Μια εύθραυστη συμφωνία εκεχειρίας στον πόλεμο του Ιράν, η οποία ξεκίνησε με εκρήξεις βομβών στον Λίβανο και αντιφατικές δηλώσεις σχετικά με τον έλεγχο του στρατηγικής σημασίας Στενού του Ορμούζ, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον. Σύμφωνα με γεωπολιτικούς και ενεργειακούς αναλυτές, τα πιθανότερα σενάρια που διαφαίνονται είναι είτε το Ιράν να αποκτήσει αυξημένο έλεγχο στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές σε σχέση με την περίοδο πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών τον Μάρτιο, είτε η τρέχουσα επισφαλής συμφωνία να αποτελεί απλώς μια προσωρινή αναβολή μιας νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης, που θα διαρκέσει μόνο λίγες ημέρες ή εβδομάδες.
Υπάρχει, αν και λιγότερο πιθανό, ένα “αισιόδοξο σενάριο” όπου το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας θα επιστρέψει στην κανονικότητα. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, η ανάκαμψη αναμένεται να διαρκέσει έως το τέλος του τρέχοντος έτους, λόγω των δυσκολιών στην εφοδιαστική αλυσίδα, ενώ το Ιράν θα βγει αποδυναμωμένο και με υποβαθμισμένες στρατιωτικές δυνατότητες μακροπρόθεσμα. Αυτή η εκτίμηση προέρχεται από τον Bob McNally, πρώην σύμβουλο ενέργειας του Λευκού Οίκου επί προεδρίας George W. Bush και ιδρυτή της Rapidan Energy Group.
«Θεωρούμε ότι οι πιθανότητες ευνοούν μια κατάσταση όπου είτε η εκεχειρία δεν θα τηρηθεί ποτέ, είτε θα καταρρεύσει αν τηρηθεί», δήλωσε ο McNally στο Fortune, υποστηρίζοντας ότι η ανακοίνωση για διετή εκεχειρία στις 7 Απριλίου ήταν ασαφής, εύθραυστη και αντιφατική εκ μέρους του Ιράν. Ο ίδιος εξέφρασε έκπληξη για την προθυμία της αγοράς να τιμολογήσει την ανακούφιση τόσο εύκολα, προσθέτοντας: «Το μόνο που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι ο πρόεδρος απέτρεψε μια μεγαλύτερη επίθεση. Μου προκαλεί έκπληξη η προθυμία της αγοράς να πιστέψει τόσο εύκολα στην ανακούφιση. Ενώ βλέπουμε την εκεχειρία ως το τελικό αποτέλεσμα, δεν πιστεύουμε ότι έχουμε φτάσει εκεί, και θεωρούμε ότι η κατάσταση θα επιδεινωθεί πριν βελτιωθεί».
Λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις του Προέδρου Donald Trump, ο οποίος απείλησε ότι “ολόκληρος ο πολιτισμός του Ιράν θα αφανιστεί” σε μία νύχτα στις 7 Απριλίου, ανακοινώθηκε μια διετής εκεχειρία με αντάλλαγμα το άνοιγμα της στενής διόδου του Ορμούζ, μέσω της οποίας διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων ενεργειακών πόρων. Το Ιράν συμφώνησε στο άνοιγμα του στενού, αλλά μόνο “κατόπιν συντονισμού με τις Ένοπλες Δυνάμεις του Ιράν και λαμβάνοντας υπόψη τους τεχνικούς περιορισμούς”. Το Ιράν ανέφερε ότι θα μπορούσε να συνεχίσει να επιβάλλει τέλη ανά πλοίο, ενώ το Ομάν, που βρίσκεται στην άλλη πλευρά του στενού, δήλωσε ότι “δεν θα επιβληθούν τέλη”, προσθέτοντας άλλη μια πηγή αντιφάσεων.
Ανεξαρτήτως αυτών, το Ισραήλ, δυσαρεστημένο με την εκεχειρία, συνέχισε τις επιθέσεις στον Λίβανο στις 8 Απριλίου, ενώ το Ιράν κράτησε κλειστό το στενό και απείλησε να αποσυρθεί από την εκεχειρία. Εάν η εκεχειρία τηρηθεί, ο Αντιπρόεδρος JD Vance, ο ειδικός απεσταλμένος Steve Witkoff και ο Jared Kushner αναμένεται να ταξιδέψουν στην Ισλαμπάντ για διαπραγματεύσεις με το Ιράν στις 11 Απριλίου, σύμφωνα με την εκπρόσωπο Τύπου του Λευκού Οίκου, Karoline Leavitt.
Τι ακολουθεί
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Rystad Energy, Claudio Galimberti, θεωρεί την παρατεταμένη εκεχειρία ως το πιο πιθανό σενάριο, αλλά παραδέχεται ότι δεν θα είναι χωρίς προκλήσεις. Το Ιράν πιθανότατα θα ασκήσει τον έλεγχό του στο στενό για τουλάχιστον μερικούς μήνες, πριν επιτευχθεί μια ευρύτερη, μακροπρόθεσμη συμφωνία με τις ΗΠΑ και τις γειτονικές, πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου.
