Όταν το έργο “Marjorie Prime” του Jordan Harrison έκανε την πρεμιέρα του το 2014, η ιδέα της συνθετικής συνείδησης έμοιαζε πρωτοποριακή. Μια ηλικιωμένη γυναίκα, η Marjorie, να συνομιλεί με ένα ολόγραμμα του αποθανόντος συζύγου της, μπορούσε να φαντάζει ως μια φουτουριστική, σχεδόν εξωπραγματική ιδέα. Σήμερα, μόλις 11 χρόνια αργότερα, η κατάσταση μοιάζει διαφορετική. Παρόλο που η τεχνολογία των ολογραμμάτων δεν έχει ακόμη τελειοποιηθεί, οι προβλέψεις του Harrison για την τεχνητή νοημοσύνη φαντάζουν πλέον πιο ρεαλιστικές. Αυτός είναι ίσως ο λόγος που το Second Stage Theater επέλεξε να παρουσιάσει ξανά το έργο στο Broadway, προσπαθώντας να σχολιάσει και να επωφεληθεί από τον ενθουσιασμό και τις ανησυχίες που προκαλούν οι πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις.
Το κατά πόσον αυτές οι εξελίξεις αποτελούν πραγματική πρόοδο ή μια τρομακτική απόκλιση προς ένα ανούσιο μέλλον, είναι ένα θέμα προς συζήτηση εκτός των ορίων μιας θεατρικής κριτικής. Το “Marjorie Prime” που σκηνοθετεί με συγκρατημένη ματιά η Anne Kauffman, επωφελείται από την αιφνίδια επικαιρότητά του, αλλά ταυτόχρονα αισθάνεται και περιορισμένο. Παρουσιάζει μια συναρπαστική και συγκινητική πρόταση για το τι μπορεί να συμβεί σε λίγες δεκαετίες, ωστόσο, ίσως δεν εξερευνά επαρκώς τις δυνατότητές του. Χωρίς την αρχική του νεωτερικότητα, το έργο οφείλει να βασιστεί περισσότερο στους εσωτερικούς του μηχανισμούς, οι οποίοι μερικές φορές δείχνουν αδύναμοι.
Η June Squibb, απολαμβάνοντας μια αξιοσημείωτη κορύφωση της καριέρας της σε μεγάλη ηλικία, υποδύεται την Marjorie, η οποία γεννήθηκε το 1977 και στα 85 της χρόνια είναι έτοιμη να φύγει από αυτόν τον κόσμο. Την φροντίζουν η κόρη της, Tess (Cynthia Nixon), και ο γαμπρός της, Jon (Danny Burstein), αλλά περνάει πολύ χρόνο μόνη στην πολυθρόνα της. Παρόλα αυτά, η Marjorie δεν είναι ποτέ πραγματικά μόνη. Συχνά την συντροφεύει μια προβολή του συζύγου της, Walter (Christopher Lowell), ο οποίος παρουσιάζεται στην ακμή της νιότης του, γοητευτικός και ντυμένος με ζιβάγκο στα 30 του, ανακαλώντας με χαρά ιστορίες από ραντεβού στον κινηματογράφο και αγαπημένα κατοικίδια.
Κάτι σκοτεινό παραμονεύει στις άκρες αυτών των αναμνήσεων, μια περιστασιακή αναφορά σε έναν γιο που πέθανε πριν από πολλά χρόνια. Η Tess πιστεύει ότι, τουλάχιστον κατά μία βασική έννοια, η άνοια της μητέρας της της κάνει τη χάρη. Γιατί να θυμάται τη μεγάλη τραγωδία της ζωής της; Ο Jon – ο οποίος έχει μια ζεστή και παιχνιδιάρικη σχέση με την Marjorie που η Tess ζηλεύει – διαφωνεί. Η Marjorie θα πρέπει να έχει πρόσβαση σε μια πλήρη ανάκληση της εμπειρίας της· λέει τα πάντα στην AI του Walter, ώστε να μπορεί να την κατανοήσει καλύτερα.
