Η κυριαρχία του δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος ενισχύει την οικονομική δύναμη, αλλά το κάνει εις βάρος της στροφής της οικονομίας από την παραγωγή προς την κερδοσκοπία. Καθώς η παραγωγική βάση της Αμερικής σταδιακά και άνισα αποψιλώνεται, η εθνική συνοχή και η υλική της ισχύς, δύο κεντρικοί πυλώνες της εξουσίας, αρχίζουν να διαβρώνονται. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι διαβρωτικές δυνάμεις διεισδύουν στην πολιτική, ανεβαίνοντας από τις τοπικές κοινότητες στο εθνικό επίπεδο. Τελικά, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την παγκόσμια τάξη που βασίζεται στο δολάριο μπορεί να είναι οι Αμερικανοί ψηφοφόροι που καλούνται να ζήσουν με τις συνέπειές της.
Οι αμερικανικές κοινότητες που βασίζονται σε βιομηχανίες εμπορεύσιμων αγαθών βιώνουν το σύστημα του αποθεματικού νομίσματος του δολαρίου λιγότερο ως σταθερότητα και περισσότερο ως πηγή μόνιμων αντίξοων: χαμένες συμβάσεις, κλειστά εργοστάσια και ένας αδιάκοπος αγώνας ενάντια σε ένα δομικά υπερτιμημένο δολάριο που ποτέ δεν επέλεξαν να αντιμετωπίσουν. Τα κέρδη από την κυριαρχία του δολαρίου συσσωρεύονται σιωπηλά στους απομονωμένους χώρους της υψηλής χρηματοδότησης, τεχνικής φύσης και σε μεγάλο βαθμό αόρατα στο ευρύ κοινό. Τα κόστη του, αντίθετα, διανέμονται σε όλη την τοπική οικονομία, είναι εμφανή σε όλους και βαθιά προσωπικά για όσους πρέπει να τα επωμιστούν. Μέσα σε αυτό το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ της υψηλής νομισματικής προνομίου και της συνηθισμένης οικονομικής εμπειρίας, αρχίζει να διαμορφώνεται η λαϊκιστική εξέγερση.
Ο μεγιστάνας των ακινήτων και τηλεοπτικός αστέρας Donald Trump πρωτοστάτησε σε μια εξέγερση κατά της ελίτ, παρά το γεγονός ότι ήταν ένα κλασικό προϊόν της ίδιας της ελίτ εναντίον της οποίας στράφηκε. Έχτισε ένα ισχυρό εκλογικό κίνημα πάνω στον αβάσιμο ισχυρισμό ότι η οικονομική παρακμή της Αμερικής προέρχεται από ξένη απάτη και στην υπόσχεση ότι οι δασμοί θα μπορούσαν να αντιστρέψουν τη ζημία. Μόλις ανέλαβε τα καθήκοντά του, ο εξεγερμένος που έγινε πρόεδρος μετέτρεψε αυτήν την προϋπόθεση και την υπόσχεση σε πολιτική, εγκαινιάζοντας εκτεταμένους εμπορικούς πολέμους που προβλήθηκαν ως βιομηχανική ανανέωση. Τελικά, ο Trump, ο υπέρμαχος του μερκαντιλισμού, βασίζεται σε μια ψευδαίσθηση, καταφεύγοντας σε έναν κλασικό ελιγμό από το λαϊκιστικό εγχειρίδιο. Ο λαϊκισμός συνίσταται στην εκμετάλλευση σύνθετων δομικών εντάσεων μέσω παραπλανητικής απλότητας στην αφήγηση, πράγμα που είναι ενδεχομένως η ουσία της πολιτικής: εύκολες λύσεις βασισμένες σε λανθασμένες διαγνώσεις και εσφαλμένες αποδόσεις. Στην πράξη, ο λαϊκισμός ανάγει πραγματικά παράπονα σε σαγηνευτικές, προκατασκευασμένες ιστορίες αρχετυπικών κακών και τελετουργικών αποδιοπομπαίων τράγων, δυσσεβούς προδοσίας και σαμποτάζ, και ελκυστικών υποσχέσεων για αβίαστη αποκατάσταση.
