Η βραδιά των Όσκαρ, η μεγαλύτερη του χρόνου για το Λος Άντζελες, φέρνει φέτος μαζί της μια δυσάρεστη έκπληξη: καμία από τις 10 υποψήφιες ταινίες για την Καλύτερη Ταινία δεν γυρίστηκε στα εμβληματικά στούντιο ή στα κινηματογραφικά πλατό της Χόλιγουντ. Παρόλο που μέρος της μεταπαραγωγής έγινε σε εγκαταστάσεις του Λος Άντζελες, όλες οι ταινίες γυρίστηκαν εξ ολοκλήρου ή κατά κύριο λόγο αλλού, από τη Νέα Υόρκη (Marty Supreme) και τη Λουιζιάνα (Sinners) έως το Ηνωμένο Βασίλειο (Hamnet).
Η Χόλιγουντ, ως ονομασία της βιομηχανίας ψυχαγωγίας που εδρεύει και λειτουργεί στην Κομητεία του Λος Άντζελες, βρίσκεται σε διαδικασία διάλυσης. Τα γυρίσματα, όπως μετρώνται σε ημέρες παραγωγής στο Λος Άντζελες, έχουν καταρρεύσει, από 36.792 το 2022 σε μόλις 19.694 το 2025, σύμφωνα με έρευνα της FilmLA. Περίπου 41.000 εργαζόμενοι που συντηρούν τη βιομηχανία την εγκατέλειψαν μεταξύ 2022 και 2024. Ο πιο ισχυρός άνθρωπος της βιομηχανίας δεν είναι πλέον ένας παραδοσιακός επικεφαλής στούντιο, αλλά ο Ted Sarandos, συν-CEO της Netflix, της γιγαντιαίας πλατφόρμας streaming, με έδρα τη Silicon Valley.
Η εξαγορά της θρυλικής Warner Bros. Discovery από τον David Ellison της Paramount Skydance, αν και εντυπωσιακή, φαντάζει ως ένα ακόμη καρφί στο φέρετρο της κινηματογραφικής βιομηχανίας ως κυρίαρχης οικονομικής δύναμης στο Λος Άντζελες. Ο Ellison, ο νέος μεγιστάνας της Χόλιγουντ, υπόσχεται να βρει πάνω από 6 δισεκατομμύρια δολάρια σε «συνέργειες» μετά την εξαγορά, με τις περισσότερες περικοπές κόστους να στοχεύουν «μη εργατικές πηγές». Ωστόσο, η πόλη (όπως αποκαλείται συχνά η βιομηχανία κινηματογράφου με έδρα το Λος Άντζελες) προετοιμάζεται για μαζικές απολύσεις.
Επιπλέον, η απειλή της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) να αναδιαμορφώσει τον κλάδο της παραγωγής ταινιών είναι υπαρκτή, ενώ το φάσμα της βιομηχανικής κατάρρευσης, της αποβιομηχάνισης αμερικανικών πόλεων και της απαξίωσης εργαζομένων από νέες τεχνολογίες, βαραίνει την ατμόσφαιρα. «Η ηλιόλουστη έκδοση του Ντιτρόιτ», ήταν η περιγραφή του Michael Lynton, πρώην CEO της Sony Pictures Entertainment, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην παλιά του «φωλιά». «Ήταν σιγή ασυρμάτου. Δεν συμβαίνει τίποτα», δήλωσε στο The Hollywood Reporter.
Η κατάρρευση μιας ολόκληρης βιομηχανίας είναι μια θλιβερή ιστορία. Η κατάρρευση της Χόλιγουντ, όμως, σημαίνει κάτι παραπάνω. Για χρόνια, ο κινηματογράφος ήταν μια σημαντική αμερικανική εξαγωγή, μεταφέροντας παγκοσμίως όχι μόνο την εικόνα, αλλά και μια αμερικανική κοσμοθεωρία. Σήμερα, οι εξαγωγές ταινιών και τηλεοπτικών εκπομπών, που αποφέρουν πάνω από 20 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, επισκιάζονται από άλλες εξαγωγές όπως το πετρέλαιο, τα αυτοκίνητα και τα βιομηχανικά μηχανήματα. Ωστόσο, αυτά τα «αμερικανικά» προϊόντα – ταινίες δράσης, σειρές για binge-watching, ήρωες και λαμπερά αστέρια – εξακολουθούν να διαδραματίζουν έναν δυσανάλογα σημαντικό ρόλο στην «ήπια ισχύ» των ΗΠΑ διεθνώς, σπέρνοντας την αμερικανική γλώσσα, κουλτούρα, μόδα και κοινωνικές νόρμες σε όλο τον κόσμο, με τρόπο που κανένα πλοίο με υγροποιημένο φυσικό αέριο δεν μπορεί να αντιγράψει.
