυτά τα κέρδη έχουν σημασία. Παρόλο που δεν υπάρχει συμφωνία ελεύθερου εμπορίου για υπηρεσίες, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να ξεκινήσουν μια μελέτη σκοπιμότητας για μια πιθανή συμφωνία, ένα σεμνό βήμα αλλά ένα που υποδηλώνει μακροπρόθεσμη φιλοδοξία.
Ο συμβολισμός, επίσης, έπαιξε τον ρόλο του. Η Κίνα ανακοίνωσε ταξίδια χωρίς βίζα για Βρετανούς πολίτες για διαμονή έως 30 ημέρες, μια κίνηση που πιθανότατα θα ενισχύσει τα επαγγελματικά ταξίδια, τον τουρισμό και τις ανταλλαγές μεταξύ των λαών. Το Πεκίνο συμφώνησε επίσης να μειώσει τους δασμούς εισαγωγής στο σκωτσέζικο ουίσκι, μια πολιτικά έξυπνη χειρονομία προς ένα από τα πιο εμβληματικά προϊόντα εξαγωγής του Ηνωμένου Βασιλείου. Αυτά τα μέτρα είναι μικρά σε μακροοικονομικούς όρους, αλλά σημαντικά σε ύφος, ενισχύοντας την αίσθηση ότι και οι δύο πλευρές ενδιαφέρονται για τη σταθεροποίηση – και τη διστακτική επέκταση – της σχέσης.
Οι ανακοινώσεις εταιρειών πρόσθεσαν περαιτέρω βάρος. Η AstraZeneca αποκάλυψε σχέδια να επενδύσει 20,6 δισεκατομμύρια δολάρια για να επεκτείνει την ερευνητική και αναπτυξιακή της παρουσία στην Κίνα, υπογραμμίζοντας τη συνεχιζόμενη ελκυστικότητα της χώρας ως κόμβου για την καινοτομία στις επιστήμες ζωής. Άλλες βρετανικές εταιρείες ανακοίνωσαν νέες κοινοπραξίες και επεκτάσεις, αντανακλώντας μακροχρόνιες επιχειρηματικές απαιτήσεις για σαφέστερους κανόνες, καλύτερη πρόσβαση στην αγορά και πιο προβλέψιμη ρυθμιστική δέσμευση. Αυτές οι απαιτήσεις είχαν διατυπωθεί επανειλημμένα από το 2018, όταν το επίσημο οικονομικό διάλογος Ηνωμένου Βασιλείου-Κίνας ουσιαστικά σταμάτησε. Η επανέναρξη μιας οικονομικής συνόδου και εμπορικών συνομιλιών πέρυσι σηματοδότησε μια αποκλιμάκωση· η επίσκεψη του Στάρμερ φαίνεται να την εδραιώνει.
Ωστόσο, η επανεκκίνηση δεν συμβαίνει στο κενό. Η Βρετανία έχει δαπανήσει τα τελευταία χρόνια για την ενίσχυση της αρχιτεκτονικής της οικονομικής της ασφάλειας, και αυτές οι δικλείδες ασφαλείας παραμένουν σθεναρά σε ισχύ. Ο νόμος για την Εθνική Ασφάλεια και τις Επενδύσεις του 2021 ενίσχυσε σημαντικά την ικανότητα της κυβέρνησης να εξετάζει και να μπλοκάρει ξένες επενδύσεις υψηλού κινδύνου. Μεταγενέστερες στρατηγικές που στοχεύουν στην ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού, τα κρίσιμα ορυκτά και τους τομείς επιστήμης και τεχνολογίας προτεραιότητας αντικατοπτρίζουν μια συναίνεση στο Γουεστμίνστερ ότι το άνοιγμα πρέπει να είναι υπό όρους. Το μήνυμα του Στάρμερ στο Πεκίνο, ως εκ τούτου, δεν ήταν αφελής δέσμευση, αλλά προσαρμοσμένο άνοιγμα εντός καθορισμένων ορίων.