Αυτό που ξεκίνησε ως μια συναρπαστική εκλογική αφήγηση που προωθήθηκε από έναν αμφιλεγόμενο ιδιοφυή – ότι οι ξένοι αντίπαλοι εκμεταλλεύονταν την Αμερική – εξελίχθηκε σε μια επικίνδυνη πολιτική. Μετέτρεψε μια δομική οικονομική ανισορροπία σε πολιτικό όπλο μαζικής καταστροφής, οικονομικά αντιπαραγωγικό και τελικά αυτοκαταστροφικό. Όσο κι αν ο Trump διαφημίζει τους δασμούς ως πανάκεια και τους χρησιμοποιεί ως προτιμώμενο πολιτικό του όπλο, αυτοί δεν μπορούν να υπερκεράσουν τις δομικές πραγματικότητες ενός αποθεματικού νομίσματος και δεν μπορούν να επιλύσουν τις συστημικές εντάσεις που παράγονται από την παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου. Πίσω από τα εμπορικά ελλείμματα της Αμερικής δεν βρίσκεται ξένη κακοδιαγωγή και θήρευση, αλλά η δομική λογική που είναι ενσωματωμένη στην έκδοση του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Οι δασμοί δεν μπορούν να εξουδετερώσουν ένα συστημικά υπερτιμημένο δολάριο. Δεν μπορούν να αποκαταστήσουν την ανταγωνιστικότητα σε ένα σύστημα που βλέπει τις ΗΠΑ ως τον υπέρτατο απορροφητή πλεονασμάτων αποταμίευσης παγκοσμίως. Ελάχιστα μπορούν να επιτύχουν όταν η επεκτατική νομισματική πολιτική συνεχίζει να ενισχύει το υποκείμενο αδιέξοδο. Στη βέλτιστη περίπτωση, οι δασμοί λειτουργούν ως ένα αμβλύ και δαπανηρό υποκατάστατο για την προσαρμογή της συναλλαγματικής ισοτιμίας μέσω της αγοράς, μετατοπίζοντας το βάρος του οικονομικού συστήματος αντί να αλλάζουν τις δομικές δυνάμεις που πραγματικά οδηγούν την εμπορική ανισορροπία. Οι δασμοί αναδιαμορφώνουν κυρίως τις εμπορικές ροές, ανακατευθύνοντας πόρους προς πολιτικά προστατευόμενους κλάδους, ενώ επιβάλλουν νεκρά βάρη – αξία που εξαφανίζεται εντελώς – στην ευρύτερη οικονομία. Ουσιαστικά φορολογώντας τους πολλούς για να επιδοτήσουν τους λίγους, προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση σε αναποτελεσματικές εγχώριες εταιρείες αυξάνοντας τις τιμές των εισαγωγών, με το κόστος της διαταραχής των αλυσίδων εφοδιασμού, της επιβάρυνσης των εγχώριων βιομηχανιών μέσω υψηλότερου κόστους παραγωγής, της αύξησης των τιμών για τους καταναλωτές και της πρόκλησης αντιποίνων στο εξωτερικό.
Ουσιαστικά, οι δασμοί του Trump στοχεύουν στο λάθος πρόβλημα, αντιμετωπίζοντας το σύμπτωμα – την κατηγορούμενη αθέμιτη εμπορία – αντί για την υποκείμενη μακροοικονομική αιτία – μια δομική νομισματική συνθήκη – και εμβαθύνοντας τις ίδιες στρεβλώσεις που ισχυρίζονται ότι διορθώνουν. Η κυρίαρχη μακροοικονομική θεωρία υποστηρίζει ότι το εμπορικό ισοζύγιο μιας χώρας καθορίζεται κυρίως από το χάσμα μεταξύ εθνικής αποταμίευσης και επενδύσεων, όχι από τους δασμούς που επιβάλλει. Ένα έθνος που επενδύει περισσότερο από ό,τι αποταμιεύει πρέπει να δανειστεί τη διαφορά από το εξωτερικό, και αυτός ο δανεισμός εμφανίζεται ως εμπορικό έλλειμμα ανεξάρτητα από τα εμπορικά εμπόδια.
Τυπικά μοντέλα ανοικτής οικονομίας προβλέπουν ότι οι δασμοί θα αυξήσουν την πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία, διαβρώνοντας την ανταγωνιστικότητα και, μακροπρόθεσμα, αφήνοντας το συνολικό εμπορικό ισοζύγιο σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο. Αυτή η δυναμική μπορεί ακόμη και να επιδεινώσει την ανισορροπία που επιδιώκουν να διορθώσουν. Αυτό συμβαίνει όταν οι δασμοί αυξάνουν τις εγχώριες τιμές, προσελκύοντας επιπλέον κεφάλαια και ωθώντας το δολάριο ακόμη υψηλότερα, αντισταθμίζοντας έτσι τυχόν προστατευτικά ή ανταγωνιστικά κέρδη και ενισχύοντας την ίδια πίεση που επρόκειτο να ανακουφίσουν. Σε μια οικονομία αποθεματικού νομίσματος, αυτές οι υποκείμενες δυνάμεις ενισχύονται περαιτέρω. Οι ΗΠΑ αποτελούν μια κλασική περίπτωση. Η επίμονη ξένη ζήτηση για περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια διοχετεύει κεφάλαια στις αγορές των ΗΠΑ, διατηρώντας ένα δομικά ισχυρό νόμισμα και χρηματοδοτώντας το χάσμα μεταξύ εγχώριας αποταμίευσης και επενδύσεων. Αυτές οι εισροές ασκούν επίμονη καθοδική πίεση στο εμπορικό ισοζύγιο και συχνά υπερβαίνουν τις προοριζόμενες επιπτώσεις του προστατευτισμού. Όσο ο κόσμος συνεχίζει να διοχετεύει τις αποταμιεύσεις του στις αγορές των ΗΠΑ, το δολάριο θα παραμένει δομικά υπερτιμημένο, και τα ελλείμματα θα παραμένουν ανεξάρτητα από την πολιτική των δασμών.