Η έννοια της «βιομηχανικής συστάδας»
Για 100 χρόνια, η Χόλιγουντ υπήρξε ένα από τα πιο επιτυχημένα και διάσημα παραδείγματα «βιομηχανικής συστάδας». Ο Michael Porter του Harvard Business School, ο οποίος εισήγαγε τον όρο το 1998, την περιέγραψε ως «κρίσιμες μάζες – σε ένα μέρος – ασυνήθιστης ανταγωνιστικής επιτυχίας σε συγκεκριμένους τομείς». Άλλα παραδείγματα περιλαμβάνουν εταιρείες αυτοκινήτων υψηλών επιδόσεων στη νότια Γερμανία, φαρμακευτικές εταιρείες κοντά στη Φιλαδέλφεια και εταιρείες υψηλής μόδας στη βόρεια Ιταλία. Ωστόσο, ο Porter ξεχώρισε δύο από τα πιο λαμπερά παραδείγματα: «Η Silicon Valley και η Χόλιγουντ είναι ίσως οι πιο γνωστές βιομηχανικές συστάδες στον κόσμο».
Αυτές οι συστάδες ευνοούν την επιτυχία, καθώς δημιουργούν θετικούς κύκλους: Όταν οι κορυφαίοι άνθρωποι και εταιρείες μιας βιομηχανίας συγκεντρώνονται σε μια περιοχή, οι υπόλοιποι θέλουν να βρίσκονται εκεί. Όσοι εντάσσονται στην συστάδα αποκτούν γνώση, σχέσεις και κίνητρα «που οι απομακρυσμένοι ανταγωνιστές δεν μπορούν να συναγωνιστούν». Το αποτέλεσμα είναι ένας αυξανόμενος κύκλος που προσελκύει περισσότερους παίκτες και ενισχύει περαιτέρω τη βιομηχανία.
Η Χόλιγουντ αναδύθηκε ως βιομηχανική συστάδα όταν οι κινηματογραφιστές των αρχών του 20ού αιώνα έφυγαν από τη Νέα Υόρκη και το Νιου Τζέρσεϊ για να ξεφύγουν από την επιθετική επιβολή των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας του Thomas Edison για κινηματογραφικές κάμερες, προβολείς και άλλες τεχνολογίες, και να εκμεταλλευτούν τη φθηνή γη και τον ηλιόλουστο καιρό της Νότιας Καλιφόρνια. Μεταξύ περίπου 1910 και αρχών της δεκαετίας του 1920, δεκάδες ανεξάρτητοι παραγωγοί ενοποιήθηκαν σε κάθετα ολοκληρωμένα στούντιο – Paramount, MGM, Warner Bros., RKO, Universal – συγκεντρώνοντας την παραγωγή εντός και γύρω από το Λος Άντζελες και δημιουργώντας ένα πυκνό οικοσύστημα από πλατό, στούντιο, εργαστήρια, εταιρείες εξοπλισμού και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Η παγκόσμια διανομή και προβολή διαχειριζόταν επίσης από το Λ.Α. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1920 και του 1930, αυτή η συγκέντρωση είχε γίνει μια αυτο-ενισχυόμενη συστάδα: Το σύστημα των στούντιο της «Χρυσής Εποχής» παρήγαγε εκατοντάδες ταινίες ετησίως, στρατολογούσε και ανέπτυξε «bankable» αστέρια αγαπητά σε όλο τον κόσμο, και προσέλκυε ταλέντα και προμηθευτές από παντού, αναβαθμίζοντας τη Χόλιγουντ από γεωγραφική γειτονιά σε εργοστάσιο ονείρων.
Η σημερινή ανοδική πορεία της Χόλιγουντ φαίνεται να αντιστρέφεται. Δεν συνέβη ξαφνικά ή από μία μόνο αιτία. Εν μέρει, οφείλεται στην πτώση των τεχνολογικών εμποδίων, που επιτρέπει στους καταναλωτές να επιλέγουν και να παρακολουθούν όλο και περισσότερες πηγές ψυχαγωγίας, πολλές εκ των οποίων δεν προέρχονται από τη Χόλιγουντ.