Οι δημόσιες δηλώσεις του Προέδρου Σι Τζινπίνγκ αποτύπωσαν αυτή τη δυαδικότητα. Σε αυτό που οι κινεζικές ανακοινώσεις περιέγραψαν ως “αλλαζόμενο και χαοτικό κόσμο”, ο Σι υποστήριξε ότι η Κίνα και το Ηνωμένο Βασίλειο – ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και μεγάλες οικονομίες – είχαν κοινή ευθύνη να ενισχύσουν τον διάλογο, να διαφυλάξουν την παγκόσμια σταθερότητα και να επιτύχουν ανάπτυξη και ευημερία. Ήταν μια οικεία διατύπωση, αλλά μια που αντηχούσε με τη δική του διατύπωση του Στάρμερ: συνεργασία όπου είναι δυνατόν, προσοχή όπου είναι απαραίτητο.
Οι δύο πλευρές υπέγραψαν επίσης μια σειρά μνημονίων κατανόησης που αποσκοπούν στη βελτίωση της συνεργασίας σε συγκεκριμένους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των προτύπων προϊόντων, της υγείας, των αθλητικών βιομηχανιών, της τεχνικής εκπαίδευσης, της ασφάλειας τροφίμων και της κτηνιατρικής και φυτοϋγειονομικής καραντίνας. Η ανταλλαγή πληροφοριών για το οργανωμένο έγκλημα και την παράνομη μετανάστευση ήταν ένας ακόμη τομέας συμφωνίας, υπογραμμίζοντας την προθυμία για συνεργασία σε πρακτικές προκλήσεις ασφαλείας, ακόμη και αν η στρατηγική δυσπιστία παραμένει.
Δεν επιλύθηκαν όλες οι εντάσεις. Οι ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αν και λιγότερο εμφανείς κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, δεν έχουν εξαφανιστεί. Συγκεκριμένα, το Πεκίνο ήρε τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν το 2021 σε έξι Βρετανούς βουλευτές – μια χειρονομία που ερμηνεύθηκε ευρέως ως προσπάθεια να καθαριστεί το πολιτικό υπόστρωμα πριν από την ανανεωμένη δέσμευση.
Ο Στάρμερ δεν έχει αυταπάτες σχετικά με την ευθραυστότητα της ύφεσης. Όμως, ο υπολογισμός του φαίνεται ευθύς: η αποδέσμευση φέρει τους δικούς της κινδύνους, και η αδράνεια δεν είναι πλέον βιώσιμη επιλογή. Με το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα υπό πίεση, τις αλυσίδες εφοδιασμού ευάλωτες σε σοκ, και τις ΗΠΑ όλο και πιο απρόβλεπτες, η Βρετανία επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις οικονομικές της σχέσεις, αποφεύγοντας την στρατηγική υπερβολική έκθεση. Η Κίνα, παρά τις επιπλοκές της, είναι κεντρική σε αυτή την προσπάθεια.
Υπάρχει επίσης ένα μακροπρόθεσμο παιχνίδι σε εξέλιξη. Ο Στάρμερ έχει εκφράσει την ελπίδα ότι ο Πρόεδρος Σι θα επισκεφθεί το Ηνωμένο Βασίλειο όταν θα φιλοξενήσει τη σύνοδο κορυφής της G20 το 2027 – ένα συμβολικό ορόσημο που θα ήταν αδιανόητο μόλις λίγα χρόνια πριν. Αν αυτή η επίσκεψη πραγματοποιηθεί, θα εξαρτηθεί από δυνάμεις πολύ πέρα από την διμερή καλή θέληση. Όμως, η ίδια η πρόσκληση υπογραμμίζει μια πραγματικότητα που γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αρνηθεί κανείς.
Η Βρετανία κινείται τώρα, ίσως αναπόφευκτα, προς βαθύτερη δέσμευση με την Κίνα. Η διαδικασία είναι σταδιακή, με επιφυλάξεις, και γεμάτη αντιφάσεις – αλλά γίνεται επίσης ολοένα και πιο δύσκολο να αντιστραφεί. Η επίσκεψη του Στάρμερ στο Πεκίνο δεν έλυσε τις εντάσεις στην καρδιά της σχέσης. Αυτό που έκανε, ήταν να τις αναγνωρίσει και στη συνέχεια να προχωρήσει ούτως ή άλλως. Στο σημερινό κατακερματισμένο παγκόσμιο τοπίο, αυτή μπορεί να είναι η πιο ρεαλιστική επιλογή που απομένει στο Λονδίνο.
