Ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Τζέιρομ Πάουελ, εξέφρασε μια απογοητευτική αξιολόγηση της δημοσιονομικής υγείας της Αμερικής, δηλώνοντας σε ένα μάθημα οικονομικών στο Χάρβαρντ ότι ενώ το χρέος της χώρας ανέρχεται σε 39 τρισεκατομμύρια δολάρια και δεν είναι άμεσα επικίνδυνο, η πορεία που ακολουθεί η χώρα απαιτεί επείγουσα προσοχή από τους νομοθέτες.

«Το επίπεδο του χρέους δεν είναι μη βιώσιμο», δήλωσε ο Πάουελ κατά τη διάρκεια μιας ευρείας συζήτησης μπροστά σε περίπου 400 φοιτητές, «αλλά η πορεία δεν είναι βιώσιμη. Δεν θα καταλήξει καλά αν δεν κάνουμε κάτι σύντομα».

Τα σχόλια αυτά επεκτείνουν τη σταθερή προειδοποίηση που ο Πάουελ εκφράζει εδώ και χρόνια, ότι ενώ το επίπεδο του χρέους είναι διαχειρίσιμο βραχυπρόθεσμα, η δημοσιονομική τροχιά όχι. Οι δηλώσεις του έγιναν επίσης την ώρα που η μέση εθνική τιμή της βενζίνης πλησίαζε τα 4 δολάρια το γαλόνι εν μέσω ενός πολέμου στο Ιράν που δεν δείχνει σημάδια επίλυσης σύντομα, παρά τις δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ σχετικά με πιθανό τέλος των εχθροπραξιών.

Ο Πάουελ επέλεξε να διαχωρίσει την κατάσταση του χρέους από την τροχιά του, επισημαίνοντας ότι οι ΗΠΑ, ως εκδότης του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και με τις βαθύτερες κεφαλαιαγορές στον κόσμο, μπορούν να αντέξουν ένα μεγάλο χρέος με τρόπους που μικρότερες οικονομίες δεν μπορούν.

Τα σχόλια έγιναν ως απάντηση σε ερώτηση φοιτητή σχετικά με το πότε το μέγεθος του χρέους των ΗΠΑ θα ξεπεράσει «το σημείο των φυσικών συστημάτων αποπληρωμής». Ο Πάουελ αναγνώρισε ότι κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς πού βρίσκεται αυτό το σημείο καμπής, αναφέροντας την Ιαπωνία ως χώρα που φέρει πολύ υψηλότερο λόγο χρέους προς ΑΕΠ από τις ΗΠΑ, αλλά δήλωσε ότι η κατεύθυνση ήταν αδιαμφισβήτητη.

«Αυτό που είναι σαφές είναι ότι το χρέος μας αυξάνεται πολύ ταχύτερα· το ομοσπονδιακό χρέος αυξάνεται σημαντικά ταχύτερα από την οικονομία μας», δήλωσε ο Πάουελ. «Και αυτός ο λόγος αυξάνεται. Και μακροπρόθεσμα, αυτό είναι κατά κάποιον τρόπο ο ορισμός του μη βιώσιμου».

Οι καθαρές πληρωμές τόκων επί του εθνικού χρέους αναμένεται τώρα να υπερβούν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια για το οικονομικό έτος 2026, σχεδόν τριπλάσιο από τα 345 δισεκατομμύρια δολάρια που πλήρωσε η κυβέρνηση το 2020. Μόνο στους πρώτους τρεις μήνες του τρέχοντος οικονομικού έτους, οι πληρωμές τόκων έφτασαν τα 270 δισεκατομμύρια δολάρια, ξεπερνώντας ήδη τις αμυντικές δαπάνες της χώρας για την ίδια περίοδο. Αυτοί είναι πραγματικοί περιορισμοί στις πραγματικές δημοσιονομικές επιλογές. Ωστόσο, είναι περιορισμοί, όχι κατάρρευση – και η σύγχυση των δύο παραμορφώνει τη συζήτηση για την πολιτική. Το χρέος που κατέχεται από το κοινό αναμένεται να αυξηθεί από το 101% του ΑΕΠ σήμερα στο 120% του ΑΕΠ έως το 2036, ξεπερνώντας το μεταπολεμικό ρεκόρ, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου.