Από την οπτική του καταναλωτή, ένας οικονομολόγος θα μπορούσε να επικροτήσει την αφθονία επιλογών και τον ανταγωνισμό στην εποχή του streaming. Περισσότερες επιλογές με χαμηλότερο κόστος; Τι δεν αρέσει; Στον πραγματικό κόσμο, όμως, αυτή η μετάβαση είναι επώδυνη για χιλιάδες ταλαντούχους ανθρώπους της μεσαίας τάξης και για όσους αγαπούν τις ταινίες και την τηλεόραση. Η απώλεια της «πηγής ταλέντων» της βιομηχανίας μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της ποιότητας του παραγόμενου προϊόντος και στην παραγωγή «σκουπιδιών» από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Και σε μια εποχή όπου οι πολιτικοί δίνουν «φιλοδώρημα» στον στόχο των Αμερικανών να επιστρέψουν στην παραγωγή, αξίζει να σημειωθεί ότι η πιο πολιτισμικά σημαντική εξαγωγική βιομηχανία της χώρας βρίσκεται σε κατάσταση κλιμακούμενης κρίσης.
Το απομεινάρι του «ονειρικού επαγγέλματος» της Χόλιγουντ;
Ο Jason Lazarcheck, σεναριογράφος που έφτασε στη Χόλιγουντ το 2008, βρήκε δουλειά σε μια σειρά του Lifetime, την «Army Wives». Σε εκείνα τα χρόνια πριν το streaming, οι περισσότερες σειρές παρήγαγαν 22 ή 23 επεισόδια ανά σεζόν, προσφέροντας πολλές θέσεις εργασίας για σεναριογράφους. Ειδικά, η δουλειά του ως σεναριογράφου συνεχιζόταν καθ’ όλη τη διάρκεια της παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων των γυρισμάτων, επιτρέποντάς του να μαθαίνει περισσότερα για τη συγγραφή και την παραγωγή τηλεόρασης.
Ένας νέος, φιλόδοξος σεναριογράφος που φτάνει σήμερα στο Λος Άντζελες, είναι απίθανο να βρει τέτοιο εφαλτήριο καριέρας. «Ένα από τα πιο σκοτεινά πράγματα που άλλαξαν στην τηλεόραση για τους σεναριογράφους είναι ότι τώρα οι περισσότερες σειρές έχουν λιγότερα επεισόδια». Στον κόσμο του streaming, δεν υπάρχει υποχρέωση για συγκεκριμένο αριθμό επεισοδίων, με αποτέλεσμα πολλές σειρές να παράγουν μόλις τέσσερα ή πέντε επεισόδια. Η τελευταία σειρά στην οποία εργάστηκε, μια περιορισμένη σειρά στην Apple, ονομάζεται «Lure». Ακόμη και αν η σειρά πάρει το πράσινο φως, οι σεναριογράφοι δεν θα προσληφθούν για όλη τη διάρκεια της παραγωγής.
Η εποχή του streaming απλώς δεν προσφέρει τη σταθερή ροή εργασίας στην οποία έχουν βασιστεί πολλοί σκηνοθέτες, κινηματογραφιστές, σεναριογράφοι, ηχολήπτες και άλλοι εργαζόμενοι. «Δεν υπάρχει λόγος να γεμίσουμε την ώρα οκτώ το βράδυ της Τετάρτης», λέει ο Mark Goffman, παραγωγός και σεναριογράφος. «Οι παραγωγοί θα παραγγείλουν ένα σενάριο, και μετά από έξι μήνες θα εγκρίνουν ένα δεύτερο. Πολύ λίγοι κινούνται με τη “ταχύτητα του φωτός”».
