Μετά από σχεδόν 14 χρόνια σιωπής, που οφειλόταν στον εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε την πτώση του πρώην δικτάτορα Muammar Gaddafi, το Εθνικό Μουσείο της Λιβύης στην Τρίπολη άνοιξε ξανά τις πόρτες του. Η τελετή επανέναρξης, που πραγματοποιήθηκε την νύχτα, κορυφώθηκε με μια εντυπωσιακή επίδειξη πυροτεχνημάτων πάνω από την Πλατεία Μαρτύρων, σε ένα συμβολικό τέλος στις σιωπηλές βραδιές της πόλης.
Το μουσείο, που φιλοξενεί την μεγαλύτερη συλλογή κλασικών αρχαιοτήτων στην Αφρική, στεγάζεται στο ιστορικό συγκρότημα του Κόκκινου Κάστρου. Η επανέναρξή του, στην καρδιά μιας περίτεχνης εκδήλωσης που συνδύαζε την πλούσια ιστορία της Λιβύης με την παρουσία διπλωματών και διασημοτήτων από τον αραβικό κόσμο, περιλάμβανε ζωντανή ορχήστρα, ακροβάτες, χορευτές, φωτισμένες αψίδες και προβολές πάνω στο φρούριο. Η βραδιά κορυφώθηκε με την άφιξη ενός οθωμανικού ιστιοφόρου, που αιωρούνταν πάνω από το λιμάνι, υποδεχόμενο από μια φιγούρα αγγελικής ομορφιάς.
Ο Abdul Hamid Dbeibah, πρωθυπουργός της αναγνωρισμένης από τον ΟΗΕ κυβέρνησης εθνικής ενότητας της Λιβύης, συμμετείχε στην τελετή, χρησιμοποιώντας ένα μεγάλο ξύλινο ραβδί για να χτυπήσει συμβολικά τις πόρτες του μουσείου, ζητώντας την είσοδο. Με αργές κινήσεις, οι επιβλητικές ξύλινες πόρτες άνοιξαν, επιτρέποντας σε πλήθος κόσμου να εισέλθει.
Στο εσωτερικό, η ιστορία της Λιβύης αποκαλύπτεται μέσα από τα εκθέματα, αντικατοπτρίζοντας μια χώρα διαμορφωμένη από διαδοχικές κατοχές, από τους Έλληνες και τους Ρωμαίους, μέχρι τους Οθωμανούς και τους Ιταλούς. Στους τέσσερις ορόφους του μουσείου, οι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν σπήλαια με ζωγραφιές, 5.000 ετών μούμιες από αρχαίους οικισμούς, πλάκες με φοινικική αλφάβηση, καθώς και αμέτρητους θησαυρούς από τις ελάχιστα επισκεφθείσες ρωμαϊκές παραθαλάσσιες πόλεις Leptis Magna και Sabratha. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν μαγευτικά ψηφιδωτά, ζωφόροι και αγάλματα σπουδαίων δημόσιων προσωπικοτήτων και θεών. Ωστόσο, το πράσινο VW beetle του Gaddafi, που κάποτε κατείχε περίοπτη θέση στη συλλογή, δεν περιλαμβάνεται πλέον.
Ο Dr Mustafa Turjman, πρώην επικεφαλής του τμήματος αρχαιοτήτων, μιλώντας από τα γραφεία που κάποτε στέγαζαν Ιταλούς αρχαιολόγους, περιέγραψε την διαδικασία μεταφοράς και απόκρυψης των έργων σε μυστικές τοποθεσίες, προκειμένου να προστατευθούν από κλέφτες και λαθρεμπόρους. Παραδέχτηκε την αρχική διστακτικότητα σχετικά με την επανέναρξη, δεδομένης της επιστροφής αρχαιοτήτων, από το μικρότερο κέρμα μέχρι τα γιγάντια αγάλματα, από τις κρυψώνες τους.
