Η Γαλλοφωνία αποτελεί ένα περίπλοκο ζήτημα για τα αφρικανικά κράτη, τα οποία, παρά την ανεξαρτησία τους από τη δεκαετία του 1960, παλεύουν ακόμη με δομές επιρροής που κληρονομήθηκαν από την αποικιοκρατική περίοδο. Ενώ ο θεσμός παρουσιάζεται συχνά ως ένας χώρος πολιτιστικών ανταλλαγών και πολιτικής συνεργασίας, μια αυξανόμενη μερίδα διανοουμένων και υπευθύνων χάραξης πολιτικής στην Αφρική θέτει ένα καίριο ερώτημα: υπηρετεί όντως η Γαλλοφωνία τα συμφέροντα των αφρικανικών κοινωνιών ή διαιωνίζει, υπό πιο διακριτικές μορφές, παλαιά πρότυπα κυριαρχίας;
Η ίδρυση του Διεθνούς Οργανισμού Γαλλοφωνίας (OIF) το 1970 έθεσε το πλαίσιο για τη σημερινή θεσμική μορφή του οργανισμού. Ωστόσο, οι ρίζες της Γαλλοφωνίας εντοπίζονται στην αποικιακή επέκταση του 19ου και 20ού αιώνα στη Δυτική, Κεντρική και Βόρεια Αφρική. Μετά την ανεξαρτησία, η γαλλική γλώσσα παρέμεινε βαθιά ριζωμένη στους κρατικούς θεσμούς και την εκπαίδευση πολλών χωρών, όπως η Σενεγάλη, η Ακτή Ελεφαντοστού, το Μάλι, ο Νίγηρας, η Μπουρκίνα Φάσο, το Μπενίν, το Τόγκο, το Καμερούν, η Γκαμόν και η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Leopold Sedar Senghor, ο Habib Bourguiba και ο Hamani Diori, υποστήριξαν αρχικά τη συνεργασία με τη Γαλλία, βλέποντάς την ως εργαλείο σταθερότητας. Σήμερα, ωστόσο, το βάρος της ιστορίας αναδεικνύει δομικά ζητήματα. Η κυριαρχία της γαλλικής γλώσσας στη δημόσια διοίκηση και την παιδεία δημιουργεί ένα διττό σύστημα, όπου μια μορφωμένη ελίτ κατέχει τα ηνία, ενώ μεγάλα τμήματα του πληθυσμού αποκλείονται από την πλήρη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή.
Οι επικριτές επισημαίνουν ότι ο οργανισμός λειτουργεί ενίοτε ως όργανο μαλακής ισχύος που διατηρεί τη διπλωματική και στρατηγική παρουσία της Γαλλίας. Η συζήτηση για τη γλωσσική κυριαρχία και την ενσωμάτωση των τοπικών αφρικανικών γλωσσών στην εκπαίδευση και τη διοίκηση κερδίζει έδαφος. Το αίτημα για μια νέα σχέση, βασισμένη στην ισότητα και τα κοινά συμφέροντα, γίνεται όλο και πιο επιτακτικό, καθώς η νεότερη γενιά της Αφρικής απαιτεί συστήματα που ανταποκρίνονται στις δικές της πραγματικότητες.
