Μεταξύ 2021 και 2025, ο μαύρος καλλιτέχνης Sage Ni’Ja Whitson, που αυτοπροσδιορίζεται ως nonbinary, επισκέφτηκε 91 τοποθεσίες σε 15 πολιτείες. Σε κάθε μία από αυτές τις τοποθεσίες, είχε συμβεί ο θάνατος ενός ατόμου, που ήταν τρανς, gender nonconforming ή ιντερσεξ, είτε μέσω φόνου είτε μέσω αυτοκτονίας. Σε κάθε σημείο, ο/η καλλιτέχνης τελούσε μια προσωπική τελετή, για να δώσει μαρτυρία για ό,τι είχε συμβεί.
«Ήταν πολύ δύσκολο με τρόπους που ακόμα θεραπεύω και αναπαύομαι», δήλωσε ο/η Whitson. «Αυτό το κόστος, γνώριζα ότι θα υπήρχε».
Η τρέχουσα έκθεση στο California African American Museum (CAAM) του Λος Άντζελες, με τίτλο These Waking Glories, παρουσιάζει μια σειρά από φωτογραφίες και άλλα έργα τέχνης, τα οποία συνδέονται με αυτές τις τελετές. Πρόκειται για μια συγκινητική και σημαντική κατάθεση μαρτυρίας ενάντια στη βία που συνεχίζει να μαστίζει τις κοινότητες τόσο των φυλετικών όσο και των έμφυλων μειονοτήτων.
Ένα από τα κεντρικά εκθέματα στην These Waking Glories είναι μια σειρά από 90 βάθρα που τιμούν τα άτομα που ο/η Whitson μνημονεύει. Πάνω σε κάθε βάθρο βρίσκεται ένα βάζο που περιέχει ουσίες που ο/η Whitson ανέπτυξε από υλικά που συγκεντρώθηκαν σε κάθε τοποθεσία που επισκέφτηκε, καθώς και ένα βελούδινο σάλι με το όνομα του εκλιπόντος. Δύο από τα βάθρα δεν φέρουν όνομα, αντιπροσωπεύοντας τους αγνώστους που έχουν φύγει.
Οι τοποθεσίες που επισκέφτηκε ο/η Whitson για να τιμήσει τα άτομα που πέθαναν περιλαμβάνουν το Λος Άντζελες, το Σικάγο, το Κλίβελαντ, το Μπρονξ, το Χάρλεμ, την Τζάκσονβιλ, το Σαν Φρανσίσκο, το Μοντγκόμερι, το Φοίνιξ, την Ατλάντα και το Μπατόν Ρουζ.
Ο/Η Whitson επέλεξε να κατασκευάσει κάθε βάθρο με ύψος ακριβώς 61 ίντσες, ώστε το κοινό να σταματήσει για να δώσει προσοχή και να αλληλεπιδράσει με αυτά με τρόπο που να αποδίδει τον σεβασμό που άξιζε σε κάθε τιμώμενο άτομο. «Ήταν μια σημαντική απόφαση, ώστε να υπάρχει μια σεβαστική απόσταση», εξήγησε ο/η Whitson. «Σκεφτόμουν τον τρόπο που δημιουργούνται τα ιερά στην παράδοση των Γιορούμπα, μερικά από τα οποία δεν είναι προσβάσιμα στο κοινό ή στα μη μυημένα μέλη της κοινότητας».
Για κάθε τελετή, ο/η Whitson συνέλεγε διάφορα υλικά από τις τοποθεσίες που επισκεπτόταν, χρησιμοποιώντας την εκπαίδευσή του/της στην βοτανολογία για να μετατρέψει αυτά τα συλλεγόμενα υλικά σε υγρές ουσίες. Στη συνέχεια, ο/η Whitson τοποθετούσε την ουσία κάθε τοποθεσίας σε ένα ξεχωριστό βάζο, τοποθετώντας ένα πάνω σε κάθε βάθρο, αντιστοιχώντας στην τοποθεσία όπου πέρασε το τιμώμενο άτομο. Κατά τη συλλογή αυτών των υλικών, ο/η Whitson εκτελούσε επίσης διάφορες ιερές τελετές, σύμφωνα με την πρακτική που ανέπτυξε, συμπεριλαμβανομένης της επικοινωνίας με τη γη για να λάβει άδεια για να προχωρήσει, και στη συνέχεια κάνοντας μια σειρά από προσφορές που περιελάμβαναν βότανα, φασκόμηλο, καπνό και άλλα υλικά.
«Ανέπτυξα ένα πρωτόκολλο που επαναλαμβανόταν κυρίως σε κάθε τοποθεσία, με παραλλαγές ανάλογα με το τι καλούσε το πνεύμα σε κάθε χώρο», δήλωσε ο/η Whitson. «Έγινε προσευχή σε αυτές τις τοποθεσίες, η οποία μερικές φορές εκδηλωνόταν ως λόγια δυνατά, μερικές φορές ως τραγούδια, μερικές φορές ως πιο ήσυχες διαλογισμοί, για να επικαλεστούν τα ονόματα ενός «transancestor outlaw» δυνατά».
Μερικές φορές, η πρακτική του/της Whitson μπορούσε να τον/την φέρει σε δυνητικά επικίνδυνες καταστάσεις. Ενώ τιμούσε τον θάνατο μιας τρανς γυναίκας ονόματι Bonaire “Bonnie” Black, η οποία πέθανε υπό αβέβαιες συνθήκες σε ένα πάρκινγκ στην Ατλάντα, ο/η Whitson διαπίστωσε ότι προσέλκυε ανεπιθύμητη προσοχή και έπρεπε να φύγει πριν είναι έτοιμος/η.