«Η ομαλοποίηση του Στενού του Ορμούζ είναι ακόμα πολύ, πολύ μακριά», δήλωσε ο Galimberti στο Fortune. «Είναι μια πολύ εύθραυστη κατάσταση». Συμφώνησε ότι οι τακτικές ροές μέσω του στενού είναι απίθανες τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του 2026. Εν τω μεταξύ, μια ισχυρότερη εκεχειρία θα μπορούσε να σημαίνει την επανέναρξη περίπου του ενός τρίτου της κυκλοφορίας των πλοίων μέσω του στενού.
Η κίνηση πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), λιπασμάτων για τη γεωργία, υδρογόνου για ημιαγωγούς και πετροχημικών, είχε καταρρεύσει στο 5% των τυπικών ροών τον Μάρτιο και αυξήθηκε μόνο σε σχεδόν 10% για λίγες ημέρες στις αρχές Απριλίου, πριν σταματήσει ξανά στις 8 Απριλίου. Μόνο ένα ιρανικής προέλευσης τάνκερ πέρασε από το στενό στις 8 Απριλίου, σύμφωνα με τον Rohit Rathod, ανώτερο αναλυτή στην εταιρεία παρακολούθησης φορτίων Vortexa.
Πολύ δουλειά απομένει. Πρώτον, το στενό θα πρέπει να καθαριστεί από νάρκες και να εκκενωθεί από τα εκατοντάδες πλοία που παραμένουν παγιδευμένα για πάνω από ένα μήνα. Στη συνέχεια, τα πλοία θα πρέπει να επανέλθουν στον περίπλοκο, παγκόσμιο λογιστικό χορό τους. Και, τελικά, η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες χώρες του Κόλπου θα επανεκκινήσουν τους όγκους παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου τους – όλα αυτά θα απαιτήσουν πολλούς μήνες, σύμφωνα με τον Galimberti.
Οι τιμές του πετρελαίου – μειωμένες στα περίπου 94 δολάρια το βαρέλι από πάνω από 110 δολάρια την προηγούμενη ημέρα – θα μπορούσαν να συνεχίσουν να μειώνονται, αλλά θα παραμείνουν αυξημένες σε σχέση με τα προ-Μαρτίου επίπεδα κατά τουλάχιστον 10 δολάρια το βαρέλι μακροπρόθεσμα, συμπεριλαμβανομένων των υψηλότερων ασφαλιστικών εξόδων για τα ταξίδια των τάνκερ, όπως εκτίμησε.
«Το ασφάλιστρο πολιτικού κινδύνου θα είναι ενσωματωμένο για πολύ καιρό», δήλωσε ο Galimberti. Η επιστροφή στο κανονικό σύστημα διαμετακόμισης αγαθών και εμπορευμάτων σημαίνει διασφάλιση διαθεσιμότητας ασφάλισης, εμπορικής χρηματοδότησης και επανέναρξη της εισερχόμενης κίνησης «ballasting» πλοίων.
Ενώ τα πλοία που είναι τώρα παγιδευμένα θα θέλουν να φύγουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα, η επανέναρξη άλλης κίνησης είναι πολύ πιο δύσκολη, δήλωσε ο Alan Gelder, ανώτερος αντιπρόεδρος για την έρευνα αγορών πετρελαίου, χημικών και διυλιστηρίων στην Wood Mackenzie. «Τα εισερχόμενα πλοία (ballasting) είναι απίθανο να εισέλθουν μέσω του Στενού του Ορμούζ νωρίτερα από μια λογιστική βάση «just in time», με κίνδυνο να παγιδευτούν αν ξαναρχίσουν οι εχθροπραξίες», πρόσθεσε ο Gelder.
Όσον αφορά τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), οι οποίες προέρχονται κυρίως από το Κατάρ, οι αποστολές θα μπορούσαν να έχουν επανεκκινηθεί μέχρι το τέλος του καλοκαιριού, αλλά πάνω από το 15% της εξαγωγικής του ικανότητας θα παραμείνει εκτός λειτουργίας για χρόνια λόγω σοβαρών ζημιών που προκλήθηκαν από ιρανικές επιθέσεις.
Εν τω μεταξύ, ο McNally βλέπει τους επενδυτές και τους εμπόρους ενέργειας να αντιδρούν υπερβολικά στην εκεχειρία, όπως αποδεικνύεται από την μεγάλη αύξηση στα χρηματιστήρια και την αντίστοιχη πτώση στις τιμές του πετρελαίου. «Η αγορά ήταν πρόθυμη να ακούσει ότι επιτεύχθηκε εκεχειρία. Και η αγορά συνεχίζει να υποτιμά τη σοβαρότητα και τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης διαταραχής από το Ορμούζ», δήλωσε ο McNally. «Ακόμα πιστεύω ότι υπάρχει ένα αδικαιολόγητο, μεγάλο απόθεμα ελπίδας και αισιοδοξίας που αντικατοπτρίζεται στις σημερινές τιμές».