Ο Turjman τόνισε ότι το μουσείο αντικατοπτρίζει το παρελθόν της Λιβύης ως μια περιοχή με μεγάλη πολιτιστική και οικονομική αυτοπεποίθηση, καλά συνδεδεμένη με τον κόσμο. “Είμαστε μέρος της Μεσογείου”, δήλωσε. Πρόσθεσε ότι η επανέναρξη δεν είναι μόνο ένα σημαντικό γεγονός για τους λάτρεις της ιστορίας, αλλά και μια ευκαιρία για τη χώρα, διαιρεμένη μεταξύ ανατολικού και δυτικού τμήματος, να έρθει πιο κοντά. “Αυτό είναι ένα μουσείο για ολόκληρη τη Λιβύη… τα αρχαιολογικά αριστουργήματα ολόκληρης της χώρας. Είναι μια δύναμη για ενοποίηση”, εξήγησε. “Έτσι, όταν άνθρωποι από την Τρίπολη [στη δύση] έρχονται εδώ, βλέπουν αγάλματα από την [ανατολική περιοχή της] Κυρηναϊκής, και όταν οι Κυρηναίοι έρχονται, βλέπουν την κληρονομιά τους, έτσι βοηθά στην επανένωση των δύο περιοχών… Είμαστε συγγενείς. Οι ξάδελφοί τους είναι εδώ και οι ξάδελφοί μας είναι εδώ.”
Ο Turjman εξέφρασε την ελπίδα ότι το μουσείο θα συμβάλει στην εκπαίδευση των Λίβυων, μετά τις στρεβλωμένες διδασκαλίες της εποχής Gaddafi. Οι πρώτες εβδομάδες λειτουργίας του μουσείου είναι αφιερωμένες στην προσέλκυση σχολικών επισκέψεων. “Το πιο σημαντικό είναι η διδασκαλία του νου. Η διδασκαλία του πώς να σέβεται τον χρόνο και την ιστορία, και πώς να σέβεται τους άλλους, και να συμμετέχει στον κόσμο”, δήλωσε. “Πρέπει να χτίσουμε μυαλά. Η γενιά μου μελέτησε την φιλοσοφία των Ελλήνων ως μέρος της κληρονομιάς μας, αλλά αυτό σταμάτησε. Η Λιβύη είναι συχνά μια ξηρή απομακρυσμένη περιοχή, αλλά διατηρήσαμε αυτή την κληρονομιά: δείχνει τη θέλησή μας.”
Η προσπάθεια να πειστεί ο κόσμος να βλέπει τη Λιβύη “με αισιόδοξα μάτια”, όπως λέει το κυβερνητικό σύνθημα, είναι μια πρόκληση. Πράγματι, οι πρεσβείες επαναλειτουργούν, όπως και ξενοδοχεία πολυτελείας που είχαν κλείσει. Η βρετανική πετρελαϊκή εταιρεία BP έχει ανοίξει ξανά το γραφείο της και σχεδιάζονται νέες επενδύσεις στον πετρελαϊκό τομέα. Έχουν κατασκευαστεί πολυτελείς μαρίνες στην παραλία, και έχει αναπτυχθεί ένας χώρος εστίασης τύπου drive-in. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά εμπόδια να ξεπεραστούν.
Ένα λιβυκό διαβατήριο παρέχει ελεύθερη πρόσβαση σε ελάχιστες μόνο χώρες, και η χώρα παραμένει κοντά στον πάτο των παγκόσμιων κατατάξεων όσον αφορά την ελευθερία του Τύπου και τη διαφθορά. Τη νύχτα των εγκαινίων του μουσείου, ένας γνωστός διακινητής ανθρώπων, ο Ahmed al-Dabbashi, φέρεται να σκοτώθηκε σε ανταλλαγή πυροβολισμών με τις λιβυκές δυνάμεις ασφαλείας στην Sabratha. Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα, η Αυστραλία συμβούλευσε τους πολίτες της να αποφεύγουν τη χώρα. Στην αγορά al-Madina της Τρίπολης, ορισμένα καταστήματα αναφέρουν ότι λειτουργούν μόνο δύο ώρες την ημέρα λόγω έλλειψης επισκεπτών.