Η κωμωδία του Apple TV+ “The Studio” το 2025 σάτισε τη σημερινή Χόλιγουντ.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η εύρεση εργασίας σε αίθουσα σεναρίων δεν αποτελεί πλέον χρυσή ευκαιρία. Με «λιγότερα επεισόδια, λιγότερους σεναριογράφους στο δωμάτιο» και απουσία ρόλου στην παραγωγή, η θέση του σεναριογράφου είναι πλέον μια «φτωχή εκδοχή» του προηγούμενου ρόλου. Για όσους προσπαθούν να επιβιώσουν στη Χόλιγουντ, «νιώθω ότι δεν ήταν ποτέ πιο δύσκολο». Αυτή η πραγματικότητα έγινε ακόμη πιο εμφανής μετά το 2023, όταν οι ενώσεις σεναριογράφων και ηθοποιών προχώρησαν σε απεργία, ζητώντας καλύτερες αμοιβές, ελάχιστες απαιτήσεις στελέχωσης, καλύτερη ασφάλιση υγείας και προστασία από την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Όπως πολλοί άλλοι από το κάποτε παντοδύναμο εργατικό δυναμικό της Χόλιγουντ, ο Lazarcheck αναγκάστηκε να βρει εργασία εκτός του κλάδου. Πρόσφατα ανέλαβε εργασία ως σύμβουλος συγγραφής για εταιρείες AI – ο κλάδος που απειλεί να καταλάβει τη θέση του. «Αν με ρωτούσες στην ουρά διαμαρτυρίας έξω από το Disney αν θα ήμουν άνετος να συνεργάζομαι με μια εταιρεία AI, θα έλεγα, ‘Όχι!’», λέει. «Αλλά περνούν λίγα χρόνια και χρειάζεται να βγάλω χρήματα».
Ο Lazarcheck εξακολουθεί να ζει στην περιοχή του Λος Άντζελες, αλλά πολλοί άλλοι εργαζόμενοι του κλάδου φεύγουν, μερικοί εγκαταλείποντας τη βιομηχανία, άλλοι εργαζόμενοι από απομακρυσμένες τοποθεσίες που είναι λιγότερο ακριβές από το L.A. Ο Lazarcheck συμβουλεύει τους συναδέλφους του: «Μην ορίζετε τον εαυτό σας από τη Χόλιγουντ».
Το κατεστραμμένο επιχειρηματικό μοντέλο της Χόλιγουντ
Οι παλιοί κάτοικοι της Χόλιγουντ, όταν ρωτώνται για την πτώση της βιομηχανικής συστάδας, λένε συχνά το ίδιο πράγμα: «Η Netflix άλλαξε τα πάντα».
Ωστόσο, η στροφή μακριά από την παραδοσιακή κινηματογραφία ξεκίνησε πριν η γιγαντιαία πλατφόρμα streaming αρχίσει να «τρώει» τα παλιά στούντιο παράγοντας τις δικές της ταινίες και σειρές τη δεκαετία του 2010. Η κύρια επιχείρηση της Χόλιγουντ έπαψε να είναι οι ταινίες εδώ και πολύ καιρό, λέει ο Jeff Bewkes, πρώην CEO της Time Warner. «Για τα τελευταία 30 χρόνια, η μεγαλύτερη επιχείρηση για τις περισσότερες παραδοσιακές εταιρείες μέσων, όσον αφορά τον αριθμό των εργαζομένων, το κέρδος και την απόδοση των επενδυμένων κεφαλαίων, ήταν η παραγωγή τηλεοπτικών σειρών, όχι η παραγωγή ταινιών», εξηγεί. «Η εξαίρεση ίσως είναι η Disney, με τις τεράστιες ταινίες franchise και τα έσοδα όχι μόνο από την προβολή, αλλά και από τα καταναλωτικά προϊόντα, τα πάρκα και τις κρουαζιέρες».
Τα μεγάλα στούντιο της Χόλιγουντ παρήγαγαν τηλεοπτικές εκπομπές για χρόνια, αλλά για το μεγαλύτερο μέρος εκείνης της περιόδου υπήρχαν μόνο τρία τηλεοπτικά δίκτυα – μια περιορισμένη αγορά. Στη συνέχεια, από τη δεκαετία του 1970 και επιταχύνοντας τη δεκαετία του 1980, τα καλώδια και τα set-top boxes εγκαταστάθηκαν σε εκατομμύρια σπίτια, επιτρέποντας σε δεκάδες νέα κανάλια να προσεγγίσουν μεγάλα ακροατήρια. Όλα αυτά τα κανάλια χρειάζονταν πρόγραμμα, και η Χόλιγουντ ήταν έτοιμη να βοηθήσει.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, η κυβέρνηση ανακάλεσε έναν παλιό κανόνα που απαγόρευε στους διανομείς (τα τηλεοπτικά δίκτυα) να κατέχουν τα προγράμματα που έδειχναν. Ο στόχος ήταν να υπάρξουν περισσότεροι παραγωγοί με περισσότερες οπτικές γωνίες και ιδέες στα «μεγάλα τρία» κανάλια της τηλεόρασης, αλλά το καλωδιακό τηλεοπτικό δίκτυο είχε λύσει αυτό το πρόβλημα. Καθώς οι κάτοχοι καλωδιακών καναλιών μπορούσαν πλέον να κατέχουν τα προγράμματα που έδειχναν, άρχισαν να παράγουν περισσότερα – αυξάνοντας την παραγωγή εντός των εταιρειών και συνεργαζόμενες, ενισχύοντας την κάθετα ολοκληρωμένη ιδιοκτησία προγραμμάτων primetime και καλωδιακής τηλεόρασης, και ανοίγοντας την πόρτα για περισσότερες επιχειρήσεις για τη Χόλιγουντ και για μεγαλύτερη ενοποίηση.
