Η Blair Glaser, συγγραφέας, ομιλήτρια, μέντορας και αδειοδοτημένη ψυχοθεραπεύτρια, μοιράζεται τις εμπειρίες της από μια περίοδο δέκα οκτώ μηνών στις αρχές της δεκαετίας του ’90, όταν ζούσε σε ένα άσραμ υπό την καθοδήγηση μιας δημοφιλούς γκουρού, η οποία θεωρούνταν παντογνώστρια. Εκείνη την περίοδο, είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει ένα εντατικό πρόγραμμα διαλογισμού δίπλα στην Meg Ryan, ενώ καθόταν σε ένα αίθριο δίπλα στον William Hurt. Η Elizabeth Gilbert, άλλωστε, είχε αναφερθεί σε ένα από τα άσραμ της στο βιβλίο της “Eat Pray Love”. Η προσέλευση διάσημων και σημαντικών προσωπικοτήτων ήταν συνεχής.
Στην κοινότητα αυτή, οι εντολές της γκουρού ήταν “ιερές” και θεωρούνταν αδιαμφισβήτητες. Η αμφισβήτηση της εξουσίας της, η οποία συνδεόταν με την αμετάκλητη πνευματική της εξέλιξη, αντιμετωπιζόταν ως ανοησία, παρομοιάζοντας την με το “κλώτσημα του χρυσού”. Η γκουρού συχνά εξέφραζε θυμό όταν προκαλούνταν, γεγονός που οδηγούσε πολλούς ακολούθους της να νιώθουν φόβο στην παρουσία της.
Σήμερα, η Glaser εργάζεται με ηγέτες σε οργανισμούς και παρατηρεί ότι ορισμένοι “γκουρού” CEOs υιοθετούν παρόμοια συμπεριφορά. Πιστεύοντας ότι κατέχουν την απόλυτη γνώση, κάνουν τους γύρω τους να αντιλαμβάνονται αυτή την παντογνωσία. Το προσωπικό συχνά “περπατάει στις μύτες των ποδιών”, συμφωνώντας παθητικά, αμφισβητώντας τη δική του κρίση και διστάζοντας να εκφραστούν, φοβούμενο αρνητικές αντιδράσεις ή αδιαφορία από τον προϊστάμενό τους. Άλλοι, προσπαθώντας να εξασφαλίσουν προνομιακή μεταχείριση, επιδεικνύουν την “ειδική” σχέση τους με τον ηγέτη. Αυτή η δυναμική μπορεί να καταστήσει την εταιρεία “τοξική”.
Οι χαρισματικοί ιδρυτές συχνά φτάνουν στην κορυφή χάρη στη συνεχή επιβεβαίωση της ιδιοφυΐας τους. Επειδή όντως γνωρίζουν περισσότερα σε ορισμένους τομείς, αλλά τελικά πιστεύουν ότι γνωρίζουν τα πάντα, είναι δύσκολο να τους πείσεις να αναγνωρίσουν την αλαζονεία τους ή τις συνέπειές της. Σε συνδυασμό με την πεποίθηση ότι η ηγεσία είναι έμφυτη ικανότητα, ελάχιστοι τέτοιοι ηγέτες αναζητούν εκτελεστική καθοδήγηση, η οποία θα μπορούσε να αναδείξει τις δυναμικές εξουσίας που οδηγούν σε τοξικές κουλτούρες. Όταν όμως το κάνουν, η Glaser εστιάζει σε τρία βασικά σημεία:
**Η εξουσία στην εργασία πηγάζει από τον ρόλο, όχι από το άτομο.**
Η εξουσία που κατέχουν οι CEOs έχει εκχωρηθεί από το διοικητικό συμβούλιο και τους μετόχους για την εκτέλεση των εκτελεστικών καθηκόντων. Αν και οι ηγέτες αυτοί διαθέτουν συγκεκριμένα ταλέντα που τους οδήγησαν στην κορυφή, όταν πιστεύουν ότι η προσωπικότητά τους οδηγεί την επιτυχία, γίνονται υπερβολικά προσκολλημένοι, αντιδραστικοί, κάνουν μικροσκοπικό έλεγχο (micromanage) και αδυνατούν να συνεργαστούν. Τα λάθη, οι αλλαγές και οι προκλήσεις του προσωπικού εκλαμβάνονται ως προσωπική προσβολή. Αυτή η εξατομίκευση καθιστά την ηγεσία τους “τοξική”.
Ένα συχνό παράδειγμα είναι η σύγκρουση μεταξύ CEOs και CFOs, όταν ο CEO σχεδιάζει ένα φιλόδοξο στρατηγικό όραμα. Ένας καλός CFO, με γνώμονα τους πόρους της εταιρείας, θα προσπαθήσει να το περιορίσει. Ένας “γκουρού” CEO, όμως, μπορεί να απολύσει τον CFO κατηγορώντας τον για “αρνητισμό”, “αποστράγγιση” ή “μικροπρέπεια”, ενώ στην πραγματικότητα ο CFO απλώς ασκεί την εξουσία του, προστατεύοντας την εταιρεία από οικονομικούς κινδύνους. Εστιάζοντας στην προσωπική τους ευθύνη και τη δικαιολόγηση της επιτυχίας, οι “γκουρού” CEOs χάνουν την ευκαιρία να συνεργαστούν με τους συναδέλφους τους στην C-Suite και το υπόλοιπο προσωπικό.