«Αυτή η τοποθεσία, όπως και πολλές άλλες, ήταν ενεργή με ανθρώπους στις καθημερινές τους δραστηριότητες», ανέφερε ο/η Whitson. «Έπρεπε να κινηθώ γρήγορα γιατί φοβόμουν να γίνω αντιληπτός/ή από άτομα που βρίσκονταν εκεί για τις δουλειές τους. Ήταν απλά λιγότερο ασφαλές για μένα να είμαι εκεί».
Ένα σημαντικό μέρος της πρακτικής του/της Whitson είναι ο διάλογος με τις τοπικές τρανς κοινότητες στις τοποθεσίες που επισκέφτηκε. Όποτε μπορούσε, ο/η Whitson διευκόλυνε έναν κύκλο ανταλλαγής ιστοριών, όπου μαύροι τρανς, gender nonconforming και ιντερσεξ άτομα μπορούσαν να μοιραστούν τις δικές τους ιστορίες επιβίωσης σε έναν συχνά εχθρικό κόσμο. Αυτές οι συγκεντρώσεις συχνά διασταυρώνονταν με μορφές τρανς ανθεκτικότητας που εξελίσσονταν σε αυτές τις τοποθεσίες, όπως πάρτι DJ, έρανοι για άστεγα άτομα και κινητοποιήσεις για την προώθηση των δικαιωμάτων των μαύρων και τρανς ατόμων.
«Έγινε πραγματικά σημαντικό ότι η δουλειά έπρεπε να γιορτάσει τις ζωές και τις ιστορίες των ζωντανών, ενώ ταυτόχρονα τιμούσε τις απώλειες», δήλωσε ο/η Whitson. «Έγινε ένα όμορφο δίκτυο ανθρώπων, και ήταν απλά συγκινητικό για μένα».
Όταν ο/η Whitson άρχισε να εκτελεί αυτές τις τελετές το 2021, δεν γνώριζε πόσο επίκαιρη θα ήταν η These Waking Glories. Το έργο εμφανίστηκε σε μια στιγμή που η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και δεκάδες πολιτειακές κυβερνήσεις έχουν εξαπολύσει έναν πόλεμο καταπίεσης εναντίον των τρανς ατόμων. Επίσης, παρουσιάζεται εν μέσω αυτού που η Human Rights Campaign έχει χαρακτηρίσει ως «επιδημία» βίας κατά των τρανς ατόμων, η οποία τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από προπαγάνδα που εκπέμπεται από τοπικές και ομοσπονδιακές κυβερνήσεις, με τις μαύρες τρανς γυναίκες να πλήττονται περισσότερο.
«Τώρα που οι τρανς άνθρωποι βιώνουν μια κυβερνητική προσπάθεια να διαγράψει τις ταυτότητές μας, είναι ένα άλλο είδος θανάτου, πέρα από την επιδημία των δολοφονιών», δήλωσε ο/η Whitson. «Είναι η συστημική διαγραφή από αυτήν την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Αισθάνεται κάτι παραπάνω από σημαντικό να κάνουμε αυτό τώρα, και ελπίζω να γίνεται με τρόπο που δεν αφορά το θέαμα ή την εξύμνηση της βίας των απωλειών τους, αλλά για να επικεντρωθεί πραγματικά στο πνεύμα της μνήμης και να φέρει τους ανθρώπους μαζί».
Για τον/την Whitson, η These Waking Glories τον/την βοήθησε να προχωρήσει ως καλλιτέχνης. Ως ένας ανερχόμενος/η δημιουργός, ο/η Whitson συμμετέχει σε μια φιλοξενία στο CAAM από το 2022, κάνοντας νέα βήματα σε αυτό και σε άλλες καλλιτεχνικές προσπάθειες. «Αυτό το έργο σίγουρα μου χάρισε το θάρρος να σταθώ και να δεσμευτώ στο όραμα μιας δουλειάς. Με κάλεσε να αξιολογήσω την «μεγάλη» τελετή της δουλειάς», δήλωσε ο/η Whitson. «Έμαθα την αξία και την ομορφιά αυτού που μπορεί να συμβεί όταν αυτό το όραμα γίνεται σεβαστό και τιμάται».
Ο Cameron Shaw, διευθυντής και κύριος επιμελητής του CAAM, πιστεύει βαθιά στη σημασία της παροχής ευκαιριών σαν αυτές. «Η υποστήριξη αυτής της δουλειάς μέσω του προγράμματος φιλοξενίας του CAAM αντικατοπτρίζει τη συνεχή δέσμευση του Μουσείου στις μαύρες καλλιτεχνικές πρακτικές που διατηρούν την πολυπλοκότητα, επεκτείνουν τα όρια και δημιουργούν πλαίσια για επούλωση», ανέφερε ο Shaw.
Αν και η These Waking Glories ήταν εξαντλητική τόσο συναισθηματικά όσο και οικονομικά – με τον/την Whitson να διασχίζει την Αμερική πέρα-δώθε για χρόνια – πιστεύει βαθιά σε αυτό που κάνει και είναι αποφασισμένος/η να συνεχίσει. Για αυτόν/αυτήν, η οικοδόμηση πνευματικών παραδόσεων είναι αναντικατάσταστη δουλειά και μέρος της συνεισφοράς του/της στην επιβίωση της κοινότητάς του/της. «Η οικοδόμηση της πνευματικής ζωτικότητας των τρανς κοινοτήτων – των μαύρων τρανς κοινοτήτων – είναι άξια δουλειά που είναι σημαντική για την επιβίωσή μας», δήλωσε ο/η Whitson. «Είναι δουλειά που θέλω να συνεχίσω».
Η έκθεση These Waking Glories θα είναι διαθέσιμη στο California African American Museum έως τις 5 Απριλίου.
