Μια καθαρή ανοιξιάτικη πρωινή ημέρα του Μαΐου 2021, την ημέρα του Eid al-Fitr, η Βρετανική Υπηρεσία Μετανάστευσης πραγματοποίησε επιδρομή σε μια κατοικία στην πιο πολυπολιτισμική περιοχή της Γλασκώβης, συλλαμβάνοντας δύο άνδρες που διέμεναν εκεί. Οκτώ ώρες αργότερα, οι άνδρες αφέθηκαν ελεύθεροι, επιστρέφοντας στην κοινότητά τους, μετά από μια από τις πιο αυθόρμητες και αποτελεσματικές πράξεις πολιτικής αντίστασης των τελευταίων ετών. Εκατοντάδες ντόπιοι πολίτες περικύκλωσαν το βαν, εμποδίζοντάς το να απομακρυνθεί.
Πέντε χρόνια μετά, με τις θέσεις απέναντι στη φυλάκιση μεταναστών να σκληραίνουν σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο και τη βία κατά των διαδηλωτών να κλιμακώνεται στις ΗΠΑ, το ντοκιμαντέρ “Everybody to Kenmure Street”, σε σκηνοθεσία Felipe Bustos Sierra, αφηγείται την ιστορία εκείνης της εξαιρετικής ημέρας.
Το φιλμ, που έχει ήδη αποσπάσει ειδικό βραβείο της κριτικής επιτροπής στο Sundance, αποτελεί μια λεπτομερή ανάλυση μιας διαμαρτυρίας και ταυτόχρονα μια ωδή στην κοινότητα. Παρουσιάζει τι μπορεί να συμβεί όταν μια ομάδα ξένων αποφασίζει ότι η σημερινή είναι η μέρα που θα γίνουν η αλλαγή, και πώς αυτή η πράξη τους μεταμορφώνει. Το μεγαλύτερο μέρος του ντοκιμαντέρ βασίζεται σε υλικό που τραβήχτηκε από τους συμμετέχοντες εκείνη την ημέρα, προερχόμενο από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ιδιώτες. Το υλικό αυτό συναρμολογήθηκε επιμελώς για τέσσεραμισι χρόνια, ώστε να αποτυπωθεί η εξελισσόμενη σκηνή από κάθε δυνατή οπτική γωνία, λειτουργώντας ως μια σχολαστική αντίστιξη στην παραπληροφόρηση που συχνά αποδίδεται σε διαδικτυακές πηγές.
Ως ανταποκριτής της Guardian στη Σκωτία εκείνη την ημέρα, θυμάμαι πώς η αρχική ταχύτητα κινητοποίησης αποτέλεσε απόδειξη των δικτύων ακτιβιστών που είχαν ριζώσει στο νότιο τμήμα της Γλασκώβης για πάνω από έναν αιώνα. Ωστόσο, δεν απάντησαν όλοι στην έκκληση όσοι ήταν έμπειροι διαδηλωτές. Μέσα από χαλαρές συνεντεύξεις, ο Bustos Sierra παρουσιάζει τον γείτονα που βγήκε στον δρόμο με τις πυτζάμες του, τον ακτιβιστή της κοινότητας που ανταποκρίθηκε σε ειδοποίηση μέσω μηνύματος, τον τοπικό ιμάμη, το σχολιαρόπαιδο που πήγαινε στο μάθημα βιολογίας – όλοι τους παρασύρθηκαν από τη δύναμη αυτού του μοναδικού γεγονότος.
Παραμένει ένα ερώτημα αν το Υπουργείο Εσωτερικών είχε σκεφτεί την πρόκληση μιας τέτοιας επιδρομής την ημέρα του Eid. «Όμως», λέει ο Bustos Sierra, «μου άρεσε πολύ που η αρχική αγανάκτηση αντικαταστάθηκε από το ‘Είμαστε έτοιμοι’. Είχαν προετοιμαστεί πνευματικά γι’ αυτό [κατά τη διάρκεια της νηστείας του Ραμαζανιού]. Ήταν μια μέρα για να μαζευτούμε και να γιορτάσουμε». Όπως το θέτει ένας μουσουλμάνος ακτιβιστής: «Αυτοί είχαν τον χρόνο. Εμείς είχαμε το νερό».
Νερό και κάτι παραπάνω. Καθώς η μέρα προχωρούσε, η κοντινή στάση λεωφορείου έγινε ένα αυτοσχέδιο «πρατήριο καυσίμων», εφοδιασμένο με δωρεάν ποτά και σνακ, συμπεριλαμβανομένης της τούρτας Eid κάποιου. «Αυτό που με εντυπωσίασε νωρίς ήταν το δίχτυ ασφαλείας που παρείχε η αλληλεγγύη», λέει ο Bustos Sierra, ο οποίος μεγάλωσε στο Βέλγιο αφού ο Χιλιανός πατέρας του διέφυγε από το αιματηρό πραξικόπημα του Pinochet το 1973. Η Kenmure Street σηματοδότησε μια «πρακτική αλλαγή» στον τρόπο διεξαγωγής διαδηλώσεων, που πυροδοτήθηκε από το Black Lives Matter, υποστηρίζει. «Ο στόχος πρώτα ήταν η δημιουργία ενός ασφαλούς χώρου, ώστε περισσότεροι άνθρωποι να αισθάνονται άνετα να παρευρεθούν».
