Ο πόλεμος στο Ιράν, με την αποτελεσματική παρεμπόδιση του Στενού του Ορμούζ – ζωτικής σημασίας για περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) – εισέρχεται στην πέμπτη εβδομάδα του χωρίς να διαφαίνεται λύση. Οι συνέπειες για την Ασία, η οποία προμηθεύεται πάνω από το 80% του αργού πετρελαίου και του LNG που διακινούνται μέσω αυτής της κρίσιμης υδάτινης οδού, είναι άμεσες και σοβαρές: σφοδρές ελλείψεις καυσίμων, απαγορεύσεις εξαγωγών και δημοσιονομικές πιέσεις στα όρια.
Αυτή η κρίση αναγκάζει την Ασία να κοιτάξει ταυτόχρονα προς το παρελθόν και το μέλλον. Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι κυβερνήσεις στρέφονται ξανά στον άνθρακα, το πιο ρυπογόνο από τα ορυκτά καύσιμα, προκειμένου να διατηρήσουν την ηλεκτροδότηση. Μακροπρόθεσμα, το σοκ στην προσφορά ενδέχεται να επιταχύνει την επανεκκίνηση των πυρηνικών σταθμών και την υιοθέτηση ηλεκτρικών οχημάτων, σε ρυθμούς ταχύτερους από ό,τι μπόρεσε ποτέ να επιτύχει η πολιτική για το κλίμα.
Η ενεργειακή κρίση έχει ωθήσει τις ασιατικές χώρες να υιοθετήσουν ολοένα και πιο δραστικά μέτρα για τη διατήρηση των αποθεμάτων τους. Η Νότια Κορέα παρότρυνε τα νοικοκυριά να κάνουν συντομότερα ντους, να φορτίζουν τις συσκευές τους εκτός ωρών αιχμής και να μεταφέρουν τη χρήση συσκευών υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης, όπως τα πλυντήρια, στα Σαββατοκύριακα. Η Samsung, παράλληλα, απαγόρευσε στους εργαζομένους της να πηγαίνουν στη δουλειά με αυτοκίνητο αν ο τελευταίος αριθμός της πινακίδας τους ταυτίζεται με τον τελευταίο αριθμό της τρέχουσας ημερομηνίας.
Κυβερνήσεις στη Νοτιοανατολική Ασία εφαρμόζουν παρόμοιους περιορισμούς. Η Ταϊλάνδη επέβαλε τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για τους δημοσίους υπαλλήλους και διέταξε υψηλότερες θερμοκρασίες στα κλιματιστικά των γραφείων για να μειωθεί η ζήτηση. Οι αεροπορικές εταιρείες του Βιετνάμ αναστέλλουν ορισμένες εσωτερικές διαδρομές, καθώς η χώρα προετοιμάζεται για ελλείψεις καυσίμων αεροσκαφών.
Η κατάσταση είναι πιο κρίσιμη στις Φιλιππίνες, όπου ο Πρόεδρος Ferdinand Marcos Jr. κήρυξε στις 24 Μαρτίου εθνική ενεργειακή κατάσταση έκτακτης ανάγκης, επικαλούμενος «άμεσο κίνδυνο» για τις προμήθειες καυσίμων της χώρας. Οι εργαζόμενοι στις μεταφορές προχώρησαν σε απεργία την Παρασκευή σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις αυξανόμενες τιμές των καυσίμων.
Η κρίση επιβαρύνει επίσης τα κρατικά οικονομικά. Το μηνιαίο κόστος επιδότησης καυσίμων της Μαλαισίας, για παράδειγμα, έχει εκτοξευθεί από 700 εκατομμύρια ริงγκιτ (174 εκατομμύρια δολάρια) σε πάνω από 3,2 δισεκατομμύρια ริงγκιτ (797 εκατομμύρια δολάρια), και θα μπορούσε να φτάσει τα 24 δισεκατομμύρια ริงγκιτ (6 δισεκατομμύρια δολάρια) αν το πετρέλαιο παραμείνει πάνω από 110 δολάρια το βαρέλι. Η Κουάλα Λουμπούρ μείωσε την ποσότητα επιδοτούμενων καυσίμων κατά ένα τρίτο πριν από το Σαββατοκύριακο, σε μια προσπάθεια να μειώσει το κόστος.
