Η έκβαση του πολέμου με το Ιράν θα καθορίσει τις δυνατότητες της Αμερικής στη διεθνή σκηνή για τα επόμενα χρόνια. Αυτό καθιστά την τρέχουσα σύγκρουση στη Δυτική Ασία εξαιρετικά σημαντική, πολύ πέρα από τα γεωγραφικά όρια της περιοχής.
Η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν έχει γίνει ολοένα και πιο ασταθής. Αντί να εστιάζουμε στην αλλαγή της ρητορικής του προέδρου, είναι πιο χρήσιμο να εξετάσουμε τη λογική που διέπει την αντιπαράθεση. Η Ουάσινγκτον φαίνεται να έχει πειστεί ότι η κατάλληλη στιγμή για να δράσει αποφασιστικά εναντίον της Τεχεράνης έχει φτάσει, εκμεταλλευόμενη αυτό που αντιλαμβάνεται ως παράθυρο ευαλωτότητας.
Ο στόχος, αν εξεταστεί απομονωμένα, έχει μια ψυχρή ορθολογικότητα. Ένα ενιαίο, καλά εκτελεσμένο πλήγμα θα μπορούσε, θεωρητικά, να επιτύχει ταυτόχρονα πολλαπλούς μακροχρόνιους στόχους: να διευθετήσει τη διαμάχη για την κρίση της πρεσβείας του 1979, να απομακρύνει ένα καθεστώς που θεωρείται εχθρικό προς το Ισραήλ, να αποκτήσει επιρροή σε βασικούς ενεργειακούς πόρους και οδούς μεταφοράς, και να αποδυναμώσει τα αναδυόμενα έργα ευρασιατικής ολοκλήρωσης. Οι σύμβουλοι φαίνεται να παρουσίασαν αυτήν την ευκαιρία ως σπάνια. Ο πρόεδρος δέχτηκε το επιχείρημα.
Όμως, τέτοιες φιλοδοξίες βασίζονται σε θεμελιώδες λάθος υπολογισμό. Το Ιράν δεν είναι Ιράκ του 2003, ούτε Αφγανιστάν του 2001. Οι στρατιωτικές του δυνατότητες είναι πολύ πιο σημαντικές από αυτές οποιουδήποτε αντιπάλου έχει αντιμετωπίσει άμεσα οι Ηνωμένες Πολιτείες τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι ένα μεγάλο, ανθεκτικό κράτος με βαθύ στρατηγικό βάθος και ικανότητα να προκαλέσει σοβαρή διαταραχή στην παγκόσμια εμπορική και ενεργειακή ροή.
Αυτό το τελευταίο σημείο είναι κρίσιμο. Η γεωγραφική θέση του Ιράν του παρέχει μοχλούς επιρροής που λίγες χώρες διαθέτουν. Ακόμη και μια περιορισμένη κλιμάκωση θα μπορούσε να απειλήσει τις ναυτιλιακές διαδρομές και την οικονομική σταθερότητα πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή, επηρεάζοντας άμεσα τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Αυτή η πραγματικότητα από μόνη της περιπλέκει κάθε προσπάθεια για μια γρήγορη, καθαρή νίκη.
Επιπλέον, το πολιτικό πλαίσιο είναι πολύ διαφορετικό από προηγούμενες παρεμβάσεις των ΗΠΑ. Η τρέχουσα επίδειξη δύναμης, χωρίς καν τις τυπικές δικαιολογίες που συνόδευαν προηγούμενες εκστρατείες, έχει αναστατώσει τους εταίρους της Ουάσινγκτον. Σύμμαχοι που παλαιότερα ένιωθαν υποχρεωμένοι να υποστηρίξουν τις Ηνωμένες Πολιτείες, τώρα διστάζουν, σταθμίζοντας τους κινδύνους της εμπλοκής έναντι αβέβαιων αποτελεσμάτων.
Η αρχική παραδοχή φαίνεται να ήταν ότι το Ιράν θα υποκύψει γρήγορα. Το πώς θα έμοιαζε αυτή η υποταγή δεν ήταν ποτέ απόλυτα σαφές: κατάρρευση του καθεστώτος, εξαναγκαστική συμμόρφωση κατά το πρότυπο της Βενεζουέλας, ή μια διαπραγματευτική συμφωνία που θα περιόριζε δραστικά την ισχύ της Τεχεράνης. Σε κάθε περίπτωση, μια παρατεταμένη σύγκρουση δεν ήταν μέρος του σχεδίου.
Τώρα που η σύγκρουση έχει παραταθεί, έχει αναδειχθεί ένα πιο θεμελιώδες ερώτημα: τι ακριβώς συνιστά επιτυχία;
Αυτό το δίλημμα αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη αλλαγή στην αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Η πολιτική “America First” ερμηνεύεται συχνά ως απομονωτισμός ή αυτοσυγκράτηση. Στην πράξη, έχει σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό: την επιδίωξη αμερικανικών στόχων χωρίς ευθύνη και, ιδανικά, χωρίς κόστος. Η υποκείμενη αρχή είναι απλή: επίτευξη μέγιστου οφέλους ελαχιστοποιώντας τις δεσμεύσεις.
