Στα τέλη του 20ού αιώνα, η εισαγωγή εκπαιδευτικής τεχνολογίας έφερε τα πληκτρολόγια των υπολογιστών στα χέρια των μαθητών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα, 25 χρόνια μετά, η νέα γενιά μαθητών έχει στραφεί στην τεχνητή νοημοσύνη (AI), με ειδικούς της εκπαίδευσης να προειδοποιούν ότι η ανεξέλεγκτη χρήση της μπορεί να οδηγήσει σε ατροφία των δεξιοτήτων κριτικής σκέψης.
Η χρήση AI από τους μαθητές έχει γίνει ευρέως διαδεδομένη μετά την κυκλοφορία του ChatGPT το 2022. Σύμφωνα με έκθεση του Pew Research Center, πάνω από το ήμισυ των εφήβων χρησιμοποιούν την τεχνολογία για σχολικές εργασίες. Από τους σχεδόν 1.500 γονείς και εφήβους που ερωτήθηκαν, το 57% των εφήβων χρησιμοποίησαν AI για αναζήτηση πληροφοριών και το 54% για σχολικές εργασίες.
Ενώ η πρόσβαση σε chatbots AI καθιστά τις εργασίες απλές, όπως η εισαγωγή μιας ερώτησης στο τηλέφωνο, η εύκολη ανάκτηση πληροφοριών μέσω AI έχει εγείρει ανησυχίες στους εκπαιδευτικούς: Αντί να βοηθά στη μάθηση, μήπως η AI μπορεί στην πραγματικότητα να εμποδίσει τη διαδικασία;
Μια μελέτη του Brookings Institute, που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο, ανέδειξε τις ανησυχίες σχετικά με τις πιθανές βλάβες της AI στην εκπαίδευση. Αναλύοντας δεδομένα από συνεντεύξεις και ομάδες εστίασης με περισσότερους από 500 εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές από 50 χώρες, καθώς και από περισσότερες από 400 μελέτες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι επί του παρόντος, “οι κίνδυνοι από τη χρήση της παραγωγικής AI στην εκπαίδευση των παιδιών υπερτερούν των οφελών της”. Η έκθεση ενίσχυσε προηγούμενες έρευνες, συμπεριλαμβανομένης μιας μελέτης της Microsoft τον Φεβρουάριο του 2025, η οποία έδειξε ότι η χρήση AI συνδέθηκε με χειρότερη κρίση και δεξιότητες κριτικής σκέψης. “Η γνωστική εκφόρτιση, και η γνωστική φθορά που συνδέεται με αυτήν, η μείωση της κριτικής σκέψης, ακόμη και η μείωση της ανάγνωσης, της γραφής και της γνώσης βασικών γεγονότων – πιστεύω απόλυτα ότι αυτό ισχύει”, δήλωσε η Mary Burns, σύμβουλος εκπαίδευσης και συν-συγγραφέας της μελέτης του Brookings Institute, στο Fortune.
Η χρήση υπολογιστών στα σχολεία έχει βρεθεί υπό εξονυχιστικό έλεγχο μετά από μαρτυρία στο Κογκρέσο τον Ιανουάριο από τον νευροεπιστήμονα Jared Cooney Horvath. Ο ίδιος, επικαλούμενος δεδομένα από το Πρόγραμμα Διεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών (PISA), σημείωσε ότι η γενιά Ζ είναι η πρώτη γενιά στη σύγχρονη ιστορία που είναι λιγότερο γνωστικά ικανή από τους γονείς της. Απέδωσε αυτό το γεγονός στην ανεξέλεγκτη πρόσβαση στην τεχνολογία της τάξης, επισημαίνοντας μια σαφή συσχέτιση μεταξύ χαμηλότερων βαθμολογιών σε τυποποιημένες εξετάσεις και περισσότερου χρόνου οθόνης στο σχολείο. Μια μελέτη του 2014, που εξέτασε 3.000 φοιτητές, διαπίστωσε ότι τα δύο τρίτα του χρόνου που αφιέρωναν οι φοιτητές στις οθόνες τους αφορούσαν δραστηριότητες εκτός θέματος.
“Αυτή δεν είναι μια συζήτηση για την απόρριψη της τεχνολογίας”, δήλωσε ο Horvath στην έγγραφη κατάθεσή του. “Είναι ένα ζήτημα ευθυγράμμισης των εκπαιδευτικών εργαλείων με τον τρόπο που λειτουργεί πραγματικά η ανθρώπινη μάθηση. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η αδιακρίτως ψηφιακή επέκταση έχει αποδυναμώσει τα μαθησιακά περιβάλλοντα αντί να τα ενισχύσει”. Ο Horvath, συγγραφέας του βιβλίου του 2025 “The Digital Delusion: How Classroom Technology Harms Our Kids’ Learning—and How to Help Them Thrive Again”, δήλωσε στο Fortune ότι η άνοδος της EdTech ήταν αποτέλεσμα των εταιρειών τεχνολογίας που δημιούργησαν μια αφήγηση γύρω από την ανάγκη για οθόνες στην τάξη για την ενίσχυση της μάθησης. Η ώθηση για υπολογιστές στα σχολεία ξεκίνησε το 2002, όταν το Maine έγινε η πρώτη πολιτεία που εισήγαγε ένα κρατικό πρόγραμμα παροχής φορητών υπολογιστών σε μαθητές της τάξης. Μετά από μια αργή έναρξη, η Google άρχισε να προσεγγίζει εκπαιδευτικούς για να δοκιμάσουν τα φθηνά Chromebooks με δωρεάν εφαρμογές Google, και ζήτησε από δασκάλους και διοικητικούς υπαλλήλους να προωθήσουν το προϊόν. Σε συνεργασία με τα σχολεία, τα Chromebooks της Google έγιναν κοινός τόπος στις τάξεις, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το ήμισυ των ψηφιακών συσκευών που διατέθηκαν σε σχολεία το 2017.