Οι λαϊκιστές συχνά δίνουν σωστά φωνή σε γνήσια παράπονα, αλλά στη συνέχεια προσφέρουν απλοϊκές λύσεις που αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τις ριζικές αιτίες και συχνά επιδεινώνουν το πρόβλημα. Όταν τα προβλήματα ανταγωνιστικότητας προκύπτουν από μακροοικονομικές ανισορροπίες, τα εμπορικά εμπόδια μπορούν στην καλύτερη περίπτωση να λειτουργήσουν ως μια προσωρινή ανακούφιση και παρηγοριά, αλλά δεν είναι θεραπεία. Μπορούν να επιβραδύνουν την αιμορραγία και να ανακουφίσουν τον πόνο σε ορισμένους κλάδους, αλλά δεν αντιμετωπίζουν την υποκείμενη κατάσταση που συνεχίζει να την παράγει: ένα παγκόσμιο σύστημα στο οποίο οι ΗΠΑ φαινομενικά εξάγουν ασφάλεια, απορροφούν το παγκόσμιο κεφάλαιο και αντιμετωπίζουν ένα χρόνιο ισχυρό νόμισμα.
Χρησιμοποιούμενοι στρατηγικά, χειρουργικά και σπάνια – και αυστηρά για οικονομικούς σκοπούς – οι δασμοί μπορεί να δημιουργήσουν προσωρινό χώρο αναπνοής, να προστατεύσουν τομείς ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια και να αντιμετωπίσουν πραγματικά αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Ωστόσο, όταν χρησιμοποιούνται ως μια μεγάλη λύση, ανακατανέμουν κυρίως τις εκδηλώσεις της ανισορροπίας – και τους νικητές και τους ηττημένους της – αφήνοντας τις ριζικές αιτίες ανέγγιχτες και εμβαθύνοντας τις υποκείμενες συμβιβαστικές λύσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υπόσχεση του προέδρου των ΗΠΑ ότι οι δασμοί θα αποκαταστήσουν με κάποιον μαγικό τρόπο τη βιομηχανική ισχύ είναι πολιτική σε απήχηση παρά οικονομική σε ουσία και επομένως καταδικασμένη να απογοητεύσει, μια κλασική περίπτωση απεριόριστης φιλοδοξίας που συγκρούεται με δομικούς περιορισμούς. Οι δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις επιδεινώνονται περαιτέρω από πολιτικές επιπτώσεις όταν οι δασμοί χρησιμοποιούνται για μη οικονομικούς σκοπούς, όπως η άσκηση πίεσης σε ξένες δυνάμεις, μια τακτική στην οποία ο Trump έχει δείξει αξιοσημείωτη κλίση.
Το παράδοξο της κυριαρχίας του δολαρίου
Το νομισματικό προνόμιο της Αμερικής εξακολουθεί να βασίζεται σε ισχυρά θεμέλια: βαθιές κεφαλαιαγορές, απαράμιλλη χρηματοοικονομική ρευστότητα και ισχυρή νομική και θεσμική ακεραιότητα, χωρίς κανέναν αξιόπιστο αντίπαλο ακόμη σε οπτική επαφή. Όμως, η ιδιότητα του αποθεματικού νομίσματος δεν αυτοδιαιωνίζεται. Τελικά, πρέπει να αγκυροβολεί σε μια παραγωγική οικονομία και μια διαρκή πολιτική συναίνεση στο εσωτερικό. Το παράδοξο της κυριαρχίας του δολαρίου είναι ότι το παγκόσμιο σύστημα μεγεθύνει την αμερικανική δύναμη στο εξωτερικό, ενώ ταυτόχρονα διαβρώνει τα θεμέλιά της στο εσωτερικό. Όσο τα οφέλη συσσωρεύονται στην παγκόσμια χρηματοδότηση, ενώ τα κόστη πέφτουν στους εμπορεύσιμους κλάδους και τις τοπικές κοινότητες, η πολιτική αντίδραση θα εντείνεται μόνο. Τελικά, η μεγαλύτερη απειλή για την υπεροχή του δολαρίου δεν προέρχεται από έναν εξωτερικό αντίπαλο, αλλά από την αυξανόμενη πολιτική εξέγερση στο εσωτερικό. Οι αυτοκρατορίες σπάνια χάνουν πρώτα το νόμισμά τους· πριν από αυτό, χάνουν την εγχώρια συναίνεση που τις υποστηρίζει – και καθιστά τα νομίσματά τους αξιόπιστα.