Το “Marjorie Prime” τελικά αφορά περισσότερο τη μνήμη και τη θνητότητα παρά την τεχνολογία. Είναι ένας στοχασμός πάνω στο τι, αν μη τι άλλο, αξίζει μια ζωή όταν έχει τελειώσει. Η Tess, υποδυόμενη με οδυνηρή σαφήνεια από τη Nixon, αγωνίζεται να βρει νόημα σε όλα αυτά. Βιώνει την υπαρξιακή έκπληξη και τον τρόμο οποιουδήποτε έχει δει ένα αγαπημένο πρόσωπο να απομακρύνεται, απεγνωσμένη να βρει το μεγάλο νόημα στη ζωή της μητέρας της, αλλά και στη δική της. Ο Walter bot αντιπροσωπεύει κάτι σαν μια μεταθανάτια ζωή, ένα φάντασμα που καλείται στην ύπαρξη από τους θρηνούντες ζωντανούς. Είναι ένα τέτοιο πράγμα εργαλείο παρηγοριάς, ή αυταπάτης;
Ο Harrison, με την ποιητική αλλά μερικές φορές κλισέ γλώσσα του, υποδηλώνει ότι είναι λίγο και τα δύο. Ο χρόνος μας στη Γη είναι τρομερά φευγαλέος, και αυτό δεν είναι θλιβερό; Αλλά και κάποιο μέρος μας παραμένει σε εκείνους που μας γνώρισαν, σε εκείνους που λένε τις ιστορίες μας, που μας αναζητούν με νοσταλγία. Αν η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει σε αυτό, ίσως θα έπρεπε να την αφήσουμε. Το “Marjorie Prime” είναι απογοητευτικά αμφίσημο σε αυτή την ιδέα, την ανακυκλώνει και εξετάζει αδιάφορα και τις δύο πλευρές του επιχειρήματος πριν προχωρήσει σε αυτό που ίσως ενδιαφέρει περισσότερο τον Harrison. Με την τεχνολογική του ιδέα στο πλάι, το “Marjorie Prime” είναι κυρίως μια ιστορία τραύματος που αντηχεί μέσα από γενιές μιας οικογένειας, ένα αρκετά συνηθισμένο θέμα στον αμερικανικό θεατρικό κανόνα.
Το “Marjorie Prime” βρίσκει κάποιους ωραίους τρόπους να σκάψει αυτό το παλιό χώμα, αλλά δεν κάνει τίποτα αρκετά μεγάλο ή επαναστατικό για να γεμίσει μια θεατρική αίθουσα του Broadway (όσο μικρό κι αν είναι το Hayes Theater). Μόνο η Nixon κάνει την προσπάθεια να κάνει το έργο να φαίνεται επείγον, άξιο της νέας του υψηλής προβολής. Η Squibb είναι εξαιρετική με μια ειρωνική ατάκα, αλλά στην πραγματικότητα έχει μόνο αυτό το επίπεδο. Ποτέ δεν νιώθουμε τον φόβο, τη θλίψη, την απόγνωση που θα έπρεπε να υπογραμμίζουν την κατάσταση της Marjorie. Ο Burstein, ένας τόσο αξιόπιστος ερμηνευτής μιούζικαλ, είναι υπερβολικός για αυτό το μικρό, ήσυχο έργο. Ο Lowell, εν τω μεταξύ, δεν έχει πολλά να κάνει πέρα από το να είναι αδιάφορα γοητευτικός.
Ωστόσο, η Nixon αγγίζει το βαθύτερο πράγμα που βράζει κάτω από την ευγενική παραγωγή της Kauffman, την ουρλιαχτή σύγχυση όλων αυτών. Η Nixon αποτελεί έναν σπουδαίο και απαραίτητο αντίβαρο στην ψυχρή, γαλήνια προσέγγιση της τεχνητής νοημοσύνης στην προσωπικότητα. Κανένα πρόγραμμα υπολογιστή, όσο πειστικό κι αν είναι, δεν θα μπορούσε ποτέ να προσομοιώσει επαρκώς την τρελή αντίφαση ενός ανθρώπινου όντος που προσπαθεί να κατανοήσει τη θέση του στο πλήρες εύρος του χρόνου. Η Nixon, στην κορυφαία της σκηνή, διαλύει όλη τη συγκρατημένη κατασκευή του έργου και μας δείχνει τον εαυτό μας. Ας δούμε ένα ολόγραμμα να προσπαθεί να το κάνει αυτό. Ή, ακόμα καλύτερα, ας μην του δώσουμε καν αυτή την εντολή.
