Κάθε Νοέμβριο, κορυφαίοι εκπρόσωποι της γαλλικής λογοτεχνίας συγκεντρώνονται σε ένα παριζιάνικο εστιατόριο για να αποφασίσουν για το καλύτερο μυθιστόρημα της χρονιάς. Η τελετή είναι λιτή, παραδοσιακή, όπως και το μενού του εστιατορίου, γεμάτο κλασικά πιάτα. Οι κριτές, ντυμένοι με σκούρα κοστούμια, κάθονται με τέσσερα ποτήρια κρασί μπροστά τους.
Το βραβείο Goncourt, όπως ονομάζεται, έχει τη δύναμη να εντάξει έναν συγγραφέα στο πάνθεον της παγκόσμιας λογοτεχνίας, δίπλα σε ονόματα όπως ο Marcel Proust και η Simone de Beauvoir. Επιπλέον, αποτελεί οικονομική ώθηση, προσφέροντας προβολή στα καταστήματα, δικαιώματα ξένων εκδόσεων και κύρος. Η κατάκτηση του Goncourt μπορεί να μεταφραστεί σε σχεδόν 1 εκατομμύριο ευρώ πωλήσεις τις εβδομάδες που ακολουθούν.
Τον Νοέμβριο του 2024, η Académie Goncourt απένειμε το βραβείο σε ένα μυθιστόρημα του Kamel Daoud, ενός καταξιωμένου Αλγερινού συγγραφέα που ζει στη Γαλλία. Η νίκη του ήρθε σε μια τεταμένη περίοδο για τη Γαλλία και την πρώην αποικία της. Η σχέση των δύο χωρών, ποτέ απλή, είχε επιδεινωθεί λόγω της αυξανόμενης πολιτικής καταπίεσης από το αλγερινό κράτος και της γαλλικής εμπλοκής στη διαμάχη μεταξύ Αλγερίας και Μαρόκου για τη Δυτική Σαχάρα.
Η πορεία του Daoud έχει διαμορφωθεί από αυτή την ταραγμένη σχέση. Παρόλο που εδώ και καιρό είναι λογοτεχνικό αστέρι και στις δύο χώρες, μετακόμισε στη Γαλλία το 2023, δηλώνοντας ότι δεν μπορούσε ούτε “να γράψει ούτε να αναπνεύσει” στην Αλγερία. Ο γαλλικός εκδοτικός οίκος του Daoud, Gallimard, εμποδίστηκε από το να συμμετάσχει στην έκθεση βιβλίου της Αλγέρας το 2024, πιθανότατα λόγω της έκδοσης του τελευταίου του μυθιστορήματος, “Houris”.
Το “Houris” ασχολείται με ένα ευαίσθητο θέμα: τον εμφύλιο πόλεμο της Αλγερίας, γνωστό ως “μαύρη δεκαετία”, μια σύγκρουση μεταξύ της κυβέρνησης και ισλαμιστικών ομάδων τη δεκαετία του 1990, με εκτιμώμενους νεκρούς έως και 200.000. Η περίοδος αυτή παραμένει δύσκολη για συζήτηση, καθώς ο νόμος περί συμφιλίωσης του 2005 επέτρεψε “επίσημη λήθη”, χωρίς αναγνώριση της δικαιοσύνης για τους δράστες.
Το μυθιστόρημα, που δεν εκδόθηκε στην Αλγερία, αφηγείται τον πόλεμο μέσα από τα μάτια μιας 26χρονης γυναίκας, της Fajr ή Aube (Αυγή), η οποία επέζησε παιδί από μια σφαγή. Η Aube, σημαδεμένη από μια βαθιά ουλή στο λαιμό της, ζει με αναπνευστική δυσκολία. Για εκείνη, η ουλή είναι το σύμβολο μιας ιστορίας που πολλοί θέλουν να ξεχάσουν.
Το 2018, η Aube, έγκυος, επιστρέφει στον τόπο της σφαγής. Το μυθιστόρημα λαμβάνει τη μορφή εσωτερικού μονολόγου, ο οποίος διακόπτεται από την εμφάνιση του Aïssa, ενός συλλέκτη ιστοριών για τον εμφύλιο πόλεμο. Οι κριτές του Goncourt επαίνεσαν τον Daoud για την απόδοση “της δυστυχίας που συνδέεται με μια σκοτεινή περίοδο της ιστορίας της Αλγερίας, ιδιαίτερα αυτή των γυναικών”.
Έντεκα ημέρες μετά την τελετή απονομής, μια γυναίκα, η Saâda Arbane, εμφανίστηκε σε αλγερινή τηλεοπτική εκπομπή, ισχυριζόμενη ότι ο Daoud είχε κλέψει τα προσωπικά της στοιχεία για το μυθιστόρημά του. Η Arbane ισχυρίζεται ότι ο Daoud χρησιμοποίησε ιατρικά της αρχεία και λεπτομέρειες της ζωής της, χωρίς τη συγκατάθεσή της, για να δημιουργήσει τον χαρακτήρα της Aube.
Η Arbane μηνύει τον Daoud στην Αλγερία και τη Γαλλία, υποστηρίζοντας παραβίαση προσωπικών δεδομένων και δυσφήμιση. Ο Daoud, από την πλευρά του, αρνείται τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι το έργο του βασίζεται σε πολλές ιστορίες από τη “μαύρη δεκαετία” και ότι οι αγωγές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της αλγερινής κυβέρνησης να πλήξει κριτικούς του καθεστώτος.
Η νομική διαμάχη έχει προκαλέσει εκτεταμένη συζήτηση στη Γαλλία, αγγίζοντας ζητήματα ιστορίας, αποικισμού και διεθνών σχέσεων. Το ερώτημα “Σε ποιον ανήκει μια ιστορία;” βρίσκεται στο επίκεντρο.
Ο Kamel Daoud, γνωστός για τις κριτικές του προς το αλγερινό καθεστώς, έχει βρεθεί στο στόχαστρο. Η φυγή του από την Αλγερία και οι διεθνείς εντάλματα σύλληψης που έχουν εκδοθεί εναντίον του, υπογραμμίζουν την πολιτική διάσταση της υπόθεσης.
Η Saâda Arbane, θύμα τρομοκρατικής επίθεσης κατά την παιδική της ηλικία, ισχυρίζεται ότι η προσωπική της τραγωδία και τα τραύματά της έχουν γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης. Η ίδια, μέσα από την αγωγή της, επιδιώκει να αποκαταστήσει την αλήθεια και να προστατεύσει την ιδιωτικότητά της.
Η υπόθεση Duad-Arbane θέτει καίρια ερωτήματα σχετικά με τα όρια της λογοτεχνικής δημιουργίας, την ιδιοκτησία μιας ιστορίας και την ευθύνη του συγγραφέα απέναντι στα πρόσωπα που εμπνέουν το έργο του.