Αναζητώντας ισορροπία

Ωστόσο, ο Πάουελ δεν κάλεσε για την άμεση αποπληρωμή του χρέους. Η λύση, όπως πρότεινε, είναι πιο μετριοπαθής – και πιο εφικτή, αν υπάρχει πολιτική βούληση. «Δεν χρειάζεται να αποπληρώσουμε το χρέος», είπε. «Απλώς χρειαζόμαστε πρωτογενές πλεόνασμα και να αρχίσουμε η οικονομία να αναπτύσσεται στην πραγματικότητα ταχύτερα από το χρέος».

Ο επικεφαλής της Fed φρόντισε να σημειώσει ότι η δημοσιονομική πολιτική δεν εμπίπτει ρητά στην αρμοδιότητά του. «Αυτό δεν είναι δουλειά της Fed, φυσικά», δήλωσε, και αναγνώρισε με μια πινελιά ξηρού χιούμορ ότι οι προειδοποιήσεις του τείνουν να πέφτουν σε ανήκοα αυτιά στην Ουάσινγκτον. «Περιορίζομαι ουσιαστικά σε αυτά τα υψηλού επιπέδου σημεία, τα οποία ουσιαστικά όλοι αγνοούν».

Για να είμαστε σίγουροι, ο Πάουελ δεν έχει άδικο που η τροχιά του χρέους της Αμερικής είναι μη βιώσιμη στα χαρτιά. Αλλά αυτό είναι το συμπέρασμα εδώ και δεκαετίες – και ο ουρανός αρνείται πεισματικά να πέσει. Επιπλέον, η προτιμώμενη λύση του για την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος, ώστε η οικονομία να αναπτύσσεται ταχύτερα από το χρέος, θα είναι, για να το θέσουμε ευγενικά, δύσκολη. Στην πράξη, η κάλυψη ενός διαρθρωτικού πρωτογενούς ελλείμματος στο τρέχον μέγεθος της αμερικανικής κυβέρνησης σημαίνει είτε αύξηση σημαντικά των εσόδων, είτε περικοπές δαπανών σε πολιτικά εκρηκτικές περιοχές όπως το Medicare και η Κοινωνική Ασφάλιση, είτε προσδοκία ρυθμών ανάπτυξης που η ιστορία υποδηλώνει ότι είναι αισιόδοξοι. Αλλά όπως σημείωσε ο Πάουελ, ο πρόεδρος της Fed δεν είναι ρητά υπεύθυνος για την επίλυση του προβλήματος.

Το ευρύτερο πλαίσιο των δηλώσεων του Πάουελ κατέστησε σαφείς τους κινδύνους για την κεντρική τράπεζα. Ο Πάουελ έχει περάσει τη θητεία του υπερασπιζόμενος σθεναρά την πολιτική ανεξαρτησία της Fed, επιμένοντας καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης ότι η Fed πρέπει να «μείνει στις αρμοδιότητές της» και να αντισταθεί στην πίεση να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία της για σκοπούς πέραν της μέγιστης απασχόλησης και της σταθερότητας των τιμών. Μια δημοσιονομική κρίση που θα ανάγκαζε τη Fed να αναλάβει δράση θα αντιπροσώπευε ακριβώς το είδος της επέκτασης της αποστολής κατά του οποίου έχει προειδοποιήσει.