Καθώς η τεχνολογία των καταναλωτών προχωρούσε, περισσότερα έσοδα για τη Χόλιγουντ, με τη μορφή δικαιωμάτων, κατέφθαναν από εταιρείες όπως η Blockbuster και παρόμοιες, που ενοικίαζαν VHS και DVD στους καταναλωτές εκείνα τα χρόνια.
Σχεδόν απαρατήρητη το 1997, ιδρύθηκε η Netflix, η οποία αρχικά φαινόταν απλώς ως μια εξέλιξη του τομέα της Blockbuster, ενοικιάζοντας DVD μέσω ταχυδρομείου. Η επανάσταση – αυτό που άλλαξε τα πάντα – ήταν η εισαγωγή του streaming media μέσω του διαδικτύου από τη Netflix το 2010. Εκείνη την εποχή, το κορυφαίο καλωδιακό κανάλι για υψηλής ποιότητας αποκλειστικό περιεχόμενο ήταν το HBO, με σειρές όπως The Sopranos, Sex and the City, The Wire, Band of Brothers.
Όμως, όταν η Netflix άρχισε να φτάνει στους καταναλωτές μέσω του διαδικτύου, το HBO αντιμετώπισε ένα σημαντικό ανταγωνιστικό μειονέκτημα. Έφτανε στους συνδρομητές του μέσω τοπικών εταιρειών καλωδιακής τηλεόρασης, οι οποίες χρέωναν το HBO για μια αμοιβή. Αν οι συνδρομητές πλήρωναν στην εταιρεία καλωδιακής τηλεόρασης 15 δολάρια το μήνα για το HBO, η εταιρεία καλωδιακής τηλεόρασης κρατούσε 5 δολάρια. Η Netflix, φτάνοντας στους συνδρομητές απευθείας online, λάμβανε όλα τα χρήματα που πλήρωναν οι συνδρομητές της. Η μητρική εταιρεία του HBO, η Time Warner, ήταν ένας μεγάλος πάροχος οικιακού διαδικτύου – ένας από τους «σωλήνες» στους οποίπους βασίζονταν οι streamers για την παροχή περιεχομένου στους καταναλωτές. Ο κανόνας «ουδετερότητας του δικτύου» της κυβέρνησης Ομπάμα εμπόδιζε τους παρόχους διαδικτύου να ευνοούν τα δικά τους προϊόντα ή να «φρενάρουν» τους ανταγωνιστές τους.
Ακόμη πιο σημαντικό, όπως αποδείχθηκε: Η Netflix μπορούσε να συλλέγει τεράστιες ποσότητες δεδομένων για κάθε συνδρομητή – τι είδη, ηθοποιούς και σκηνοθέτες τους αρέσουν, ποιες σκηνές επαναλαμβάνουν ή παραλείπουν, και αμέτρητα άλλα σημεία δεδομένων. Χρησιμοποίησε όλα αυτά τα δεδομένα για να σχεδιάσει έναν ισχυρό αλγόριθμο, παρουσιάζοντας δημοφιλείς σειρές όπως το Orange Is the New Black και το Arrested Development στους χρήστες βάσει των γούστων που αποκάλυπταν οι συνήθειες παρακολούθησης. Αυτά τα δεδομένα καθοδήγησαν επίσης τις δαπάνες της πλατφόρμας για πρωτότυπο περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένης της διάσημης επένδυσης 100 εκατομμυρίων δολαρίων για να εγκρίνει δύο σεζόν του House of Cards του David Fincher το 2013, χωρίς καν να το έχει δει. Και πολλοί έχουν εικάσει ότι ο τεράστιος όγκος δεδομένων της Netflix επηρεάζει ορισμένες αφηγηματικές συνήθειες στις σειρές της (cliff-hangers για ενθάρρυνση του binge-watching, για παράδειγμα, και συχνές επαναλήψεις σημείων πλοκής για να εμπλέκουν τους θεατές που αποσπώνται από τα τηλέφωνά τους). Μέχρι να αποκτήσουν τις δικές τους πλατφόρμες streaming, το HBO και άλλα κανάλια που έφταναν στους συνδρομητές μέσω εταιρείας καλωδιακής τηλεόρασης δεν διέθεταν κανένα από αυτά τα δεδομένα.
