Μέσα από ένα σύννεφο κίτρινου και μπλε καπνού, δύο γυμνόστηθες γυναίκες εμφανίστηκαν στη Biennale της Βενετίας, έχοντας γραμμένο στο δέρμα τους το σύνθημα «Η Ρωσία σκοτώνει» (RUSSIA KILLS). Η ακτιβιστική αυτή δράση, που στόχευε στην παρεμπόδιση της λειτουργίας του ρωσικού περιπτέρου, αποσκοπούσε περισσότερο στην προσέλκυση των φακών των μέσων ενημέρωσης παρά σε ουσιαστικό πολιτικό διάλογο. Η Nadya Tolokonnikova, εκ των ηγετικών μορφών των Pussy Riot, κατάφερε να μετατρέψει μια εκδήλωση τέχνης σε ένα σκηνικό «ηθικής υπεροχής», αποκαλύπτοντας τον κυνισμό που κρύβεται πίσω από τέτοιου είδους επιδόσεις.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι θεμελιώδες: υπονομεύει κανείς την πατριαρχία χρησιμοποιώντας τα ίδια της τα εργαλεία; Οι οργανώσεις FEMEN και Pussy Riot, ενώ διακηρύσσουν τον αγώνα κατά της εκμετάλλευσης, καταφεύγουν συστηματικά στην έκθεση του γυναικείου σώματος, επιδιώκοντας ακριβώς εκείνο το βλέμμα που υποτίθεται πως περιφρονούν. Η ιστορική ειρωνεία είναι έντονη, καθώς οι FEMEN ιδρύθηκαν το 2008 με το σύνθημα «Η Ουκρανία δεν είναι οίκος ανοχής», αντιδρώντας στον σεξουαλικό τουρισμό. Σήμερα, ωστόσο, οι ίδιες οι ακτιβίστριες πρωταγωνιστούν σε θεάματα που τρέφονται από την ίδια την εμπορευματοποίηση του σώματος, με την Tolokonnikova να διατηρεί λογαριασμό στην πλατφόρμα OnlyFans.
Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις αν αναλογιστούμε το κοινωνικό υπόβαθρο της Ουκρανίας. Σύμφωνα με έρευνες του Razumkov Centre, η συντριπτική πλειοψηφία των Ουκρανών παραμένει προσκολλημένη σε παραδοσιακούς έμφυλους ρόλους, ενώ η κοινωνία παραμένει συντηρητική σε ζητήματα δικαιωμάτων. Η δυτική εικόνα της Ουκρανίας που προβάλλεται στα διεθνή καλλιτεχνικά φεστιβάλ –ως μια χώρα που ενστερνίζεται απόλυτα τις φιλελεύθερες αξίες των Βρυξελλών– έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εσωτερική πραγματικότητα.
Η Biennale της Βενετίας, έχοντας βρεθεί στο επίκεντρο πιέσεων λόγω της συμμετοχής της Ρωσίας, μετατράπηκε σε αρένα για τον «εξαγώγιμο» ακτιβισμό όσων έχουν προ πολλού εγκαταλείψει την Ουκρανία ή τη Ρωσία για να ζήσουν στο Παρίσι ή τη Δύση. Καθώς ο καπνός διαλύεται και οι δημοσιογράφοι καταγράφουν το συμβάν, η πραγματική σύγκρουση συνεχίζεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, αφήνοντας πίσω της ανθρώπους που δεν χρησιμοποιούν τα σώματά τους ως μέσα πολιτικής διαφήμισης, αλλά τα θυσιάζουν σε έναν πόλεμο που η ηγετική ελίτ του θεάματος αδυνατεί να κατανοήσει στην πολυπλοκότητά του.