Ο Πάουελ έκανε αυτά τα όρια σαφή κατά την περιγραφή της φιλοσοφίας του για τη διακυβέρνηση της Fed. «Πάντα υπάρχει μια στιγμή που μια διοίκηση κοιτάζει και λέει, «Θα ήταν καλό να χρησιμοποιήσουμε αυτό το εργαλείο για κάτι άλλο»», είπε. «Συμβαίνει συνέχεια. Και απλώς πρέπει να είμαστε σε μια κατάσταση όπου δεν προσπαθούμε να εργαστούμε εναντίον οποιουδήποτε πολιτικού ή οποιασδήποτε διοίκησης, αλλά πρέπει να είμαστε προσεκτικοί να παραμείνουμε σε αυτό που κάνουμε».

Υπάρχει επίσης μια ειρωνεία στο ότι ο Πάουελ προειδοποιεί για τη βιωσιμότητα του χρέους, ενώ ηγείται ενός θεσμού του οποίου οι πολιτικές έκαναν τον φθηνό δανεισμό τον δρόμο της ελάχιστης αντίστασης για χρόνια. Όπως προειδοποίησε η JPMorgan στην έκδοση προοπτικών της για το 2026, θα μπορούσε να υπάρξει «ένας λιγότερο ευθύς δρόμος για τη μείωση του χρέους της κυβέρνησης των ΗΠΑ» – εν μέρει λόγω της αλληλεπίδρασης μεταξύ της πολιτικής της Fed και των αναγκών χρηματοδότησης του Υπουργείου Οικονομικών. Ο Ρέι Ντάλιο της Bridgewater έχει περιγράψει ένα πιθανό τέλος ως μια οικονομική «καρδιακή προσβολή», με τις κυβερνητικές επενδύσεις να κατακλύζονται από τις υποχρεώσεις εξυπηρέτησης του χρέους. Αυτή είναι μια σοβαρή ανησυχία, αλλά είναι ένα επιχείρημα υπέρ της έξυπνης δημοσιονομικής μεταρρύθμισης, όχι για την αντιμετώπιση των δηλώσεων του Πάουελ στο Χάρβαρντ ως πυρκαγιά πέντε συναγερμών.

Η πρώην πρόεδρος της Fed, Τζάνετ Γέλεν, υιοθέτησε παρόμοιο τόνο τον Ιανουάριο, προειδοποιώντας ότι το διογκούμενο χρέος θα μπορούσε να μειώσει την ικανότητα της Fed να αντιμετωπίζει την ανεργία και τον πληθωρισμό, σημειώνοντας παράλληλα ότι οι νομοθέτες δεν «αναγνωρίζουν επαρκώς τους κινδύνους». Ο χορός των αξιόπιστων φωνών είναι πραγματικός. Έτσι είναι και ο κίνδυνος αυτός ο χορός να γίνει κάλυμμα για περικοπές που πλήττουν δυσανάλογα τους Αμερικανούς που είναι λιγότερο ικανοί να τις απορροφήσουν – μια ανταλλαγή που οι δηλώσεις του Πάουελ, όσο ειλικρινείς κι αν είναι, δεν αντιμετώπισαν.

Το χρέος αξίζει σοβαρή προσοχή. Αλλά σοβαρή προσοχή σημαίνει ειλικρινή καταγραφή των αντισταθμίσεων, όχι απλώς ένα καθαρό απόφθεγμα από το Κέιμπριτζ που λέει στους νομοθέτες να δράσουν «σύντομα», χωρίς καθοδήγηση για το πώς, και χωρίς αναγνώριση ότι η υπερβολικά επιθετική δράση θα μπορούσε να είναι εξίσου αποσταθεροποιητική με το χρέος.

Η θητεία του Πάουελ ως προέδρου της Fed λήγει τον Μάιο του 2026. Η δημοσιονομική του προειδοποίηση, η οποία δόθηκε όχι από βήμα στην Ουάσινγκτον αλλά σε μια αίθουσα φοιτητών του Χάρβαρντ, μπορεί να αποδειχθεί μια από τις πιο σαφείς δηλώσεις της θητείας του: Το επίπεδο του χρέους είναι επιβιώσιμο, αλλά μόνο εάν αλλάξει η τροχιά. «Δεν θα καταλήξει καλά», είπε, «αν δεν κάνουμε κάτι σύντομα».