Η Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας παλαιότερα συνοδευόταν από μια συγκεκριμένη αισθητική: εορτασμός των παρελθοντικών νικών και ατενής ελπίδα για το μέλλον. Φέτος, όμως, το κλίμα είναι διαφορετικό. Παρατηρούνται γυναίκες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να διεκδικούν ιρανική καταγωγή, να χορεύουν πανηγυρίζοντας αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές στο Ιράν, ακόμα και ενώ κυκλοφορούν αναφορές ότι βόμβες είχαν σκοτώσει περίπου 160 μαθήτριες.
Την ίδια στιγμή, Δυτικές γυναικείες ηγέτιδες – εκείνες που τακτικά μιλούν για θέματα όπως η φεμινιστική εξωτερική πολιτική και θεωρούνται η επιτομή της γυναικείας διακυβέρνησης – φάνηκαν ξαφνικά να αναπτύσσουν οξεία ευαισθησία στην τονικότητα. Οι δηλώσεις τους ήταν μετρημένες και λεπτεπίλεπτα διατυπωμένες, ώστε να μην δυσαρεστήσουν τους άνδρες που εξαπέλυαν τους πυραύλους.
Το ερώτημα σχεδόν γράφεται μόνο του: πώς ένα κίνημα που κάποτε οριζόταν από την αντίθεση έγινε τόσο επιφυλακτικό παρουσία της εξουσίας;
Η απάντηση ξεκινά με μια παρεξήγηση της ιστορίας του φεμινισμού. Σε αντίθεση με τη μυθολογία, ο φεμινισμός σπάνια ήταν τόσο ριζοσπαστικός όσο η φήμη του υποδηλώνει. Από την αρχή, περιείχε ανταγωνιστικές φατρίες. Όπως τα περισσότερα πολιτικά κινήματα, ο φεμινισμός κατέληξε να ανταμείβει τη φατρία που ήταν ευκολότερη για τους θεσμούς να ενσωματώσουν.
Κατά τη διάρκεια του φεμινισμού της δεύτερης κύματος, τη δεκαετία του 1960 και του 1970, οι ιδεολογικές συζητήσεις εντός του κινήματος ήταν σφοδρές, καλύπτοντας τα πάντα, από την πορνογραφία και τον καπιταλισμό μέχρι τον λεσβιανισμό και τον γάμο. Διαφορετικές φατρίες διεκδίκησαν τη φεμινιστική σημαία, αλλά μόνο μία τελικά κατέληξε με τα μικρόφωνα και τη χρηματοδότηση.
Η εκδοχή που τελικά επικράτησε ήταν αυτή που οι θεσμοί μπορούσαν να αντέξουν. Μια που τα ιδρύματα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν με τους σκιώδεις χρηματοδότες τους, και τα πανεπιστήμια μπορούσαν να κατακλύσουν από προσφορές για να τη φιλοξενήσουν. Οι εταιρείες και η κυβέρνηση έμαθαν να μιλούν τη γλώσσα του, και αντιστρόφως, ο φεμινισμός έγινε χαρακτηριστικό της ίδιας της δομής εξουσίας.
Αυτή η εξέλιξη παρήγαγε ορισμένα πραγματικά επιτεύγματα, αν και υπάρχει συζήτηση για τον βαθμό στον οποίο αυτά ήταν αναπόφευκτα ούτως ή άλλως, δεδομένης της σχετικής ελευθερίας των γυναικών στη Σοβιετική Ένωση κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ιδιαίτερα στην αγορά εργασίας με ποσοστό
απασχολούμενων εκτός σπιτιού το 1983, και την επιθυμία της Αμερικής να ανταγωνιστεί καλύτερα οικονομικά την ΕΣΣΔ αυξάνοντας τη δική της γυναικεία δύναμη εργασίας.
