Η προτεινόμενη από τον πρόεδρο Trump δημοσιονομική πολιτική για το οικονομικό έτος 2027 στηρίζεται σε μια κρίσιμη παραδοχή: την ετήσια αύξηση της αμερικανικής οικονομίας κατά 3% για την επόμενη δεκαετία. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι αυτή η ανάπτυξη θα οδηγήσει σε αύξηση των εσόδων του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού, συμβάλλοντας τελικά στην κάμψη του δημόσιου χρέους, το οποίο έχει πλέον ξεπεράσει τα 39 τρισεκατομμύρια δολάρια, προς μια καθοδική πορεία. Πρόκειται για ένα αισιόδοξο όραμα, το οποίο όμως, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Jerome Powell, αντικατοπτρίζει μια αισιοδοξία που στο παρελθόν απέτυχε να λάβει υπόψη μια «μη βιώσιμη» δημοσιονομική πορεία, η οποία «δεν θα έχει καλό τέλος».
Ειδικοί στο δημοσιονομικό τομέα εκφράζουν αμφιβολίες για την πραγματική βιωσιμότητα της κατάστασης, ακόμη και αν γίνουν δεκτοί οι αριθμοί ανάπτυξης που παρουσιάζει ο Λευκός Οίκος. Ο Kent Smetters, διευθυντής του Penn Wharton Budget Model, ανέλυσε τις επιπτώσεις μιας αύξησης κατά μία ποσοστιαία μονάδα στο πραγματικό ΑΕΠ – τη διαφορά μεταξύ της πρόβλεψης του OMB (3,0%) και των χαμηλότερων ποσοστών που εκτιμούν το CBO, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα και το ίδιο το PWBM.
Σύμφωνα με τον Smetters, μια τέτοια αύξηση θα μπορούσε να αποφέρει περίπου 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετα ομοσπονδιακά έσοδα και 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια σε μείωση των ελλειμμάτων σε διάστημα 10 ετών. Ωστόσο, η ανάλυσή του δεν σταματά εκεί. «Επειδή τα επιτόκια και η ανάπτυξη τείνουν να παρακολουθούνται στενά βραχυπρόθεσμα, οι πληρωμές του κράτους για το χρέος θα μπορούσαν επίσης να αυξηθούν κατά 750 δισεκατομμύρια δολάρια», δήλωσε ο Smetters στο Fortune. Αυτό σημαίνει ότι, καθώς η ταχύτερη ανάπτυξη οδηγεί σε αύξηση του κόστους δανεισμού, το ήδη μεγάλο χρέος των 39 τρισεκατομμυρίων δολαρίων καθιστά ακόμη και μια μικρή αύξηση των επιτοκίων ιδιαίτερα δαπανηρή. Η ταυτόχρονη επίπτωση της μείωσης του ελλείμματος κατά 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια και του κόστους τόκων ύψους 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αφήνει ένα πραγματικό καθαρό δημοσιονομικό όφελος μόλις 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων, δηλαδή λιγότερο από το ήμισυ του αριθμού που παρουσιάζει η κυβέρνηση. Ο Smetters τονίζει ότι η κυβέρνηση συνδυάζει την «πιο επιθετική ανάπτυξη που προβλέπεται από το OMB» χωρίς να λαμβάνει υπόψη τα υψηλότερα επιτόκια και τις δαπάνες που αναπόφευκτα θα την ακολουθούσαν.
Ιστορικά, οι προσπάθειες για μείωση του κόστους κατά ένα συγκεκριμένο ποσοστό ετησίως συχνά καταλήγουν σε μια κατάσταση όπου «ένας πρόεδρος ελπίζει ότι ο επόμενος πρόεδρος θα το κάνει. Και ο επόμενος πρόεδρος έρχεται και ελπίζει ότι ο επόμενος πρόεδρος θα το κάνει». Ο Smetters αναφέρει ότι σημαντικές διακομματικές μεταρρυθμίσεις είναι ο μόνος τρόπος για να επιτευχθούν τέτοιες μεγάλες αλλαγές, εκτός από απρόσμενες ευνοϊκές συγκυρίες, όπως τα απροσδόκητα έσοδα που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Κλίντον, οδηγώντας σε πλεόνασμα στον προϋπολογισμό. Σε κατάθεσή του στο Κογκρέσο το 1998, ο τότε πρόεδρος της Fed Alan Greenspan, σχολιάζοντας το πλεόνασμα, απέδωσε την αιτία στα «τέλη που καταβλήθηκαν από τεράστια πραγματοποιηθέντα κέρδη κεφαλαίου και άλλα εισοδήματα που σχετίζονται με τις εξελίξεις στο χρηματιστήριο, σε συνδυασμό με τους φόρους επί των σημαντικά υψηλότερων εταιρικών κερδών, [τα οποία] μαζί με τον περιορισμό των δαπανών, οδήγησαν σε πλεόνασμα ενοποιημένου προϋπολογισμού για πρώτη φορά σε σχεδόν τρεις δεκαετίες».
Ο Smetters θεωρεί ότι μια πιο βιώσιμη λύση για τη δημοσιονομική σταθερότητα θα ήταν κάτι αντίστοιχο με τον Νόμο Φορολογικών Μεταρρυθμίσεων του 1986. «Σήμερα χρειαζόμαστε τον Νόμο Φορολογικών Μεταρρυθμίσεων επί δύο», δηλώνει.
