Στην εναρκτήρια σκηνή του υπαρξιακού μυστηρίου θρίλερ Sirāt του Oliver Laxe, ένα πλήθος θαμώνων στήνει ένα ηχητικό σύστημα για ένα rave στην έρημο της νότιας Μαρόκου, εκεί όπου οι δρόμοι των πρωταγωνιστών της ταινίας διασταυρώνονται για πρώτη φορά. Κρίσιμης σημασίας, όπως εξηγεί ο Laxe, οι θαμώνες δεν ήταν κοινοί κομπάρσοι. Οι περισσότεροι ήταν αφοσιωμένοι, δια βίου λάτρεις των raves, που είχαν ταξιδέψει στο αυτοσχέδιο φεστιβάλ από όλη την Ευρώπη. Ένας από τους DJs που έπαιξαν, ο Sebastian Vaughan, γνωστός και ως 69db, ήταν βασικό μέλος των Spiral Tribe, της πρωτοποριακής βρετανικής συλλογικότητας “free party” της δεκαετίας του ’90.
«Στον κινηματογράφο, η πραγματικότητα συνήθως προσαρμόζεται στους κανόνες του κινηματογράφου», λέει ο Γαλλο-Ισπανός σκηνοθέτης όταν τον συναντούμε στο Βερολίνο. «Εμείς κάνουμε το αντίθετο: προσαρμόζουμε τον κινηματογράφο στην πραγματικότητα». Θυμάται πως, κατά τις διαπραγματεύσεις με τους ravers για το πώς θα τους εκπροσωπήσουν καλύτερα στην ταινία, «μας είπαν ότι η μουσική δεν μπορεί να σταματήσει για τρεις ημέρες. Και μείναμε πολύ ευχαριστημένοι με αυτή την ιδέα».
Το Sirāt υπόσχεται να είναι μια από τις μεγάλες επιτυχίες της χρονιάς στον χώρο της τέχνης. Μετά την κατάκτηση του Βραβείου της Επιτροπής στις Κάννες τον περασμένο Μάιο, κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους του Ηνωμένου Βασιλείου τον Φεβρουάριο και έχει καλές πιθανότητες να διεκδικήσει ένα ή δύο Όσκαρ τον Μάρτιο, όπου βρίσκεται στη βραχεία λίστα πέντε κατηγοριών, συμπεριλαμβανομένης της Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας. Επιφανειακά, η ταινία του Laxe είναι ένα road movie για μια ταπεινή οικογενειακή μονάδα – ο πατριάρχης Luis, ο γιος του Esteban και ο σκύλος τους Pipa – που αναζητούν μια εξαφανισμένη κόρη, τη Mar. Η αναζήτησή τους περιπλέκεται όταν οι ραδιοφωνικές ανακοινώσεις προμηνύουν την έναρξη μιας ένοπλης σύγκρουσης με την ανώνυμη γειτονική χώρα και ο στρατός καταφθάνει για να διαλύσει το rave στην έρημο.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των σχεδόν δύο ωρών της ταινίας, η πλοκή της αποστολής αναζήτησης σταδιακά ξεθωριάζει στο παρασκήνιο. Μακριά από το να αποτελεί απλώς ένα τυχαίο σκηνικό, η κουλτούρα του rave και η βαθύτερη μεταφυσική της σημασία αναδύονται ως το κύριο θέμα του Sirāt.
Πολλές προηγούμενες ταινίες έχουν επιχειρήσει να εξερευνήσουν την κουλτούρα της χορευτικής μουσικής, με ποικίλο βαθμό επιτυχίας: το βρετανικό δράμα ενηλικίωσης Beats, το γαλλικό παραμύθι της Mia Hansen-Løve, Eden, ή το ντοκιμαντέρ-μυθοπλασίας All These Sleepless Nights, που διαδραματίζεται στη Βαρσοβία. Αυτό που διαφοροποιεί το Sirāt είναι ότι ο Laxe βλέπει το raving, και τη διάλυση του εγώ που το συνοδεύει, ως μια αντιπαράθεση με τη θνητότητα. «Αν πεθάνεις σε έναν χορευτικό χώρο, θεωρείται μυθολογικός θάνατος», λέει ο σκηνοθέτης, ο οποίος παρατηρεί το Σουφισμό και προσωπικά μελετά την ψυχοθεραπεία Gestalt.
Ο ασυνήθιστος τρόπος με τον οποίο η ταινία του Laxe παρουσιάζει τον θάνατο ορισμένων χαρακτήρων υπήρξε καθοριστικός για την αυξανόμενη cult κατάστασή της. Όμως, επιμένει ότι η πρόθεσή του απέχει πολύ από την σκληρότητα. Αντίθετα, η απεικόνισή του παραπέμπει στην πνευματική πρακτική της αποβολής των κοσμικών δεσμών ή του ψεύτικου εαυτού για την επίτευξη αληθινής απελευθέρωσης. «Αυτό είναι κοινό σε όλες τις πυρηνικές μορφές όλων των πολιτισμών, όπου ο ήρωας υπερβαίνει την ιδέα του δικού του θανάτου», λέει ο σκηνοθέτης, παραπέμποντας στο έργο του μελετητή Joseph Campbell. «Ξέρει ότι ο θάνατός του δεν είναι το τέλος τίποτα, είναι η πόρτα προς την αιωνιότητα. Είναι σαν ένας θριαμβευτικός θάνατος». Η ταινία του είναι η δική του εκδοχή του ταξιδιού του ήρωα, ενός παγκόσμιου αρχετύπου αφήγησης.