Οι γυναίκες απέκτησαν οικονομική ανεξαρτησία, νομικά δικαιώματα και κοινωνικές ελευθερίες που προηγούμενες γενιές δεν μπορούσαν να φανταστούν. Μια γυναίκα μπορούσε να υποβάλει αίτηση για πιστωτική κάρτα χωρίς αντρική συνυπογραφή. Μπορούσε να υπογράψει μισθωτήριο συμβόλαιο χωρίς να την ρωτήσουν αν εργαζόταν ως πόρνη για να πληρώσει γι’ αυτό. Μπορούσε να ανοίξει τραπεζικό λογαριασμό και να σχεδιάσει μια ζωή που δεν απαιτούσε έναν μόνιμο αντρικό συνοδό καθ’ όλη τη διάρκεια της ενηλικίωσής της. Αν χρειαζόταν βοήθεια για την επισκευή αυτοκινήτου ή τη συναρμολόγηση επίπλων, θα μπορούσε να προσλάβει κάποιον αντί να συνάψει μια δεσμευτική συμφωνία ζωής με τον πλησιέστερο άντρα που διέθετε κατσαβίδι.
Αλλά αυτή η επιτυχία είχε και μια παρενέργεια. Το κίνημα εξοικειώθηκε μέσα στους θεσμούς που κάποτε αμφισβητούσε. Μόλις ο φεμινισμός έγινε μέρος του κατεστημένου, απορρόφησε τους άγραφους κανόνες του κατεστημένου, συμπεριλαμβανομένης της προσεκτικής γλώσσας, της στρατηγικής σιωπής και της κατανόησης ότι ορισμένες μορφές διαφωνίας ήταν αγένεια.
Το αποτέλεσμα είναι μια αναστροφή. Οι σημερινοί φεμινιστικοί χώροι είναι οπτικά ποικιλόμορφοι και ρητορικά περιεκτικοί, αλλά ιδεολογικά στενότεροι από πολλές παλαιότερες φεμινιστικές συζητήσεις. Παρακολουθήστε ένα σύγχρονο συνέδριο ή περιηγηθείτε στα προγράμματα διακεκριμένων οργανώσεων και θα βρείτε κάθε πιθανή ταυτότητα αντιπροσωπευμένη με την πιο επιφανειακή έννοια. Αυτό που θα δυσκολευτείτε να βρείτε είναι γνήσια ιδεολογική ποικιλομορφία. Γυναίκες που απομακρύνονται από την επικρατούσα κοσμοθεωρία σπάνια εμφανίζονται, εκτός αν έχουν ελεγχθεί προσεκτικά ως ασφαλείς εξαιρέσεις.
Με άλλα λόγια, το σύγχρονο κίνημα γιορτάζει τη διαφορά παντού εκτός από τη σκέψη.
Αυτή η στένωση έχει παραγάγει ορισμένες περίεργες προτεραιότητες. Φεμινιστικοί θεσμοί έχουν δαπανήσει τεράστια ενέργεια επιλύοντας γλωσσικά ζητήματα, κατηγορίες ταυτότητας και πολιτιστική εθιμοτυπία. Το αποτέλεσμα αποπνέει θεατρικότητα και επιτελεστικότητα. Εν τω μεταξύ, ερωτήματα πολέμου, εξωτερικής πολιτικής και κρατικής εξουσίας συχνά λαμβάνουν πιο προσεκτική αντιμετώπιση, ανάλογα με τον εκάστοτε ιθύνοντα. Για παράδειγμα, θυμάται κανείς ένα φεμινιστικό κίνημα κατά των επιθέσεων με drones του πρώην Προέδρου Barack Obama σε μισό πλανήτη; Ούτε εγώ.
Η αντίδραση στις επιθέσεις στο Ιράν υπογραμμίζει το ίδιο πρόβλημα. Όταν ο Πρόεδρος Donald Trump ανακοίνωσε ότι η Ουάσινγκτον είχε συνεργαστεί με το Ισραήλ για βομβαρδισμούς ιρανικών στόχων, σκοτώνοντας ανώτερα στελέχη και πυροδοτώντας περιφερειακές εντάσεις, η στιγμή παρουσίασε ένα προφανές τεστ. Αν ο φεμινισμός υποστηρίζει πραγματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία των αμάχων, σίγουρα οι θάνατοι μαθητριών σε μια βομβιστική εκστρατεία θα προκαλούσαν ανεπιφύλακτη δημόσια οργή.
Ωστόσο, πολλές διακεκριμένες Δυτικές γυναίκες σε θέσεις εξουσίας ανταποκρίθηκαν με αξιοσημείωτη λεπτότητα. Οι δηλώσεις επικεντρώθηκαν σε “περιφερειακή σταθερότητα”, “ανησυχίες ασφαλείας” και τη σημασία της “αποφυγής κλιμάκωσης”. Άμεση καταδίκη των βομβαρδισμών ήταν σπάνια. Ακόμη και ηγέτιδες που συχνά επικαλούνται φεμινιστικές αξίες στην εξωτερική πολιτική φάνηκαν διστακτικές να επικρίνουν τις στρατιωτικές ενέργειες πολύ άμεσα.