Ο συν-CEO της Netflix, Ted Sarandos, θεωρείται ευρέως ο ισχυρότερος άνδρας στη Χόλιγουντ σήμερα.
Ο ανταγωνισμός εντάθηκε – με τη Hulu, την Amazon Prime, την Apple TV+ και άλλες να εισέρχονται στη μάχη – και οι «Πόλεμοι Streaming» της δεκαετίας του 2010 οδήγησαν σε μια χρυσή εποχή της τηλεόρασης, καθώς τα premium καλωδιακά κανάλια και οι νέες πλατφόρμες streaming ξόδευαν πυρετωδώς για κορυφαία ταλέντα.
Αυτή η «πυροσβεστική» ροή χρημάτων έχει επιβραδυνθεί σημαντικά, και μέχρι στιγμής η αρχική πλατφόρμα streaming έχει βγει νικήτρια: Η Netflix είναι μακράν η μεγαλύτερη εταιρεία streaming στον κόσμο, με 325 εκατομμύρια συνδρομητές. Στις ΗΠΑ πέρυσι, προσέλκυσε το 59% του συνολικού χρόνου παρακολούθησης streaming. Άλλες 10 πλατφόρμες μοιράστηκαν το υπόλοιπο, σύμφωνα με την έκθεση Luminate’s 2025 Year-End Film & TV Report. Και τώρα ανταγωνίζεται σε μεγαλύτερη κλίμακα: Η πρόσφατη χρηματιστηριακή της αξία των 358 δισεκατομμυρίων δολαρίων την καθιστά πιο πολύτιμη από τις δύο επόμενες πιο πολύτιμες εταιρείες της Χόλιγουντ, τη Disney και τη Sony, συνδυαστικά. Σε μια κατάταξη των πιο ισχυρών ανθρώπων της Χόλιγουντ που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2025 από το περιοδικό Variety, ο Νο. 1 είναι ο συν-CEO της Netflix, Ted Sarandos. Κανείς δεν φαίνεται να αμφισβητεί, ακόμη και με τις πρόσφατες κινήσεις του David Ellison.
Ένα ακόμη αποπροσανατολιστικό στοιχείο στον κόσμο της Netflix είναι η προσέγγιση της εταιρείας στην αμοιβή ηθοποιών, σεναριογράφων και άλλων. Τα στούντιο παραδοσιακά προσέφεραν προκαταβολικές αμοιβές και δικαιώματα βάσει των κερδών μιας ταινίας ή τηλεοπτικής εκπομπής – συνεχείς πληρωμές που μερικές φορές διαρκούσαν για χρόνια, ανάλογα με την επιτυχία της. Αλλά η Netflix, που φυλάει τα δεδομένα των χρηστών της σαν χρυσάφι, προσφέρει μια μεγαλύτερη εφάπαξ πληρωμή, χωρίς δικαιώματα και χωρίς δημοσιοποίηση δεδομένων απόδοσης. Αυτό είναι ίσως κατανοητό δεδομένης της αξίας αυτών των δεδομένων, έγραψε ο Jason Blum, ιδρυτής και CEO της Blumhouse Productions, στους New York Times το 2022. «Αλλά το σύστημα αφήνει τους δημιουργούς με πολύ λίγη ορατότητα στο αν τα έργα τους καταφέρνουν να προσελκύσουν θεατές», εξήγησε ο Blum. «Πληρώνοντας συνήθως μια εφάπαξ σταθερή αμοιβή, η Netflix αγοράζει τα συνήθη κίνητρα αποζημίωσης που βασίζονται στην επιτυχία (γνωστό ως “back end” στη Χόλιγουντ).»