Επιστροφή στον άνθρακα
Οι ασιατικές κυβερνήσεις στρέφονται προσωρινά στον άνθρακα, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν αποκόπτει τις προμήθειες φυσικού αερίου, υπονομεύοντας χρόνια προσπαθειών για τον περιορισμό της εξάρτησης της ηπείρου από το πιο ρυπογόνο από τα κύρια καύσιμα. Σε όλη την περιοχή, οι κυβερνήσεις σταδιακά περιόρισαν τη χρήση άνθρακα, προωθώντας παράλληλα το LNG ως ένα σχετικά καθαρότερο και πιο ευέλικτο καύσιμο μετάβασης.
Η κρίση στο Ορμούζ αντιστρέφει αυτή την πρόοδο. Η κυβέρνηση της Ταϊλάνδης επαναλειτουργεί δύο μονάδες άνθρακα που είχε θέσει εκτός λειτουργίας πέρυσι. Η Νότια Κορέα αφαίρεσε το λειτουργικό όριο 80% για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα. Η Ιαπωνία επιβεβαίωσε στις 27 Μαρτίου ότι αίρει επίσης τα όρια στην παραγωγή ενέργειας από άνθρακα, επιτρέποντας σε παλαιότερες και λιγότερο αποδοτικές μονάδες να λειτουργούν στο μέγιστο δυναμικό για έως και ένα έτος από τον Απρίλιο.
Οι παραδοσιακοί εξαγωγείς άνθρακα, όπως η Αυστραλία και η Ινδονησία, ενδέχεται επίσης να διατηρήσουν τον άνθρακα για εγχώρια χρήση αντί να τον διαθέσουν στους γείτονές τους. «Η Ινδονησία δίνει προτεραιότητα στην εγχώρια κατανάλωση άνθρακα έναντι των εξαγωγών, γεγονός που περιορίζει την προσφορά για τις ασιατικές εισαγωγές», δηλώνει η Vicky Janita, αναλύτρια στην Rystad Energy. «Η υπόλοιπη περιοχή δεν επωφελείται απαραίτητα από την αφθονία άνθρακα της Ινδονησίας, αν δεν μπορεί να τον εξάγει».
Ο κίνδυνος είναι ότι μόλις ένας σταθμός άνθρακα τεθεί ξανά σε λειτουργία, το αμετάκλητο κόστος και η πολιτική οικονομία των τιμών ενέργειας καθιστούν δύσκολη την εκ νέου παύση του. «Υπάρχει κίνδυνος μακροπρόθεσμης δέσμευσης στον άνθρακα μόλις οι χώρες αποφασίσουν να αντιστρέψουν τα σχέδια για την κατάργηση παλαιών στόλων παραγωγής ενέργειας από άνθρακα», προειδοποιεί η Sharon Seah, συντονίστρια του προγράμματος Climate Change in Southeast Asia στο ISEAS–Yusof Ishak Institute.
Προς την πυρηνική ενέργεια
Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στο Ιράν και στον Λίβανο είναι πιθανό επίσης να επιταχύνει τα πυρηνικά σχέδια σε ολόκληρη την Ασία. Η Νοτιοανατολική Ασία, παρά χρόνια συζητήσεων, δεν διαθέτει ούτε έναν λειτουργικό πυρηνικό σταθμό. Η πυρηνική ενέργεια ήταν ακριβή και πολιτικά τοξική μετά το ατύχημα της Φουκουσίμα το 2011, ενώ το φθηνό φυσικό αέριο αποδείχθηκε πιο ελκυστική επιλογή. Άλλα μέρη της Ασίας ήταν επίσης επιφυλακτικά απέναντι στην πυρηνική ενέργεια: η Ταϊβάν διέθεσε τον τελευταίο της πυρηνικό σταθμό πέρυσι.