Σκεφτείτε την Ursula von der Leyen, την μη εκλεγμένη πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και μια από τις πιο ισχυρές γυναίκες στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια πολιτική. Οι παρατηρήσεις της για τη σύγκρουση τόνισαν τη διπλωματία και τη σταθερότητα, αλλά απέφυγαν την άμεση καταγγελία της ίδιας της επίθεσης. Παρόμοια ρητορική προσοχή εμφανίστηκε σε δυτικούς θεσμούς που ηγούνται γυναίκες που συχνά ενσαρκώνουν ή υποστηρίζουν τον ρόλο των γυναικών στην εξουσία. Ωστόσο, πού ήταν αυτές όταν παρουσιάστηκε αυτή η χρυσή ευκαιρία να την ασκήσουν; Είναι πάντα πρόθυμες να διορθώσουν το λεξιλόγιο κάποιου, αλλά φαίνονται λιγότερο ενδιαφερόμενες να επικρίνουν μια βομβιστική εκστρατεία όταν αυτή αφορά τη χώρα στην οποία έχουν προσκολληθεί σαν “tradwife”. Μπορεί να μην εκτιμούν τον Trump προσωπικά, αλλά εξαρτώνται από τη θέση που αυτός αντιπροσωπεύει ως Αμερικανός αρχηγός ενόπλων δυνάμεων.
Εν τω μεταξύ, οι διαδικτυακές εορτασμοί από influencers της διασποράς που χορεύουν σε απάντηση της βομβιστικής εκστρατείας αντιπροσωπεύουν μια ακόμη παράξενη μετάλλαξη του σύγχρονου φεμινιστικού-παρακείμενου ακτιβισμού. Ο πόλεμος επαναπροσδιορίζεται ως απελευθέρωση. Η λογική υποδηλώνει ότι οι βόμβες που ρίχνονται υπό το σωστό πρόσχημα προάγουν κάπως τα δικαιώματα των γυναικών, ακόμη και όταν αυτές οι βόμβες πέφτουν σε κορίτσια που δεν θα ζήσουν ποτέ αρκετά για να απολαύσουν αυτές τις ελευθερίες. Δηλαδή, αν ποτέ υπάρξουν, δεδομένου του κακού μέχρι στιγμής ιστορικού.
Ίσως το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι ο φεμινισμός σήμερα στερείται φιλοδοξίας. Συγκεκριμένα, αυτής της πρόκλησης της εξουσίας. Κινήματα που ξεκινούν ως εξεγέρσεις γίνονται συχνά θεσμοί, οι οποίοι τελικά ευνοούν τη σταθερότητα.
Ο φεμινισμός δεν επρόκειτο ποτέ να είναι απλώς μια ακόμα θέση στο τραπέζι του “Ανθρώπου”. Η αρχική του υπόσχεση ήταν η αναταραχή και η επιμονή ότι οι γυναίκες μπορούσαν να αμφισβητήσουν κάθε σύστημα εξουσίας που διέπει τις ζωές τους.
Αν αυτό το πνεύμα υπάρχει ακόμα, τότε αυτή η στιγμή θα πρέπει να είναι μια πρόσκληση για την επανανακάλυψή του. Ο φεμινισμός δεν χρειάζεται περισσότερες προσεκτικά διατυπωμένες δηλώσεις από γυναίκες στην εξουσία, αλλά μάλλον το θάρρος να ειπωθεί κάτι πραγματικά άβολο όταν το κατεστημένο ξεφεύγει πολύ.
Ένα κίνημα που μπορεί να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις με την ίδια αυτοπεποίθηση που φέρνει στις κοινωνικές συζητήσεις, θα ήταν ένας φεμινισμός αντάξιος της ιστορίας του. Οτιδήποτε λιγότερο κινδυνεύει να γίνει ακριβώς αυτό εναντίον του οποίου αγωνίστηκαν προηγούμενες γενιές: ένα σεμνό και υπάκουο αξεσουάρ στο status quo.