Ένας γνωστός πράκτορας, ο οποίος προτιμά να παραμείνει ανώνυμος επειδή εξακολουθεί να διαπραγματεύεται με τη Netflix και άλλες εταιρείες, φαίνεται σχεδόν τραυματισμένος από τη νέα τάξη πραγμάτων: «Οι μεγάλες επιτυχίες του παρελθόντος που απέφεραν κέρδη, πλέον δεν αποφέρουν», εξηγεί ο πράκτορας. «Επομένως, όλοι αυτοί οι άνθρωποι στην επιχείρηση δεν εργάζονται με τον ρυθμό που συνήθιζαν και για τα χρήματα που έπαιρναν».
«Δεν ήθελα να ζήσω στη Βουλγαρία»
Η περιοχή του Λος Άντζελες είναι ακριβό μέρος για να ζει κανείς και να παράγει ταινίες και τηλεοπτικές εκπομπές, οπότε είναι λογικό οι παραγωγές και οι εργαζόμενοι να αναζητούν αλλού. Η περιοχή της Ατλάντα αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια σημαντική τοποθεσία παραγωγής, προσφέροντας στους παραγωγούς χαμηλότερο κόστος και ακόμη και επιδοτήσεις σε ορισμένες περιπτώσεις. Η Disney έχει παράγει εκεί πολλές από τις ταινίες της Marvel, συμπεριλαμβανομένων των Black Panther και Captain America: Civil War. Εδώ γυρίστηκαν ταινίες των franchises Hunger Games και Fast & Furious, μαζί με εκατοντάδες άλλα έργα. Το Βανκούβερ είναι μια άλλη ελκυστική και αναπτυσσόμενη εναλλακτική λύση στη Χόλιγουντ, ειδικά όταν το καναδικό δολάριο είναι χαμηλό.
Πολλά έργα κατευθύνονται σε άλλες χώρες που προσφέρουν επιδοτήσεις και χαμηλό κόστος, ενώ απορροφούν την τεχνογνωσία της Χόλιγουντ. «Τα τελευταία δύο χρόνια έχω πάει πολλές φορές στην Ταϊβάν», λέει ο Goffman. «Έχω πάει σε μέρη της Ασίας και της Μέσης Ανατολής όπου αυξάνουν την παραγωγή. Πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχουν αναπτύξει παραγωγές».
Η παγκοσμιοποίηση της κινηματογραφίας μπορεί να είναι υγιής για τη βιομηχανία μακροπρόθεσμα – διευρύνοντας αγορές, μειώνοντας κόστη και διαδίδοντας τεχνογνωσία σε νέους κινηματογραφικούς κόμβους – αλλά για τα συνεργεία με έδρα το Λος Άντζελες, η μετακόμιση σε απομακρυσμένα πλατό για μήνες μπορεί να είναι βαθιά διαταρακτική και βαθιά ανεπιθύμητη. «Συχνά θα σας ρωτήσουν αν θέλετε να κάνετε μια σειρά», λέει ο Goffman, «αλλά θα χρειαστεί να μετακομίσετε σε άλλη χώρα, σε άλλη ήπειρο, για έξι έως εννέα μήνες, μακριά από την οικογένειά σας». Η Marjorie David, παραγωγός και σεναριογράφος με 40 χρόνια εμπειρίας, λέει: «Υπάρχει μια ολόκληρη σειρά που δεν ανέλαβα, επειδή δεν ήθελα να πάω να ζήσω στη Βουλγαρία».
Η Silicon Valley «καταπίνει» τη Χόλιγουντ
Γιατί έχει σημασία αν οι ταινίες γυρίζονται στη Χόλιγουντ, στην Ατλάντα ή στο Δουβλίνο; Ίσως, στην εποχή της διαδικτυακής συνεργασίας και των συναντήσεων μέσω Zoom, να μην έχει. Αλλά με την αποδιάρθρωση της Χόλιγουντ, μιας από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές συστάδες στον κόσμο, χάνεται κάτι περισσότερο από θέσεις εργασίας και εισόδημα.
