Ήταν εξαιρετικά δύσκολο να περιγραφεί ένα έργο της Βρετανίδας εννοιολογικής καλλιτέχνιδας Ceal Floyer, καθώς η περιγραφή υπερφορτωνόταν. Η πρακτική της ήταν τόσο λεπτοδουλεμένη που υπήρχε μόνο στην εμπειρία ανάμεσα στην ιδέα ενός έργου και την αφομοίωσή του. Η Ceal χειρίστηκε αυτή την εξίσωση επιδέξια και με απόλυτη ισορροπία, αλλά ήταν μια επικίνδυνη και απροστάτευτη διαδικασία με ελάχιστο ή καθόλου χώρο να κρυφτεί.

Η επίλυση της σχέσης μεταξύ της έναρξης μιας ιδέας και της εκδήλωσής της γινόταν όλο και πιο δύσκολη για εκείνη και πολλά έργα δεν έφταναν ποτέ στην υλοποίηση. Εκεί βρισκόταν το θάρρος της. Γι’ αυτό και θέλησα να προσθέσω κάτι στη νεκρολογία της που δημοσιεύτηκε τον προηγούμενο μήνα από τον Jonathan Watkins.

Η Ceal ήταν εξαιρετική και τολμηρή. Το έργο της την άφηνε εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις της ύπαρξης, γιατί από εκεί αντλούσε το υλικό της. Η πρακτική της ήταν τόσο ενσωματωμένη στη ζωή της που η αντιμετώπιση ενός όγκου στον εγκέφαλο για 23 χρόνια την επιβάρυνε, παρά τη συνεχιζόμενη αψήφισή της και την αδιαφορία της για τα χρονικά όρια που της είχαν ορίσει η πρόγνωση. Ο δεσμός εγκεφάλου/έργου της ήταν τόσο ασυνήθιστος που ο νευροχειρουργός της έδειξε εξαιρετικό διαγνωστικό ενδιαφέρον για την τέχνη της. Όμως, αυτή η ίδια ευφυΐα σήμαινε ότι δεν μπορούσε να αντέξει να φανεί ότι έχανε τον έλεγχο και, ως εκ τούτου, προτιμούσε να απομονώνεται παρά να αποκαλύπτει αδυναμίες. Συνέχισε να επωάζει ιδέες, αλλά συχνά απέτυχε να τις υλοποιήσει, κάτι που με τον καιρό άρχισε να την απογοητεύει και να την πληγώνει.

Στην τελευταία της εβδομάδα, στη μονάδα ανακουφιστικής φροντίδας ενός νοσοκομείου αφιερωμένου στον Άγιο Φραγκίσκο, κοντά στο σταθμό Ζωολογικού κήπου στο Βερολίνο, απελευθερώθηκε από αυτό το βάρος και, απέναντι στον θάνατο, έγινε ξανά για λίγο η καλλιτέχνιδα που ήταν. Παρά τη φρικτή φθορά του σώματός της, ήταν αγνή και αναμφισβήτητα Ceal, παράδοξα ζωηρή και αποφασισμένη. Πολλοί την επισκέφτηκαν, γεγονός που ενθάρρυνε την αδρανή performative πτυχή της πρακτικής της.

Στον τοίχο υπήρχε ένας ξύλινος σταυρός. Συνέχιζε να τον δείχνει και ήταν σαφές ότι αντιπροσώπευε τον θάνατο, αν και ζούσε ακόμα και ήταν παρούσα. Μας είπε, καθώς προσπαθούσε να αρπάξει ένα ποτήρι νερό, ότι πλέον δεν ήξερε αν ήταν πολύ μεγάλη ή πολύ μικρή. Έπειτα, την παρακολουθήσαμε καθώς διαμόρφωνε μια ιδέα: μήπως θα μπορούσαμε να της φέρουμε μερικά βιβλία ζωγραφικής; Προσθέτοντας αργότερα ότι θα χρειαζόταν μόνο μαύρες κηρομπογιές. Της αγόρασα τα βιβλία και τις κηρομπογιές, αλλά έμειναν αγγιχτά· η ιδέα ήταν το ζητούμενο.

Γινόταν όλο και πιο ακατανόητη κατά τη διάρκεια της νοσηλείας της, η οποία αναμενόμενα παρατάθηκε. Την τελευταία της πλήρη ημέρα, σηκώθηκε από τον ύπνο όταν φτάσαμε, άπλωσε το χέρι της και άρπαξε την τριγωνική μπάρα πάνω από το κρεβάτι της, κρατώντας την για αυτό που φάνηκε αφόρητα μεγάλο χρονικό διάστημα. Ήταν σαφές ότι σήμαινε ζωή, με τον ίδιο τρόπο που ο σταυρός στον τοίχο σήμαινε θάνατο. Περιστασιακά, η Ceal έτρεμε την μπάρα, σαν να την παρακινούσε πέρα από τις αδρανείς δυνατότητές της. Τελικά, άφησε το χέρι της και μας έκανε σήμα να φέρουμε μια νοσοκόμα και, πιο καθαρά και ακουστά απ’ ό,τι είχε υπάρξει εδώ και καιρό, απάντησε στην προσφορά μορφίνης από τον γιατρό: “Ναι, παρακαλώ”.

Και όσο πήγαιναν να τη φέρουν, καθώς στεκόμουν δίπλα στο κρεβάτι της, σήκωσε το χέρι της και έδειξε το μεσαίο της δάχτυλο στον σταυρό στον τοίχο. Η χειρονομία ήταν αδιαμφισβήτητη, τολμηρή και θαρραλέα: ήμουν το κοινό της και ο θεατής της, και εκείνη έδινε στον θάνατο το μεσαίο της δάχτυλο με εμένα μάρτυρα. Ενσυνείδητη και ευχαριστημένη από την αντίδρασή μου (ήμουν ταυτόχρονα σοκαρισμένη και εντυπωσιασμένη), και με ένα ελάχιστο από χαμόγελο γάτας στο πρόσωπό της, επέτρεψε στη νοσοκόμα να της χορηγήσει τη μορφίνη και, απ’ όσο γνωρίζω, δεν ανέκαμψε πραγματικά.