Ορισμένες περιοχές της Ασίας έκαναν διστακτικά βήματα προς την πυρηνική ενέργεια πριν από την κρίση στο Ιράν. Το Βιετνάμ είχε διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία για την κατασκευή του πρώτου πυρηνικού σταθμού του· η συμφωνία αυτή οριστικοποιήθηκε στις 23 Μαρτίου, όταν η Μόσχα συμφώνησε να βοηθήσει στην κατασκευή του σταθμού Ninh Thuan 1, χρησιμοποιώντας δύο ρωσικής σχεδίασης αντιδραστήρες. Η Μαλαισία εξετάζει επίσης την πυρηνική ενέργεια για να τροφοδοτήσει την αναπτυσσόμενη βιομηχανία κέντρων δεδομένων της, χωρίς να εγκαταλείψει τους στόχους της για μηδενικές εκπομπές.
Η Κίνα έχει δεκάδες πυρηνικούς αντιδραστήρες υπό κατασκευή και αρκετές εκατοντάδες ακόμη στα στάδια σχεδιασμού, σημειώνει ο David Fishman, αναλυτής στην Lantau Group με έδρα την Κίνα. «Είναι το πιο φιλόδοξο πρόγραμμα κατασκευής στον κόσμο κατά πολύ, παρόλο που εξακολουθεί να αποτελεί ένα πολύ μικρό κλάσμα της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας της Κίνας».
Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να επιταχύνει την επιστροφή στην πυρηνική ενέργεια. Η πιο δραματική πυρηνική αντιστροφή παρατηρείται στην Ταϊβάν, όπου ο Πρόεδρος Lai Ching-te, του οποίου το κυβερνών Δημοκρατικό Προοδευτικό Κόμμα κυβερνά υπό την πλατφόρμα «πυρηνικά ελεύθερη πατρίδα» από το 2016, ανακοίνωσε σχέδια για την επανεκκίνηση δύο από τους κλειστούς αντιδραστήρες του νησιού. Οι Φιλιππίνες έχουν χαράξει μια πορεία προς την πυρηνική ενέργεια μέχρι το 2032 και αναζητούν τεχνογνωσία από τη Νότια Κορέα, ενώ η Σεούλ αυξάνει τα ποσοστά χρησιμοποίησης των υφιστάμενων αντιδραστήρων της.
Παρόλα αυτά, είναι εύκολο να υπερεκτιμηθεί η μονιμότητα οποιασδήποτε από αυτές τις αλλαγές. «Σε κάθε πετρελαϊκή κρίση, η αυθόρμητη αντίδραση των καθαρών εισαγωγέων είναι: ‘Πρέπει να στραφούμε σε πηγές μη ορυκτών καυσίμων’», λέει η Li-Chen Sim, συνεργάτης εταίρος στο Middle East Institute της Ουάσινγκτον. «Αυτό όμως ξεχνιέται γρήγορα ή παραβλέπεται μόλις λήξει η κρίση».
Τα ορυκτά καύσιμα δεν χρησιμοποιούνται μόνο για την παραγωγή ενέργειας, πρόσθεσε· οι βιομηχανίες ημιαγωγών, πλαστικών και υφασμάτων της περιοχής εξαρτώνται επίσης σε μεγάλο βαθμό από πετροχημικές εισροές. «Καμία χώρα της Νοτιοανατολικής Ασίας δεν πρόκειται να απομακρυνθεί μόνιμα από τα ορυκτά καύσιμα», επισημαίνει. «Η ενεργειακή μετάβαση στην Ασία είναι πιθανότερο να είναι μια πιο ακατάστατη, μακρύτερη μετάβαση, όπου τα ορυκτά καύσιμα θα παραμείνουν σημαντικό μέρος του μείγματος για τουλάχιστον μία ακόμη δεκαετία», προσθέτει η Janita της Rystad.
Όχι μόνο παραγωγή ενέργειας
Εκτός από την αναζήτηση εναλλακτικών πηγών ενέργειας, η κρίση στο Ορμούζ μπορεί να πυροδοτήσει «καταστροφή ζήτησης», με αποτέλεσμα τη μείωση της συνολικής ενεργειακής χρήσης – ένα φαινόμενο όπου οι υψηλές τιμές προκαλούν μόνιμη αλλαγή στη συμπεριφορά των καταναλωτών. Ένα ιστορικό προηγούμενο είναι το εμπάργκο πετρελαίου της δεκαετίας του 1970, όταν οι Αμερικανοί οδηγοί στράφηκαν σε ιαπωνικά αυτοκίνητα με χαμηλή κατανάλωση καυσίμου και δεν ξαναγύρισαν πίσω.
