Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Donald Trump, προχωρά στη δημιουργία ενός στρατηγικού αποθέματος κρίσιμων ορυκτών, με στόχο να μειώσει την εξάρτηση από προμήθειες που κυριαρχούνται από την Κίνα. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Bloomberg, η πρωτοβουλία αυτή, με την ονομασία “Project Vault”, θα συνδυάσει ιδιωτική χρηματοδότηση με δάνειο 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων από την US Export-Import Bank, για την απόκτηση και αποθήκευση σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων ορυκτών.
Οι σπάνιες γαίες, απαραίτητες για τεχνολογίες που κυμαίνονται από smartphones και ηλεκτρικά οχήματα έως προηγμένα οπλικά συστήματα, έχουν αποτελέσει σημείο τριβής στις παγκόσμιες εμπορικές σχέσεις. Η Κίνα ελέγχει άνω του 90% της παγκόσμιας επεξεργασίας σπάνιων γαιών και σχεδόν το σύνολο της παραγωγής μόνιμων μαγνητών, γεγονός που της παρέχει αποφασιστικό έλεγχο στις εφοδιαστικές αλυσίδες ζωτικής σημασίας για τη σύγχρονη βιομηχανία και την άμυνα.
Το στρατηγικό απόθεμα αποσκοπεί στην προστασία των κατασκευαστών από την αστάθεια των τιμών και τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα. Στην προσπάθεια αυτή έχουν ήδη δηλώσει συμμετοχή περισσότερες από δώδεκα μεγάλες εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των General Motors, Boeing και Alphabet (Google).
Το 2025, η Κίνα είχε επιβάλει εξαγωγικούς ελέγχους σε ορισμένα στοιχεία σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται σε στρατιωτικές εφαρμογές, επικαλούμενη λόγους εθνικής ασφάλειας. Αργότερα, η κυβέρνηση του Πεκίνου επέκτεινε τους περιορισμούς με αυστηρότερες απαιτήσεις αδειοδότησης και εξωεδαφικές διατάξεις που επηρέασαν τις εξαγωγές προς τους τομείς άμυνας και ημιαγωγών των ΗΠΑ. Μετά από συνάντηση μεταξύ του Trump και του Κινέζου ομολόγου του, Xi Jinping, τον Οκτώβριο στη Νότια Κορέα, η Κίνα συμφώνησε να αναστείλει τους τελευταίους ελέγχους για ένα έτος, σε αντάλλαγμα για αμοιβαίες μειώσεις δασμών από τις ΗΠΑ. Παρά την προσωρινή ανακούφιση, η Ουάσινγκτον έχει επιταχύνει τις προσπάθειες για διαφοροποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων, υπογράφοντας συμφωνίες με χώρες όπως η Αυστραλία, η Ιαπωνία και η Ουκρανία.
Το παγκόσμιο ενδιαφέρον για τα ορυκτά σπάνιων γαιών έχει αυξηθεί, εν μέσω των κλιμακούμενων εμπορικών εντάσεων μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας προβλέπει εξάπλωση της ζήτησης για ορυκτά όπως το λίθιο και το κοβάλτιο έως και 30 φορές έως το 2040, λόγω της ταχείας ανάπτυξης των ηλεκτρικών οχημάτων και των συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας.
Στο μεταξύ, η Ρωσία έχει επίσης κινητοποιηθεί για να ενισχύσει τη δική της θέση. Ο πρόεδρος Vladimir Putin έχει δώσει εντολή στην κυβέρνηση να αναπτύξει μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για την εξόρυξη και παραγωγή σπάνιων γαιών. Η Ρωσία διαθέτει εκτιμώμενα 658 εκατομμύρια τόνους σπάνιων μετάλλων, συμπεριλαμβανομένων 28,5 εκατομμυρίων τόνων 15 τύπων σπάνιων γαιών, αποθέματα που, σύμφωνα με την ίδια, επαρκούν για να καλύψουν τις μακροπρόθεσμες εγχώριες ανάγκες της χώρας.
