Ο Τζέιμι Ντίμον, διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Chase & Co., σε μια από τις ετήσιες επιστολές του προς τους μετόχους, υπερασπίστηκε σθεναρά τον πόλεμο των ΗΠΑ κατά του Ιράν, τονίζοντας παράλληλα ότι η σύγκρουση οδηγεί την παγκόσμια οικονομία σε πραγματικά άγνωστα νερά. Οι προειδοποιήσεις του Ντίμον για γεωπολιτικούς κινδύνους, που εντάθηκαν από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, και για σοβαρές οικονομικές απειλές από το 2024, συνδυάζονται φέτος με έναν ιδιαίτερο τρόπο.
Το 2022, ο Ντίμον είχε χαρακτηρίσει την Ουκρανία ως πιθανό καταλύτη για την «αναδιάρθρωση της παγκόσμιας τάξης». Το 2023, είχε επικεντρωθεί στην τραπεζική κρίση της SVB, προειδοποιώντας ότι οι επιπτώσεις της θα γίνονταν αισθητές «για χρόνια». Το 2024, εξέδωσε την πιο ανησυχητική του επιστολή, μιλώντας για επίμονους πληθωρισμούς, πρωτοφανή απορροή ρευστότητας και επιτόκια «υψηλότερα από ό,τι αναμένουν οι αγορές». Φέτος, η κατάσταση είναι διαφορετική: οι ΗΠΑ είναι ενεργός μαχητής σε έναν συνεχιζόμενο πόλεμο, και ο Ντίμον δεν αποστρέφει το βλέμμα του.
«Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία, η σύγκρουση μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, και άλλες μεγάλες εχθροπραξίες σε όλο τον κόσμο πρέπει να διαλύσουν οριστικά την ψευδαίσθηση ότι ο κόσμος είναι ασφαλής», έγραψε. Αυτή η φράση αποκτά διαφορετικό βάρος σε σχέση με τις προηγούμενες προειδοποιήσεις του – λιγότερο ως πρόβλεψη για το τι θα μπορούσε να πάει στραβά, και περισσότερο ως αναγνώριση του τι έχει ήδη συμβεί.
Η θέση του Ντίμον για τον πόλεμο
Συγκεκριμένα για το Ιράν, η θέση του Ντίμον ήταν σαφής. Δεν πρόκειται, κατά την άποψή του, για πόλεμο επιλογής. Ο ίδιος καλλιεργούσε αυτό το επιχείρημα δημόσια για εβδομάδες. Σε μια ευρέως παρακολουθούμενη συνέντευξή του στο Axios νωρίτερα αυτό το μήνα, αντέκρουσε αυτή την ιδέα, αναρωτώμενος γιατί ο δυτικός κόσμος ανεχόταν για τόσο καιρό ένα καθεστώς που, κατά τα λόγια του, είχε «το λαιμό του στον Στενό του Ορμούζ» και ένα ιστορικό «δολοφονίας ανθρώπων παγκοσμίως για πάνω από 45 χρόνια».
Στην επιστολή του, αυτό το επιχείρημα παρουσιάζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή πληρότητα. Η ιρανική απειλή, έγραψε ο Ντίμον, έπρεπε να αντιμετωπιστεί «επείγοντως εάν το Ιράν αποκτήσει ποτέ πυρηνικό βαλλιστικό πύραυλο» – χαρακτηρίζοντας την πυρηνική διάδοση «τη σοβαρότερη απειλή για το μέλλον της ανθρωπότητας». Βεβαίως, παραδέχτηκε, «ο χρόνος θα δείξει εάν ο τρέχων πόλεμος στο Ιράν θα επιτύχει τους βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους μας στην περιοχή και με τι κόστος», αλλά βραχυπρόθεσμα, το κόστος φαίνεται να είναι ήδη πολύ υψηλό, και όχι μόνο για τις ΗΠΑ.
Το οικονομικό τίμημα
Ο Ντίμον δεν μάσησε τα λόγια του σχετικά με το οικονομικό τίμημα του πολέμου, ακόμη και λιγότερο από δύο μήνες μετά τις εχθροπραξίες. Ο πόλεμος, προειδοποίησε, δημιουργεί «τη δυνατότητα για σημαντικές συνεχείς διαταραχές στις τιμές πετρελαίου και εμπορευμάτων, παράλληλα με την αναδιαμόρφωση των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων, που ενδέχεται να οδηγήσουν σε πιο επίμονο πληθωρισμό και, τελικά, σε υψηλότερα επιτόκια από ό,τι αναμένουν αυτή τη στιγμή οι αγορές». Οι επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από την ενέργεια: «Δεν είναι μόνο η ενέργεια – είναι τα εμπορευματικά προϊόντα που προέρχονται από πετρέλαιο και φυσικό αέριο, όπως τα λιπάσματα και το ήλιο. Και δεδομένων των σύνθετων παγκόσμιων εφοδιαστικών μας αλυσίδων, οι χώρες αντιμετωπίζουν διαταραχές στη ναυπηγική, στα τρόφιμα και στη γεωργία, μεταξύ άλλων».