Η ποίηση του Ρουμί ήταν μία από τις πολλές εμπνεύσεις του Laxe. Ο Σούφι μυστικιστής του 13ου αιώνα προέτρεπε τους άλλους να χορεύουν «όταν είστε σπασμένοι» και «μέσα στο αίμα σας», κάτι που επηρέασε την απεικόνιση του raving και της χρήσης ψυχεδελικών ως ενός εκστατικού τελετουργικού εν μέσω των δεινών της ζωής. «Ως κινηματογραφιστής, θα ήθελα να προκαλέσω την υπέρβαση», εξηγεί, «ακόμη και οι χειρότερες καταστροφές, τραγωδίες, εμπόδια, το χειρότερο πράγμα που μπορεί να σας συμβεί – είναι ένα δώρο, κατά κάποιο τρόπο. Πρέπει να είναι έτσι. Είναι επώδυνο κάποια στιγμή, αλλά νομίζω ότι υπάρχει γαλήνη».
Ο Laxe casting ηθελημένα μη-επαγγελματίες ηθοποιούς με αναπηρίες – ο Tonin Janvier (Tonin) έχει προσθετικό πόδι, ο Richard Bellamy (Bigui) έχει χάσει το χέρι του, άλλοι έχουν ορατές ουλές – για να εξωτερικεύσει τις συναισθηματικές ατέλειες εκείνων που αναζητούν παρηγοριά στην πίστα.
Τα Raves, λέει, είναι μοναδικά στο ότι επιτρέπουν ανεμπόδιστες, ακόμη και ακραίες μορφές έκφρασης. «Μπορείς να ουρλιάξεις, μπορείς να κλάψεις, μπορείς να πέσεις στο πάτωμα», είπε. «Κάποια στιγμή, βλέπεις τον εαυτό σου και βλέπεις την κατασκευή του εγώ σου, βλέπεις πόσο ψεύτικος είσαι, η προσωπικότητά σου, που δεν είναι η ουσία σου. Σε αυτή τη στιγμή, μπαίνει ο ρυθμός, το μπάσο, η μουσική. Είναι σαν να σε σπρώχνει προς τα πάνω. Είναι σαν να γιορτάζεις τις πληγές σου όταν προσγειώνεσαι».
Στην ταινία, καμία από τις πνευματικές ενατενίσεις του Laxe δεν θα είχε ολοκληρωθεί χωρίς τη μουσική επένδυση του Sirāt. Για αυτό, ο σκηνοθέτης προσέγγισε έναν από τους πιο σεβαστούς underground παραγωγούς της ηλεκτρονικής μουσικής, τον David Letellier, γνωστό και ως Kangding Ray, που εδρεύει στο Βερολίνο.
Ως βετεράνος μουσικός με το θρυλικό πειραματικό label Raster-Noton και τακτικός DJ σε ναούς της techno όπως το Berghain και το Tresor, ο Letellier δηλώνει ότι έχει δει τη σύγχρονη ηλεκτρονική μουσική να εγκαταλείπει τις ρίζες της στις DIY και queer υποκουλτούρες για να «οικειοποιηθεί από μεγάλες εταιρείες» και να μετατραπεί σε προϊόν lifestyle μέσω των social media. Αυτό που σήμερα συχνά θεωρείται δεδομένο, λέει, είναι «η αλληλεγγύη, η αντίσταση, το αντι-αυταρχικό, αντι-σύστημα ήθος που κάποτε αποτελούσε τη βάση του».
Ο Laxe επικοινώνησε με τον Letellier αφού ανακάλυψε το κομμάτι του Amber Decay του 2014 και πέρασε πέντε ημέρες με τον παραγωγό στο Βερολίνο, ακούγοντας τα πάντα, από Steve Reich μέχρι Detroit techno. Κατά τη διάρκεια της δημιουργίας της μουσικής επένδυσης του Sirāt, ο Letellier απομονώθηκε πίσω από έναν τεράστιο τοίχο από modular synthesizers στο στούντιό του και πέρασε μέρες ταιριάζοντας ήχους με τον πόνο, την απελπισία και τον θυμό που απεικονίζονταν στην οθόνη.
Μου είπε ότι η δουλειά του για το Sirāt ήταν λιγότερο σαν συνθέτης που συναρμολογεί νότες και περισσότερο σαν γλύπτης. «Παίρνω ήχους και τους σμιλεύω και τους γυαλίζω ή τους κόβω ή τους καταστρέφω ή τους εκρήγνυμαι», είπε. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ένα soundtrack που φαίνεται να διαλύεται κατά τη διάρκεια της ταινίας, από δυναμικά ηλεκτρονικά σε σκοτεινό, σκελετικό ambient θόρυβο.
Στο δεύτερο μισό της ταινίας, ο πατρικός χαρακτήρας Luis παλεύει με μια ξαφνική καταστροφή στη ζωή του. Καθώς ένας χαμηλός techno χτύπος δονείται στο παρασκήνιο, κοιτάζει γύρω του σε κατάσταση παράδοσης και σηκώνει τα χέρια του στον αέρα. Σε μια στιγμή κρίσης, βρίσκει παρηγοριά στην πράξη του χορού. «Το σώμα έχει μνήμη του πόνου, του δικού σου πόνου, του πόνου του παιδιού, του τραύματος ενός παιδιού», λέει ο Laxe, «αλλά και του πόνου της γενιάς σου, της οικογένειάς σου, και του πόνου του κόσμου».
Το Sirāt κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους του Ηνωμένου Βασιλείου στις 27 Φεβρουαρίου και στην Αυστραλία στις 26 Φεβρουαρίου.