Για έναν αιώνα, η γεωγραφική εξειδίκευση της Χόλιγουντ σήμαινε ότι σεναριογράφοι, σκηνοθέτες, κινηματογραφιστές, μοντέρ, ηθοποιοί και στελέχη εργάζονταν σε στενή εγγύτητα, μετακινούμενοι από έργο σε έργο και ανταλλάσσοντας ιδέες, τεχνικές και επαφές στα πλατό, πάνω από μαρτίνι στο Musso & Frank’s ή σε καφετέριες στο Silver Lake. Αυτός ο αυτο-προωθούμενος ανοδικός κύκλος μετέτρεψε ένα μικρό κομμάτι της Νότιας Καλιφόρνια στο κέντρο μιας βιομηχανίας και, πολιτισμικά, του κόσμου.
Αν αυτή η συστάδα διασκορπιστεί σε φθηνότερες τοποθεσίες, η πόλη θα χάσει αυτές τις καθημερινές «συγκρούσεις» – κοινά πλατό, επαναλαμβανόμενες συνεργασίες, προσωπική καθοδήγηση – που βοήθησαν στη σύνθεση μεμονωμένων ταλέντων σε ένα οικοσύστημα καινοτομίας. Η γνώση που χτίστηκε δεκαετίες δεν θα μεταβιβαστεί όπως παλιά, ούτε θα βελτιωθεί μέσω της στενής συνεργασίας και του ανταγωνισμού.
Αυτό που αντικαθιστά είναι πιθανότατα πιο κατακερματισμένο: Μπορεί να υπάρξει σπουδαία δουλειά, αλλά γίνεται πιο δύσκολο να διατηρηθεί το ίδιο επίπεδο συλλογικής δεξιοτεχνίας και πειραματισμού. Και δυστυχώς, ένας καθοδικός κύκλος είναι επίσης αυτο-προωθούμενος.
Προς το παρόν, η Netflix και οι άλλες πλατφόρμες streaming είναι σαφώς κυρίαρχες – και συνεχίζουν να πληρώνουν επαγγελματίες για να παράγουν ταινίες και τηλεοπτικές εκπομπές σε όλο τον κόσμο – αλλά η εικόνα θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά, και σύντομα. Οι έφηβοι ξοδεύουν περισσότερο χρόνο παρακολουθώντας βίντεο που δημιουργούνται από χρήστες στο TikTok, YouTube, Facebook, Instagram και άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από οποιονδήποτε άλλο τύπο βίντεο, σύμφωνα με έρευνα από την eMarketer, το Pew Research Center και τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών. Το YouTube αναφέρει ότι οι χρήστες ανεβάζουν 500 ώρες βίντεο κάθε λεπτό. Αυτό είναι περισσότερο περιεχόμενο σε μια ημέρα από όλες τις ταινίες και τηλεοπτικές εκπομπές που παράγει η Χόλιγουντ σε ένα χρόνο. Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη προχωρά, δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως θα έχουν τα εργαλεία για να δημιουργούν όλο και πιο υψηλής ποιότητας βίντεο μόνοι τους.
Η φετινή τελετή μετάδοσης στο ABC της Disney θα είναι ένας εορτασμός όλων όσων αντιπροσωπεύει το Tinseltown – λαμπερά φορέματα στο κόκκινο χαλί, ειλικρινείς ομιλίες από αναγνωρισμένους δημιουργούς και κάλυψη των after-parties. Όμως, μέχρι το 2029, την 100ή επέτειο των Όσκαρ, η εκδήλωση θα αφήσει το τηλεοπτικό δίκτυο που έχει μεταδώσει τα Όσκαρ κάθε χρόνο από το 1976. Θα μεταδοθεί αποκλειστικά από το YouTube, ιδιοκτησίας της Alphabet, μητρικής εταιρείας της Google. Και ενδέχεται να καταναλωθεί σε μεγάλο βαθμό μέσω βίντεο με viral στιγμιότυπα την επόμενη μέρα.
Όπως είπε ο Michael Porter, οι δύο πιο διάσημες βιομηχανικές συστάδες του κόσμου είναι η Χόλιγουντ και η Silicon Valley. Με τη μία να ξεθωριάζει, φαίνεται ότι η άλλη την «καταπίνει».
Ο Bewkes – κάποτε και ο ίδιος μεγιστάνας της Χόλιγουντ – το περιγράφει ως το τέλος μιας εποχής. «Οι πιο ισχυροί άνθρωποι που ελέγχουν τα μέσα ενημέρωσης τώρα, και καθορίζουν το μέλλον τους, είναι οι τεχνολογικοί ολιγάρχες», λέει. «Αυτή δεν είναι πρόβλεψη, είναι μια περιγραφή του τι συμβαίνει τώρα».