Οι υπολογισμοί αυτοί γίνονται πριν ληφθεί υπόψη ένας ακόμη παράγοντας που επισημάνθηκε από τον Smetters: οι αρχικές παροχές Κοινωνικής Ασφάλισης συνδέονται με την αύξηση των μισθών, η οποία αυξάνεται παράλληλα με το ΑΕΠ, και το κόστος υγειονομικής περίθαλψης παρακολουθεί την οικονομική δραστηριότητα. Μια ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία, σημειώνει, είναι επίσης μια πιο δαπανηρή οικονομία για διακυβέρνηση. Αυτό δεν περιλαμβάνει καν το κόστος του συνεχιζόμενου πολέμου στο Ιράν, το οποίο ο Smetters προηγουμένως εκτίμησε ότι κοστίζει έως και 210 δισεκατομμύρια δολάρια, αν και αναγνώρισε ότι υπήρχε μεγαλύτερος κίνδυνος ανωμαλίας σε περίπτωση μακροχρόνιας σύγκρουσης.
Επιφυλακτικοί Ελεγκτές
Η ανάλυση του Smetters έρχεται σε μια εποχή που ο Powell, με σαφήνεια, ανέφερε την ανησυχία του. Ο πρόεδρος της Fed, σε δηλώσεις που προκάλεσαν αναταραχή στις χρηματοπιστωτικές αγορές, περιέγραψε την πορεία του δημόσιου χρέους ως μη βιώσιμη και προειδοποίησε ότι δεν θα έχει καλό τέλος – μια χαρακτηριστικά άμεση εκτίμηση του κεντρικού τραπεζίτη, σχετικά με το ζήτημα του χρέους. Η ανησυχία του δεν ήταν θεωρητική: αφορούσε ακριβώς τη δυναμική που ποσοτικοποιεί τώρα ο Smetters. Όταν το χρέος ανέρχεται σε 39 τρισεκατομμύρια δολάρια, η σχέση μεταξύ ανάπτυξης, επιτοκίων και πληρωμών τόκων παύει να είναι θεωρητική και γίνεται αριθμητική.
Οι δικές του προβολές του Λευκού Οίκου δείχνουν ότι ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ θα κορυφωθεί στο 103% το 2029, πριν μειωθεί – μια πορεία που εξαρτάται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τη διατήρηση της παραδοχής της ανάπτυξης 3% για μια δεκαετία. Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (CBO), προβλέποντας ανάπτυξη 1,8%, δεν βλέπει τέτοια μείωση.
Η Επιτροπή για έναν Υπεύθυνο Ομοσπονδιακό Προϋπολογισμό (CRFB) κατέληξε σε ένα παρόμοιο σκεπτικιστικό συμπέρασμα. Το CRFB εκτίμησε ότι εάν αντικατασταθούν οι παραδοχές ανάπτυξης του OMB με τις πιο συντηρητικές προβλέψεις του CBO – και ληφθεί υπόψη η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που έκρινε αντισυνταγματικούς τους δασμούς βάσει του IEEPA – το δημόσιο χρέος θα φτάσει το 120% του ΑΕΠ έως το 2036, σε σύγκριση με το 94% που προβλέπει η κυβέρνηση. «Δυστυχώς, αυτός ο προϋπολογισμός παρέχει ελάχιστη καθοδήγηση για το πώς οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να θέσουν το δημόσιο χρέος σε μια βιώσιμη πορεία», κατέληξε το CRFB.
Τίποτα από αυτά δεν έχει μειώσει τη φιλοδοξία της πλευράς δαπανών του προϋπολογισμού. Το επίκεντρο είναι ένα αίτημα αμυντικού χρηματοδοτικού ύψους 1,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων για το Οικονομικό Έτος 2027, το οποίο συνδυάζει αύξηση 251 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε βασικές αμυντικές διακριτικές δαπάνες με 350 δισεκατομμύρια δολάρια σε νέους πόρους συμφιλίωσης. Για να αντισταθμιστούν εν μέρει αυτές οι δαπάνες, ο προϋπολογισμός προτείνει τη μείωση των μη αμυντικών διακριτικών δαπανών κατά 10% για το Οικονομικό Έτος 2027, ακολουθούμενη από ένα «two-penny plan» που θα μειώνει αυτούς τους λογαριασμούς κατά 2% ετησίως έκτοτε – μια πορεία που το CRFB εκτιμά ότι θα μείωνε 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια σε μη αμυντικές δαπάνες σε διάστημα 10 ετών.
Είτε η πρόβλεψη ανάπτυξης αποδώσει είτε όχι, η μαθηματική των επιτοκίων που ενσωματώνεται σε αυτήν μπορεί να είναι ο αριθμός που το Κογκρέσο θα παρακολουθεί στενότερα. Με χρέος 39 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, ακόμη και μια αλλαγή κατά ένα τέταρτο της ποσοστιαίας μονάδας στο κόστος δανεισμού προσθέτει δεκάδες δισεκατομμύρια στον ετήσιο λογαριασμό. Μια πλήρης ποσοστιαία μονάδα απρόβλεπτης πίεσης στα επιτόκια – του είδους που θα μπορούσε εύλογα να συνοδεύει μια πραγματική αύξηση της ανάπτυξης – είναι ένας κίνδυνος που κανένα μοντέλο προϋπολογισμού δεν μπορεί να ασφαλίσει πλήρως.