Για κάποιο διάστημα, αυτή η προσέγγιση φάνηκε να λειτουργεί. Στον πρώτο του χρόνο, ο Donald Trump κατάφερε να πιέσει τους εταίρους να αποδεχτούν τους αμερικανικούς όρους, συχνά αξιοποιώντας την συντριπτική οικονομική δύναμη. Αλλά αυτή η στρατηγική εξαρτάται από την απουσία ουσιαστικής αντίστασης. Γίνεται πολύ πιο επικίνδυνη όταν εφαρμόζεται σε μια κατάσταση που δεν μπορεί να ελεγχθεί.
Η δημιουργία μιας σοβαρής γεωπολιτικής κρίσης και η προσδοκία ότι άλλοι θα απορροφήσουν τις συνέπειες, ενώ η Ουάσινγκτον θα εξάγει πλεονεκτήματα, είναι μια εντελώς διαφορετική πρόταση. Κινδυνεύει να αποσταθεροποιήσει όχι μόνο τους αντιπάλους, αλλά ολόκληρο το σύστημα στο οποίο λειτουργεί η ίδια η Αμερική.
Σε προηγούμενες δεκαετίες, η αμερικανική ηγεσία πλαισιωνόταν ως “φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη”, όπου η προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων παρουσιαζόταν ως ωφέλιμη για όλους. Από αυτήν την περίοδο προέκυψε η έννοια του “ευεργετικού ηγεμόνα”. Η κοσμοθεωρία του Trump απορρίπτει αυτήν την παραδοχή. Αντ’ αυτού, υποθέτει ότι η αμερικανική ευημερία πρέπει να προέλθει εις βάρος των άλλων, και ότι έχει έρθει η ώρα να αντιστραφεί η παλιά ισορροπία.
Αυτή η αλλαγή έχει βαθιές επιπτώσεις. Ένας ηγεμόνας που δεν επιδιώκει πλέον να παρέχει σταθερότητα, πρέπει να βασίζεται περισσότερο στην επιβολή. Όμως, η επιβολή, για να είναι αποτελεσματική, απαιτεί αξιοπιστία. Η κυρίαρχη δύναμη πρέπει να αποδείξει ξεκάθαρα ότι μπορεί να επιβάλει τη θέλησή της όταν είναι απαραίτητο.
Το Ιράν έχει γίνει η δοκιμαστική περίπτωση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ουσιαστικά, έχουν επιλέξει αυτήν την πρόκληση για τον εαυτό τους. Τα διακυβεύματα είναι, επομένως, εξαιρετικά υψηλά. Μια αποτυχία στην επίτευξη αποφασιστικού αποτελέσματος δεν θα ήταν απλώς μια ακόμη οπισθοδρόμηση, θα αμφισβητούσε την ικανότητα της Ουάσινγκτον να δράσει ως παγκόσμια δύναμη υπό τους νέους κανόνες που προσπαθεί να εδραιώσει.
Αυτό διακρίνει την τρέχουσα σύγκρουση από προηγούμενες εκστρατείες. Το Ιράκ και το Αφγανιστάν έληξαν χωρίς σαφείς νίκες, αλλά διεξήχθησαν κάτω από ένα διαφορετικό στρατηγικό παράδειγμα. Η σημερινή αντιπαράθεση είναι πιο ανοιχτά συναλλακτική, πιο ρητά για την προβολή ισχύος, και λιγότερο περιορισμένη από νομικές ή ιδεολογικές εκτιμήσεις.
Αυτό καθιστά τον ορισμό της νίκης τόσο πιο επείγοντα όσο και πιο δύσκολο. Σε έναν πόλεμο επιλογής, τα κριτήρια επιτυχίας δεν καθορίζονται εκ των προτέρων. Ωστόσο, ορισμένα αποτελέσματα θα ήταν σαφώς ανεπαρκή. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς, για παράδειγμα, ότι οποιαδήποτε επιχείρηση θα μπορούσε να θεωρηθεί επιτυχημένη εάν το Ιράν διατηρήσει τον αποτελεσματικό έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, ενός ζωτικής σημασίας περάσματος παγκόσμιας σημασίας.
Όσο περισσότερο συνεχίζεται η σύγκρουση χωρίς σαφή επίλυση, τόσο περισσότερο θα αυξάνεται η πίεση στην Ουάσινγκτον. Η αμφισημία δεν αποτελεί επιλογή για μια δύναμη που επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της στο διεθνές σύστημα.
Το συμπέρασμα είναι σκληρό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονται τώρα μια αποφασιστική νίκη. Η εναλλακτική, μια παρατεταμένη σύγκρουση χωρίς σαφές αποτέλεσμα, θα υπονόμευε τη θέση τους όχι μόνο στη Μέση Ανατολή, αλλά και παγκοσμίως.
Ταυτόχρονα, η πιθανότητα μιας διαπραγματευτικής συμφωνίας φαίνεται χαμηλή. Οι απαιτήσεις και των δύο πλευρών παραμένουν πολύ μακριά. Αυτό αφήνει την κλιμάκωση ως την πιο πιθανή πορεία προς τα εμπρός.
Οι κίνδυνοι είναι προφανείς. Αλλά για την Ουάσινγκτον, το κόστος της αποτυχίας μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο.
