Ο νομπελίστας οικονομολόγος Joseph Stiglitz εκφράζει έντονη ανησυχία για τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), προβλέποντας ότι, αν δεν υπάρξει συντονισμένη παρέμβαση, η ΤΝ όχι μόνο θα απορροφήσει θέσεις εργασίας, αλλά θα ενισχύσει την τάξη των “tech bro” σε βάρος της κοινωνίας, οδηγώντας παράλληλα σε επιδείνωση της πολιτικής ανισότητας.
Σύμφωνα με τον Stiglitz, η ΤΝ επιτρέπει στις επιχειρήσεις να μειώνουν το εργατικό κόστος, να συγκεντρώνουν τα κέρδη στην κορυφή και να μετακυλίουν τους κινδύνους της μετάβασης στους εργαζόμενους και το ευρύ κοινό. Αυτή η πορεία, την οποία ο ίδιος προειδοποιεί στο βιβλίο του “The Road to Freedom: Economics and the Good Society”, έχει ήδη αρχίσει να διαφαίνεται. Η ΤΝ αναδεικνύεται σε κλασικό παράδειγμα του πώς η τεχνολογία μπορεί να επιταχύνει την ανισότητα. “Αν δεν κάνουμε τίποτα για τη διαχείριση της ΤΝ, υπάρχει η απειλή ότι θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη ανισότητα,” δήλωσε ο Stiglitz σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Fortune, τονίζοντας ότι η ανισότητα αποτελεί ήδη σοβαρό πρόβλημα.
Ο Stiglitz, με πολυετή εμπειρία στη μελέτη των αποτυχιών του καπιταλισμού, παρακολουθεί με ανησυχία την εξέλιξη της κατάστασης. Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκεται το φαινόμενο των “tech bros”, οι οποίοι, ενώ προωθούν την υιοθέτηση της ΤΝ, ταυτόχρονα επιδιώκουν τη συρρίκνωση των κρατικών θεσμών που θα μπορούσαν να μετριάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της. Αυτή η στάση, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί στρατηγική, καθώς υπονομεύει την ικανότητα της κυβέρνησης να διευκολύνει μια επιτυχημένη μετάβαση. “Αν οι ολιγάρχες της τεχνολογίας συνεχίσουν με τη νοοτροπία τους για συρρίκνωση της κυβέρνησης, αυτό θα υπονομεύσει την ικανότητα της κυβέρνησης να διευκολύνει τη μετάβαση στην ΤΝ,” ανέφερε.
Στην ιδανική περίπτωση, η κυβέρνηση θα πρέπει να παρέχει στήριξη για τη μετάβαση των εργαζομένων από θέσεις που δεν είναι πλέον απαραίτητες σε παραγωγικότερες. Ωστόσο, η κρατική ρύθμιση έρχεται σε αντίθεση με την επιδίωξη των περισσότερων ιδιοκτητών εταιρειών να μειώσουν τα λειτουργικά έξοδα. Όπως έχει επισημανθεί από τον ειδικό σε θέματα τεχνολογίας Daniel Miessler, ο ιδανικός αριθμός ανθρώπινου δυναμικού σε μια εταιρεία είναι μηδέν. Για τους ιδιοκτήτες, το εργατικό δυναμικό αποτελεί πάντα κόστος, και η ΤΝ υπόσχεται να το εκμηδενίσει.
Ακόμη και κορυφαίοι παράγοντες του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως ο CEO της BlackRock, Larry Fink, έχουν εκφράσει παρόμοιες απόψεις, τονίζοντας ότι τα αρχικά οφέλη από την ΤΝ καταλήγουν στους κατόχους μοντέλων, δεδομένων και υποδομών. Ο Stiglitz παραλληλίζει την κατάσταση με την περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης, όπου η αυξημένη παραγωγικότητα δεν συνοδεύτηκε από μηχανισμούς μετάβασης εργαζομένων, πρόβλημα που επιλύθηκε τελικά μέσω κρατικής παρέμβασης κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τα στατιστικά στοιχεία επιβεβαιώνουν την τάση: τα κέρδη από την αύξηση της παραγωγικότητας διοχετεύονται στα εταιρικά κέρδη, ενώ το εισόδημα από την εργασία μειώνεται ως ποσοστό του ΑΕΠ των ΗΠΑ. Έρευνες δείχνουν ότι η πλειοψηφία των εργαζομένων στις ΗΠΑ δυσπιστεί απέναντι στην ΤΝ και φοβάται για τις θέσεις εργασίας της, ενώ οι επικεφαλής υπερεκτιμούν τον ενθουσιασμό των υφισταμένων τους. Το χάσμα μεταξύ εκείνων που κερδίζουν και εκείνων που χάνουν από την ΤΝ δεν είναι μελλοντικός κίνδυνος, αλλά μια παρούσα πραγματικότητα.
Στο βιβλίο του, “The Road to Freedom”, ο Stiglitz υποστηρίζει ότι όταν τα χρήματα κυριαρχούν στην πολιτική, οι πολιτικές ευνοούν συστηματικά τους ήδη ισχυρούς, και η “ελευθερία” της αγοράς γίνεται κάλυψη για την εδραίωση της ανισότητας. Η πραγματική ελευθερία, κατά τον Stiglitz, δεν είναι απλώς η απουσία κρατικής παρέμβασης, αλλά η ύπαρξη ισχυρών θεσμών που περιορίζουν τη συγκεντρωμένη ιδιωτική εξουσία και διασφαλίζουν την ευρεία κατανομή των οικονομικών κερδών. Μια κοινωνία όπου η ΤΝ πολλαπλασιάζει τον πλούτο των κατόχων πλατφορμών, αποστερώντας παράλληλα ευκαιρίες από την μεσαία τάξη, δεν είναι, εξ ορισμού, ελεύθερη.
Ο Stiglitz δεν είναι απαισιόδοξος. Χρησιμοποιεί την ΤΝ στην έρευνά του, αλλά την αντιμετωπίζει ως εργαλείο που ενισχύει τις ικανότητές του, όπως η μικροσκοπική ή η τηλεσκοπική όραση. Την αποκαλεί “IA” (intelligence assisting – νοημοσύνη που βοηθά), υπογραμμίζοντας ότι είναι ένα ισχυρό ερευνητικό εργαλείο, αλλά όχι υποκατάστατο της σκέψης. Η διαφορά μεταξύ της IA, ενός εργαλείου που υπηρετεί τους ανθρώπους, και της ΤΝ ως κινητήρα αντικατάστασης, δεν είναι τεχνολογική, αλλά πολιτική. Εξαρτάται από το ποιος ελέγχει την τεχνολογία, ποιος καρπώνεται τα οφέλη και αν οι δημόσιοι θεσμοί είναι επαρκώς ισχυροί για να επιβάλουν μια δίκαιη κατανομή. Σε μια χώρα όπου το χρήμα διαμορφώνει την πολιτική, ο Stiglitz δεν αισιοδοξεί. “Η οικονομική ανισότητα μπορεί να ενισχυθεί σε πολιτική ανισότητα,” προειδοποιεί.