Δεν είναι ο μόνος που έχει αυτή την άποψη. Ο Λάρι Φινκ, επικεφαλής της BlackRock, της μεγαλύτερης διαχειρίστριας περιουσιακών στοιχείων στον κόσμο, έχει προειδοποιήσει ότι η τιμή του πετρελαίου στα 150 δολάρια το βαρέλι – ένα πιθανό σενάριο εάν η σύγκρουση παραταθεί – θα πυροδοτήσει «μια απότομη και δριμεία ύφεση», ενώ επισημαίνει τις ίδιες ευπάθειες στην αγροτική και λιπασματική εφοδιαστική αλυσίδα που εντόπισε ο Ντίμον. Εν τω μεταξύ, η Goldman Sachs έχει ποσοτικοποιήσει τις προειδοποιήσεις: οι οικονομολόγοί της μείωσαν τις προβλέψεις τους για την αμερικανική ανάπτυξη και αύξησαν τον κίνδυνο ύφεσης στο 30% σε σενάριο παρατεταμένης σύγκρουσης, αναθεωρώντας τον πληθωρισμό PCE Δεκεμβρίου 2026 στο 3,1%, και την πρόβλεψή τους για το Brent crude στα 98 δολάρια – αύξηση περίπου 40% από τον μέσο όρο του περασμένου έτους. Η Morgan Stanley έχει επισημάνει έναν πολλαπλασιαζόμενο κίνδυνο: οι αμυντικές δαπάνες σε καιρό πολέμου να συσσωρεύονται πάνω στο ήδη αυξημένο αμερικανικό χρέος, ωθώντας τις μακροπρόθεσμες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων υψηλότερα και δημιουργώντας «ένα πιθανό εμπόδιο τόσο για τις αγορές μετοχών όσο και ομολόγων».
Δεν ανησυχούν όλοι
Ο Εντ Γιαρντένι έχει διατηρήσει μια αισιόδοξη πρόβλεψη για τον S&P 500 στο τέλος του έτους και έχει προτείνει ότι ο κίνδυνος ύφεσης θα μπορούσε να μειωθεί μόλις υπάρξει σαφήνεια ότι η σύγκρουση τερματίζεται – εκπροσωπώντας την παράταξη των επενδυτών που προσπαθούν να κοιτάξουν πέρα από τον πόλεμο αντί να τον τιμολογήσουν πλήρως. Ο διευθύνων σύμβουλος της Goldman, Ντέιβιντ Σόλομον, από την πλευρά του, παραμένει προσεκτικός, δηλώνοντας ότι οι αγορές εστιάζουν στο αν η σύγκρουση θα «επηρεάσει την οικονομική ανάπτυξη και δραστηριότητα», μια προσέγγιση αναμονής.
Μια ανθεκτική οικονομία με πραγματικές ευπάθειες
Τα διακυβεύματα, σύμφωνα με τον Ντίμον, δεν θα μπορούσαν να είναι υψηλότερα. «Το αποτέλεσμα των τρεχουσών γεωπολιτικών γεγονότων», έγραψε, «μπορεί κάλλιστα να είναι ο καθοριστικός παράγοντας για το πώς θα εξελιχθεί η μελλοντική παγκόσμια οικονομική τάξη». Βέβαια, πρόσθεσε, μπορεί και να μην είναι.
Η ευρύτερη οικονομική εικόνα που περιέγραψε ο διευθύνων σύμβουλος είναι αυτή της ανθεκτικότητας που σκιάζεται από πραγματική ευπάθεια. Οι καταναλωτές εξακολουθούν να ξοδεύουν, σημείωσε, αλλά «με κάποια πρόσφατη εξασθένηση». Η αμερικανική οικονομία έχει στηριχθεί από «μεγάλες ποσότητες δημοσιονομικού ελλείμματος και προηγούμενες ενισχύσεις», προειδοποίησε – ένα θεμέλιο που φαίνεται λιγότερο σταθερό όταν τα σοκ πετρελαίου και οι εμπορικές διαταραχές ωθούν το κόστος προς τη λάθος κατεύθυνση. Οι υψηλές τιμές των περιουσιακών στοιχείων, πρόσθεσε, «δημιουργούν πρόσθετο κίνδυνο εάν κάτι πάει στραβά».
Παρά αυτές τις προειδοποιήσεις, ο Ντίμον δεν έχει εγκαταλείψει την ελπίδα για την έκβαση του πολέμου. Δήλωσε στο Axios ότι ελπίζει να πάει καλά «και ότι με κάποιο τρόπο θα επιτύχουμε μόνιμη ειρήνη στη Μέση Ανατολή», επισημαίνοντας την ευθυγράμμιση μεταξύ των ΗΠΑ, του Ισραήλ, της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ ως παράγοντα που αυξάνει τις πιθανότητες επίτευξης μακροπρόθεσμης σταθερότητας. Η επιστολή του αντήχησε αυτό το αίσθημα: «Ελπίζουμε ειλικρινά ότι αυτές οι παγκόσμιες συγκρούσεις θα επιλυθούν σωστά και ότι μια μέρα ολόκληρη η Ευρώπη και η Μέση Ανατολή θα επιτύχουν μακροπρόθεσμη σταθερότητα και ευημερία».
Αυτό που περιγράφει ο Ντίμον, στο σύνολό του, είναι ένας κόσμος σε ενεργή μετάβαση – ένας κόσμος όπου οι μεταψυχροπολεμικές παραδοχές για ανοιχτές εφοδιαστικές αλυσίδες, χαμηλό πληθωρισμό και σχετική γεωπολιτική σταθερότητα διαλύονται σε πραγματικό χρόνο. «Πρέπει να αντιμετωπίσουμε τον κόσμο που έχουμε», έγραψε, «και να αγωνιστούμε για αυτόν που θέλουμε».
Η JPMorgan κατέγραψε καθασά κέρδη 57 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2025, μειωμένα από τα 58,5 δισεκατομμύρια δολάρια το προηγούμενο έτος. Ο Ντίμον φρόντισε να μην συγχέει την ανθεκτικότητα της εταιρείας του με την ασυλία. «Δεν μπορούμε να προβλέψουμε με βεβαιότητα την έκβαση των τρεχουσών γεγονότων», έγραψε, «και η εταιρεία μας δεν είναι αλώβητη από τις τελικές επιπτώσεις τους».