Ο Horvath υποστήριξε ότι υπάρχουν στοιχεία πάνω από 100 ετών που δείχνουν τις αποτυχίες της αυτοματοποιημένης μάθησης, ξεκινώντας από την εφεύρεση το 1924 της “μηχανής διδασκαλίας” από τον καθηγητή ψυχολογίας του Ohio State University, Sidney Pressey. Οι μαθητές μάθαιναν να απαντούν στις ερωτήσεις που θα παρήγαγε η μηχανή όταν της έδινε κανείς ένα κομμάτι χαρτί, αλλά δεν μπορούσαν να γενικεύσουν αυτή τη γνώση εκτός της συσκευής. “Τα παιδιά τα πήγαιναν πολύ καλά εφόσον χρησιμοποιούσαν το εργαλείο, αλλά μόλις απομακρύνονταν από αυτό, δεν μπορούσαν πλέον να το κάνουν”, δήλωσε ο Horvath.
Η Burns, η σύμβουλος εκπαίδευσης, ανέφερε ότι η AI, κατά μία έννοια, είναι μια φυσική επέκταση του επιχειρήματος που προβάλλουν οι εταιρείες τεχνολογίας σχετικά με την ανάγκη για υπολογιστές στο σχολείο, δηλαδή ότι οι μαθητές μπορούν να μάθουν με τον δικό τους ρυθμό ή να αναζητήσουν πληροφορίες που τους ενδιαφέρουν για να ξεκινήσουν τη δική τους μάθηση. “[Οι εταιρείες τεχνολογίας] συνεχίζουν να λένε, η AI εξατομικεύει τη μάθηση”, είπε. “Δεν πιστεύω ότι εξατομικεύει τη μάθηση. Πιστεύω ότι την καθιστά ατομική. Υπάρχει διαφορά σε αυτό, και αυτό είναι κάπως μια κλασική συνέχεια από την εκπαιδευτική τεχνολογία”.
Σύμφωνα με τον Horvath, η χρήση AI από τους μαθητές δεν συμβάλλει στη μάθηση, επειδή αντικατοπτρίζει τις αποτυχίες των “μηχανών διδασκαλίας” του 20ού αιώνα. Η μάθηση των μαθητών ήταν ατομική – απαντούσαν σε ερωτήσεις από τη συσκευή με τον δικό τους ρυθμό και ανεξάρτητα από άλλους μαθητές – αλλά δεν μπορούσαν να συνθέσουν τη γνώση που διδάχτηκε εκτός της συσκευής. Ομοίως, δήλωσε ο Horvath, η παροχή AI σε μαθητές χωρίς σαφείς οδηγίες ή παραμέτρους τους διδάσκει πώς να βασίζονται στη συσκευή, όχι στην κριτική τους σκέψη. “Τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι ειδικοί για να διευκολύνουν τη ζωή τους δεν είναι τα εργαλεία που πρέπει να χρησιμοποιούν τα παιδιά για να μάθουν πώς να γίνουν ειδικοί”, δήλωσε ο Horvath. “Όταν χρησιμοποιείς εργαλεία εκφόρτισης που χρησιμοποιούν οι ειδικοί για να κάνουν τη ζωή τους ευκολότερη ως αρχάριος, ως φοιτητής, δεν μαθαίνεις την δεξιότητα. Απλώς μαθαίνεις την εξάρτηση”.
Η Burns, υποστηρίκτρια της EdTech, ανέφερε ότι είναι μάταιο να απορρίψεις την τεχνολογία εντελώς. Η μελέτη του Brookings Institute διαπίστωσε ότι, παρά τους πραγματικούς φόβους των εκπαιδευτικών ότι οι μαθητές θα χρησιμοποιήσουν την AI για να κλέψουν, οι δάσκαλοι χρησιμοποιούν την AI για να δημιουργήσουν σχέδια μαθημάτων. Τα δεδομένα για την AI στην τάξη είναι περιορισμένα, αλλά υπάρχουν οφέλη, πρόσθεσε. Για τους μαθητές που μαθαίνουν αγγλικά ως ξένη γλώσσα, για παράδειγμα, οι δάσκαλοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν την AI για να αλλάξουν το επίπεδο lexile ενός κειμένου ανάγνωσης. “Το να πούμε ότι οι τεχνολογίες είναι αποτυχία δεν είναι αλήθεια”, είπε η Burns. “Το να πούμε ότι η τεχνολογία είναι ένα μικτό αποτέλεσμα είναι αλήθεια”.