«Το ερώτημα είναι αν αυτή η κρίση θα κάνει το ίδιο για τα ηλεκτρικά οχήματα (EV) στην Ασία», λέει η Janita. «Ενώ τα EV δεν θα λύσουν την τρέχουσα έλλειψη, αυτή η κρίση θα μπορούσε να είναι ένα σημείο καμπής για τη μεσοπρόθεσμη υιοθέτησή τους σε όλη την περιοχή».
Υπάρχουν κάποιες πρώτες ενδείξεις ότι η συμπεριφορά των καταναλωτών αλλάζει. Αντιπρόσωποι EV σε όλη τη Νοτιοανατολική Ασία ανέφεραν αυξημένο ενδιαφέρον πελατών και αυξημένες παραγγελίες τον Μάρτιο. Και οι κυβερνήσεις πιέζουν επίσης για αλλαγή: νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο Πρόεδρος της Ινδονησίας, Prabowo Subianto, δεσμεύτηκε ότι όλα τα οχήματα στην Ινδονησία θα είναι τελικά ηλεκτρικά.
«Τα κινεζικά EV κερδίζουν ισχυρή δυναμική σε αγορές όπως η Αυστραλία πρόσφατα, και τα ηλεκτρικά δίτροχα στη Νοτιοανατολική Ασία αναπτύσσονταν ήδη ραγδαία ακόμη και πριν από την τρέχουσα κρίση», λέει ο Hao Tan, καθηγητής διοίκησης στο University of Nottingham Ningbo China. «Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου είναι πιθανό να επιταχύνουν αυτή την τάση, και οι κινεζικές εταιρείες κατέχουν το ισχυρότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα».
Η Κίνα έχει προστατευθεί από το ενεργειακό σοκ του Ιράν. Η Κίνα βασίζεται περισσότερο σε ένα μείγμα άνθρακα, πυρηνικής και ανανεώσιμης ενέργειας αντί για πετρέλαιο και LNG. Επιπλέον, τα στρατηγικά της αποθέματα, που εκτιμώνται σε περίπου 120 ημέρες εισαγωγών πετρελαίου, της παρέχουν σημαντικό «μαξιλάρι» έναντι των σοκ των τιμών.
Ωστόσο, η έγκαιρη απόφαση της Κίνας να αναστείλει τις εξαγωγές ντίζελ, βενζίνης και καυσίμου αεροσκαφών από τους κορυφαίους διυλιστήρες της δημιουργεί κύματα στην περιοχή. Οι παράπλευρες απώλειες ήταν σημαντικές. Η Κίνα προμηθεύει το 40% του καυσίμου αεροσκαφών της Αυστραλίας· το Βιετνάμ, οι Φιλιππίνες και το Μπαγκλαντές βασίζονται επίσης σε κινεζικά καύσιμα. Η Ταϊλάνδη και η Νότια Κορέα έχουν επίσης επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές διυλισμένων καυσίμων, περιορίζοντας περαιτέρω την περιφερειακή προσφορά.
Ορυχεία στην Αυστραλία προειδοποιούν για αναστολές λόγω μειούμενων προμηθειών ντίζελ. Αεροπορικές εταιρείες σε όλη την περιοχή, όπως η Cathay Pacific του Χονγκ Κονγκ, επιβάλλουν βαριές επιβαρύνσεις καυσίμων στις πτήσεις· το Βιετνάμ και οι Φιλιππίνες εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο να καθηλώσουν αεροπλάνα.
Ο Fishman πιστεύει ότι η Κίνα μπορεί να υποστεί «πλήγμα στη φήμη» για τη διακοπή των εξαγωγών καυσίμων, αλλά υποστηρίζει ότι το Πεκίνο ίσως δεν είχε άλλη πρακτική επιλογή. «Θα κάνατε το ίδιο αν είχατε πλεονάζουσα ικανότητα διύλισης και αντιμετωπίζατε πιθανή εγχώρια έλλειψη;», ρώτησε. «Είναι τρομερά μαθηματικά που δεν μπορείς να ξεπεράσεις – αλλά δεν είναι λάθος».