Ωστόσο, η ταινία, και η ίδια η διαμαρτυρία, έχουν τις ρίζες τους στην ιστορία της Γλασκώβης, και ο σκηνοθέτης ενσωματώνει διακριτικά αρχειακό υλικό από απεργίες ενοικίων και καταλήψεις στα ναυπηγεία. Πράγματι, το βραβευμένο ντεμπούτο του σκηνοθέτη, “Nae Pasaran”, ξεδίπλωσε μια παρόμοια ιστορία για τον παγκόσμιο αντίκτυπο του τοπικού θάρρους, παίρνοντας συνεντεύξεις από τους εργαζομένους της Rolls Royce στη Σκωτία που αρνήθηκαν να επισκευάσουν κινητήρες τζετ για την Πολεμική Αεροπορία της Χιλής σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά του καθεστώτος Pinochet.
«Περιτριγυρίζονταν από ανθρώπους που το έκαναν αυτό για δεκαετίες», λέει ο Bustos Sierra, αναφερόμενος στους νεότερους ακτιβιστές που παρευρέθηκαν – άτομα όπως η Roza Salih, μία από τις «Glasgow Girls» που αγωνίστηκαν για την απέλαση της Σκοτσέζας συμμαθήτριάς τους από το Κοσσυφοπέδιο τις δεκαετίες του 2000 και προκάλεσαν το τέλος της κράτησης παιδιών στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Επίσης, δεν παραλείπει να αναφερθεί στις βαθιές συνδέσεις της Γλασκώβης με το διατλαντικό δουλεμπόριο. Όπως αναγνωρίζει η Zandra Yeaman, επιμελήτρια στο The Hunterian στη Γλασκώβη: «Μας αρέσει να πιστεύουμε ότι είμαστε αντιρατσιστές, ριζοσπάστες, πρόθυμοι να υπερασπιστούμε τα δικαιώματα των ανθρώπων, αλλά είμαστε επίσης μια πόλη που χτίστηκε πάνω στην πλάτη σκλαβωμένων Αφρικανών».
Φυσικά, ολόκληρη η διαμαρτυρία κατέστη δυνατή από μία μοναδική πράξη θάρρους από έναν ακτιβιστή που γλίστρησε κάτω από το όχημα των αξιωματικών λίγο μετά το πρωινό και τύλιξε το χέρι του γύρω από τον άξονα. Αποφεύγοντας οποιαδήποτε ηρωοποίηση, ο «Van Man» έχει επιλέξει να παραμείνει ανώνυμος έκτοτε.
Στην ταινία, οι αναμνήσεις του εκφράζονται από την Emma Thompson, θαυμάστρια του “Nae Pasaran” και εκτελεστική παραγωγός σε αυτό το έργο. Ο Bustos Sierra λέει ότι ήθελε να αντικατοπτρίσει «το αίσθημα της αντίστασης και της σκανταλιάς που έφεραν οι άνθρωποι», και είναι μια στιγμή μεγάλης γοητείας όταν η Thompson, που φαίνεται στην κάμερα κάτω από το πλαίσιο, κατεβάζει τη μάσκα της και, στο ρόλο του Van Man, λέει στον θεατή: «Αυτό δεν είναι το πρόσωπό μου, αλλά αυτά είναι τα λόγια μου».
Το 2021, η διαμαρτυρία της Kenmure Street εκλήφθηκε ως περαιτέρω απόδειξη της πεμπτουσίας της Γλασκώβης στην υποδοχή προσφύγων. Πέντε χρόνια μετά, το αντιμεταναστευτικό αίσθημα αυξάνεται και το Reform UK αναμένεται να κερδίσει μεγάλο αριθμό εδρών στις εκλογές του Holyrood τον Μάιο. «Οι άνθρωποι χρειάζεται να ακούσουν μια τέτοια ιστορία τώρα», λέει η Pinar Aksu, άλλη μία από τις νεότερες ακτιβίστριες που παίρνει συνέντευξη ο Bustos Sierra. «Δεν έχουμε πάντα νίκη στο τέλος των ιστοριών μας, αλλά η ελπίδα είναι ό,τι έχουμε».
Παρά το γεγονός ότι ζούσε σε κοντινή απόσταση από την περιοχή της διαμαρτυρίας, ο Bustos Sierra δεν ανταποκρίθηκε ο ίδιος στην έκκληση, επειδή, όπως παραδέχεται: «Δεν πίστευα ότι θα προέκυπτε κάτι θετικό». Έχει αρχίσει να κατανοεί την ταινία ως μια πράξη εξιλέωσης, γελάει. «Και πρέπει να θυμόμαστε: αν δεν παρευρεθούμε, τίποτα δεν συμβαίνει. Έχασα αυτή τη συλλογική χαρά και την έκφραση ενσυναίσθησης, που για μένα είναι ευτυχία. Το θέμα είναι ότι πρέπει απλώς να συνεχίζεις να παρευρίσκεσαι».
Το “Everybody to Kenmure Street” κάνει πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Γλασκώβης στις 25 Φεβρουαρίου.