Ο Dbeibah είναι ειλικρινής σε συνεντεύξεις του σχετικά με τις αδυναμίες της χώρας του, συμπεριλαμβανομένης της σύλληψης τριών υπουργών του στο πλαίσιο έρευνας για διαφθορά, αν και επέμεινε ότι οι δαπάνες ήταν διαφανείς μέχρι το τελευταίο δηνάριο. Παραδέχτηκε ότι η αδυναμία της χώρας να ξεφύγει από την εξάρτηση από την πετρελαϊκή οικονομία σημαίνει ότι 2,5 εκατομμύρια Λίβυοι βρίσκονται στην κυβερνητική μισθοδοσία – περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού. Οι στρεβλωμένες αλλά δημοφιλείς επιδοτήσεις σημαίνουν επίσης ότι η βενζίνη είναι φθηνότερη από το νερό, κοστίζοντας λιγότερο από 1 λίρα για να γεμίσει κανείς ένα ρεζερβουάρ. Η τιμή την καθιστά στόχο λαθρεμπορίου, το οποίο οι διάφορες ελεγκτικές υπηρεσίες φαίνεται να αδυνατούν να αποτρέψουν.
Στην ερώτηση γιατί η ανατολή και η δύση της χώρας έχουν δημιουργήσει αντικρουόμενους παράλληλους θεσμούς από την εξέγερση του 2014, απέδωσε την ευθύνη στους πολιτικούς και όχι στους πολίτες.
Ο Dbeibah δεν έχει εκλεγεί. Ανέλαβε την πρωθυπουργία το 2021 ως μέρος μιας διαδικασίας υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ, και αναμενόταν να παραμείνει στην εξουσία μόνο μέχρι τη διεξαγωγή εκλογών σε όλη τη χώρα. Ωστόσο, ένα κοινοβούλιο ή πρόεδρος με ουσιαστική εντολή παραμένει μια μακρινή προοπτική, εφόσον η πολιτική ελίτ στην ανατολή και τη δύση προτιμά τα προσωπικά πλούτη που φέρνει η διχόνοια.
Η αποστολή του ΟΗΕ στη Λιβύη διοργανώνει “έναν δομημένο διάλογο” σε μια προσπάθεια να συμφιλιώσει τη χώρα ενόψει εκλογών, πιθανώς τον επόμενο χρόνο, αλλά ο Dbeibah δηλώνει ότι αντιτίθεται στη διεξαγωγή ψηφοφορίας μέχρι να υπάρξει δημοψήφισμα για ένα νέο σύνταγμα. Ο αέναος κύκλος των ανατολικών και δυτικών προϋποθέσεων για εκλογές δεν σταματά ποτέ. Ένας Λίβυος αξιωματούχος δήλωσε: “Οι Λίβυοι δεν έχουν ιδέα για την πολιτική. Ο Gaddafi το απέτρεψε αυτό.”
Ένας από τους πρώτους επισκέπτες του μουσείου ήταν ο Αιγύπτιος κωμικός και παρουσιαστής τηλεόρασης Bassem Youssef, ο οποίος έχει εκατομμύρια ακολούθους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έχει εμφανιστεί στην εκπομπή του Piers Morgan για να μιλήσει για τον πόλεμο στη Γάζα.
Δήλωσε ότι χρειάστηκε χρόνος για να πείσει τη σύζυγό του ότι θα ήταν ασφαλές να επισκεφθεί τη Λιβύη, και αναφέρθηκε στην “ορθογώνια οθόνη στις τσέπες μας που διαμορφώνει τη συνείδησή μας και το μυαλό μας”. Είπε ότι η Λιβύη βρισκόταν στις ειδήσεις μόνο όταν εμπλεκόταν σε συγκρούσεις ή άλλα προβλήματα, και όταν τα πράγματα ηρεμούσαν, τα μέσα ενημέρωσης δεν ενδιαφέρονταν πια. Ήταν σαν, για μια αραβική χώρα να βρίσκεται στις ειδήσεις, να έπρεπε να συμβαίνει κάτι κακό, είπε.
“Η εικόνα οποιασδήποτε χώρας ή κοινωνίας δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα στο έδαφος, αλλά μάλλον με τον φακό μέσω του οποίου βλέπει κανείς την πραγματικότητα”, δήλωσε. “Δυστυχώς, πρέπει να παραδεχτούμε ότι αυτός ο φακός, που μεταδίδει την εικόνα των περισσότερων αραβικών χωρών μας, είναι σπασμένος, ραγισμένος και παραμορφωμένος.”
