Σε ένα ανησυχητικό στατιστικό στοιχείο, η ψαλίδα μεταξύ των εταιρικών κερδών και των αμοιβών των εργαζομένων στις ΗΠΑ έχει φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, πυροδοτώντας σοβαρές ανησυχίες για την εμπιστοσύνη που στηρίζει την οικονομία και την κοινωνία. Η Diane Swonk, επικεφαλής οικονομολόγος και διευθύνουσα σύμβουλος στην KPMG, παρουσίασε συγκλονιστικά δεδομένα, τα οποία καταδεικνύουν ότι τα εταιρικά κέρδη ως ποσοστό του ΑΕΠ των ΗΠΑ έχουν εκτοξευθεί στο 15,85% από 8% το 1982. Αντίθετα, η αμοιβή των εργαζομένων ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει υποχωρήσει στο 61,9% από 66,6% την ίδια χρονιά.
Αν και το μερίδιο της εργασίας στην οικονομία έχει υπάρξει και χαμηλότερο στο παρελθόν, η συνολική τάση είναι πτωτική, με το χάσμα σε σύγκριση με τα εταιρικά κέρδη να βρίσκεται πλέον σε ιστορικά υψηλό. «Αυτό το διάγραμμα από την πρόσφατη έκθεσή μου, το Economic Compass, με στοιχειώνει ακόμα», δήλωσε η Swonk, περιγράφοντας πώς η ανισότητα τροφοδοτεί την κοινωνική και οικονομική αστάθεια. Αυτή η απόκλιση εξηγεί τη δυσαρμονία μεταξύ της εικόνας που παρουσιάζουν τα μακροοικονομικά στοιχεία και της πραγματικής εμπειρίας των περισσότερων Αμερικανών.
Ενώ τα συνολικά δεδομένα δείχνουν μεν ψυχραιμότερο πληθωρισμό, σταθερές αυξήσεις εισοδήματος και ανθεκτική καταναλωτική δαπάνη, οι λεπτομέρειες αποκαλύπτουν μια βαθιά διαίρεση. Για παράδειγμα, το πλουσιότερο 20% των νοικοκυριών ευθύνεται σχεδόν για όλη την αύξηση των δαπανών στις ΗΠΑ μετά την πανδημία, ενώ το κατώτερο 80% απλώς συμβαδίζει με τον πληθωρισμό. Οι Αμερικανοί αντιμετωπίζουν μια κρίση ακρίβειας που αφορά βασικές δαπάνες, όπως τρόφιμα, ηλεκτρικό ρεύμα, ασφάλειες, υγειονομική περίθαλψη, φροντίδα παιδιών και στέγαση.
«Αυτό συνδέεται με τη δεκαετιών διάβρωση της εμπιστοσύνης – υπάρχει ένα υποβόσκον αίσθημα προδοσίας», προειδοποίησε η Swonk. «Κάτι στην οικονομική μας αφήγηση έχει σπάσει». Στην έκθεσή της, επεσήμανε ότι η απώλεια εμπιστοσύνης είναι παγκόσμια και εκτείνεται σε πολλές δεκαετίες, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες οικονομίες κατά το τελευταίο έτος.
Παράλληλα, η επανάσταση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης (AI) και οι δασμοί του προέδρου Donald Trump έχουν αυξήσει την οικονομική ανησυχία για την ασφάλεια των θέσεων εργασίας. «Οι CEO επικαλούνται την AI ως λόγο για παγώσεις προσλήψεων και απολύσεις, πριν καν υλοποιηθούν οι αυξήσεις παραγωγικότητας που σχετίζονται με την AI», έγραψε η Swonk, προσθέτοντας ότι αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί «φθηνό για το ασήμι, ακριβό για το χρυσάφι» και να προκαλέσει δημόσια αντίδραση κατά της AI, η οποία εντείνεται.
Βεβαίμως, υπάρχουν ακόμη κάποιοι παράγοντες που αναμένεται να ωφελήσουν τους εργαζομένους και τη συνολική οικονομία. Οι φορολογικές μειώσεις του Trump θα προσφέρουν προσωρινή ώθηση, το Παγκόσμιο Κύπελλο θα συμβάλει στην άμβλυνση της ύφεσης στον τουρισμό, ο πληθωρισμός θα συνεχίσει να αποκλιμακώνεται σταδιακά και οι μαζικές κεφαλαιουχικές δαπάνες σε AI θα συνεχίσουν να στηρίζουν την αύξηση του ΑΕΠ. Ωστόσο, οι επενδυτές παραμένουν νευρικοί, η αβεβαιότητα εξακολουθεί να πλανάται σχετικά με την κατεύθυνση της οικονομικής πολιτικής, και η αγορά κατοικίας παραμένει σε δυσμενή κατάσταση.
«Το αποτέλεσμα είναι μια οικονομία που φαίνεται ανθεκτική, αλλά αισθάνεται όλο και πιο εύθραυστη», κατέληξε η Swonk. «Η ανάπτυξη έχει διατηρηθεί, αλλά ο συνδετικός ιστός που στηρίζει τις αγορές εργασίας, τις επενδύσεις και την παγκόσμια συνεργασία αποσυντίθεται. Οι εργαζόμενοι είναι πιο ανήσυχοι, οι επενδυτές πιο αναποφάσιστοι, και οι αγορές είναι πιο ευάλωτες σε σοκ από ό,τι υποδηλώνουν οι τίτλοι».
Οι προειδοποιήσεις της αντηχούν αυτά που λέει εδώ και χρόνια ο βραβευμένος με Νόμπελ οικονομολόγος Daron Acemoglu, σχετικά με τις ρίζες της οικονομικής και πολιτικής παρακμής. Σε μια πρόσφατη συνέντευξη, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ οδεύουν προς ένα ζοφερό μέλλον και επισήμανε δύο κρίσιμες αλλαγές, ειδικά σε σχέση με την ανάπτυξη της AI, που είναι απαραίτητες για την αποφυγή βαθύτερης παρακμής: την αντιμετώπιση της οικονομικής ανισότητας και τον περιορισμό της καταστροφής θέσεων εργασίας. «Αν ακολουθήσουμε αυτόν τον δρόμο καταστρέφοντας θέσεις εργασίας [και] δημιουργώντας περισσότερη ανισότητα, η αμερικανική δημοκρατία δεν θα επιβιώσει», τόνισε ο Acemoglu.