**Η φύση των συγκρούσεων στον χώρο εργασίας αποκαλύπτει πολλά για την ηγεσία σας.**
Αν οι ηγέτες επιθυμούν να κατανοήσουν την κουλτούρα τους, τους προτείνεται να περιδιαβαίνουν το γραφείο, να παρακολουθούν συσκέψεις και να παρατηρούν πώς εκδηλώνονται οι διαφωνίες. Η απουσία διαφωνιών δεν αποτελεί λόγο για συγχαρητήρια, αλλά για σοβαρή ανησυχία. Σημαίνει ότι ο χώρος δεν είναι ασφαλής για διαφορετικές απόψεις ή για ανοιχτή αμφισβήτηση της υφιστάμενης κατάστασης. Μπορεί να σημαίνει ότι ο ηγέτης έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον “εύθραυστων αυγών”, όπου οι άνθρωποι φοβούνται να μιλήσουν, ή ότι η κουλτούρα έχει υιοθετήσει την εσφαλμένη πεποίθηση ότι η αρμονία είναι σημάδι μιας εξελιγμένης, δημιουργικής εργασιακής σχέσης. Αυτό δεν ισχύει. Όταν οι άνθρωποι ελεύθερα διαφωνούν μεταξύ τους για την εκπλήρωση των ρόλων τους, αναδύονται νέες, καλύτερες στρατηγικές.
Αντίθετα, εάν ένας χώρος εργασίας γεμίζει συχνά με υψωμένες φωνές, προσβολές και δραματικές εκρήξεις, αυτό αποτελεί προφανές πρόβλημα. Σημαίνει ότι το πιο φωνακλάδικο άτομο στην αίθουσα ανταμείβεται. Αυτό μπορεί να οφείλεται είτε στο ότι ο ίδιος ο ηγέτης είναι συναισθηματικά αντιδραστικός και οι υφιστάμενοι απλώς μιμούνται τη συμπεριφορά του, είτε στο ότι δεν υπάρχουν σαφείς κανόνες για τις συζητήσεις και δεν υπάρχουν συνέπειες για την ξεσπώδη συμπεριφορά. Όταν οι συναντήσεις χαρακτηρίζονται από έντονες και τοξικές συγκρούσεις, το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού αποσύρεται, ενώ οι πιο φωνακλάδοι συμμετέχουν στο θέαμα της αντιπαράθεσης.
**Πρέπει να δημιουργείτε τους κανόνες… και να τους εφαρμόζετε στον εαυτό σας.**
Ένας “γκουρού” CEO μπορεί να αφήσει την ανάπτυξη της κουλτούρας εξ ολοκλήρου στο τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού, θεωρώντας την μη στρατηγική πτυχή της επιχείρησης για την εμπλοκή του. Ωστόσο, αν ενδιαφέρεται πραγματικά για τη διατήρηση της ανάπτυξης, θα πρέπει να συμμετέχει στη δημιουργία των πολιτιστικών κανόνων του οργανισμού: ποιες συμπεριφορές ευνοούν ένα παραγωγικό εργασιακό περιβάλλον και ποιες – όπως οι προσβολές, οι αποχωρήσεις από αίθουσες ή η σιωπή κατά τις συσκέψεις, ακολουθούμενες από σχόλια σε συναδέλφους στον διάδρομο – δεν θα γίνονται ανεκτές.
Ωστόσο, οι ηγέτες πρέπει επίσης να τηρούν τους κανόνες και τις νόρμες των εργασιακών χώρων που διευθύνουν. Οι “γκουρού” CEOs συνήθως δεν το κάνουν. Θεωρούν ότι είναι υπεράνω αυτών και ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν τους αφορούν. Όμως, το προσωπικό παρακολουθεί. Και, για παράδειγμα, όταν ένας ηγέτης αναγκάζει επανειλημμένα τους πάντες να μείνουν μέχρι αργά, αλλά ο ίδιος φεύγει νωρίς, ή όταν περιμένει από όλους να είναι ανοιχτοί στις ιδέες των άλλων, αλλά κλείνει τις δικές του όταν παρουσιάζονται, η λογοδοσία καθίσταται αδύνατη. Στη θέση της, θα επικρατεί ένα εργασιακό περιβάλλον που λειτουργεί με χάος… ή φόβο.
Αυτό είναι κάτι που βίωσα για πρώτη φορά πριν από περισσότερα από 30 χρόνια, ενώ ζούσα σε ένα άσραμ που στόχευε στην πνευματική φώτιση, το οποίο ήταν γεμάτο διασημότητες και διοικούνταν από έναν πραγματικό “γκουρού” CEO.
