Επιστρέφουμε στην ένδοξη εποχή του Νέου Χόλιγουντ, που αναδύθηκε από τις στάχτες του παλιού συστήματος των στούντιο τις δεκαετίες του 1960 και 1970. Το καστ μας είναι γεμάτο λαμπρούς, δημιουργικούς και τολμηρούς καλλιτέχνες, εμπνευσμένους από τη Γαλλική Νέα Κύμα, την αμερικανική αντικουλτούρα και το δικό τους, εκπληκτικό επιχειρηματικό παρελθόν.
Το σπιρτόζικο, συχνά κυνικό βιβλίο του Peter Biskind, “Easy Riders, Raging Bulls”, ξεδιπλώνει την πορεία της δεκαετίας του 1970, με αμφιλεγόμενες ανέκδοτες ιστορίες για εγωισμούς και ουσίες. Από την άλλη, το “Scenes from a Revolution” του Mark Harris, με την ευφυή ιδέα να εξετάζει τις πέντε ταινίες που προτάθηκαν για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας το 1968, μας δίνει μια εικόνα της κινηματογραφικής συνείδησης της Αμερικής εκείνη την περίοδο.
Το βιβλίο του κριτικού Paul Fischer εστιάζει σε μια διαφορετική εμβληματική στιγμή: 16 Νοεμβρίου 1977. Ένα ιδιωτικό αεροπλάνο μεταφέρει τρεις από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες της Αμερικής από το Λος Άντζελες στην Ουάσινγκτον D.C. για μια δεξίωση προς τιμήν της κινηματογραφικής βιομηχανίας, που φιλοξενείται από τον Πρόεδρο Jimmy Carter και την πρώτη κυρία Rosalynn. Στο αεροπλάνο βρίσκονται οι Steven Spielberg, George Lucas και Francis Ford Coppola, ηλικίας 30, 33 και 38 ετών αντίστοιχα. Υπερβολικά νέοι για να είναι απλοί “movie brats”, αλλά ήδη θεοποιημένοι.
Βασιζόμενος στις αναμνήσεις της συζύγου του Coppola, της αείμνηστης Eleanor Coppola, η οποία βρισκόταν επίσης στο αεροπλάνο νιώθοντας αποκλεισμένη από τις συζητήσεις των “αντρών”, ο Fischer αποκαλύπτει πώς οι τρεις αυτοί “θεοί” του κινηματογράφου, ζαλισμένοι και συγκλονισμένοι, αισθάνονταν ακόμα και παράξενα καταθλιπτικοί από την εκπληκτική παγκόσμια αναγνώρισή τους.
Ο Coppola είχε δημιουργήσει ένα αυθεντικό αμερικανικό αριστούργημα με τον “Νονό” και είχε εδραιώσει την ιδέα των sequels και των franchises με το αριστοτεχνικό του “The Godfather Part II”. Ο Spielberg είχε κάνει ολόκληρο τον κόσμο “τρελό με τους καρχαρίες” με το “Jaws”, είχε εφεύρει την ιδέα της “event movie” και ετοιμαζόταν να κυκλοφορήσει το “Close Encounters of the Third Kind”. Ο Lucas επρόκειτο να τον ξεπεράσει ως “king of the box office” με την οικογενειακή του περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας, το “Star Wars”, που παλαιότερα ονομαζόταν “The Star Wars”. Όπως και με το Facebook, είχε συνειδητοποιήσει ότι ακουγόταν πιο δυναμικά χωρίς το οριστικό άρθρο.
Οι τρεις αυτοί “αυτοκράτορες της εποχής” δέχτηκαν τιμές στον Λευκό Οίκο και διέμειναν στο ξενοδοχείο Watergate. Καθώς το διαβάζω, σκέφτομαι τους μεγιστάνες-δημιουργούς Jeff Bezos, Mark Zuckerberg και Elon Musk, που απολάμβαναν τη “VIP στιγμή” τους στην ορκωμοσία του Donald Trump το 2025. Όμως, ο Fischer αναφέρει ότι ο Lucas, με την τυπική του μελαγχολία, χάλασε τη διάθεση των Spielberg και Coppola το επόμενο πρωί στο πρωινό, προβλέποντας ότι “τα laser disc και οι κασέτες θα μπορούσαν σύντομα να καταστρέψουν την κινηματογραφική ταινία και να επιτρέψουν στο κοινό να βλέπει μόνο μικρές σκηνές…”.
Οι πρωτοποριακές ιδέες του Lucas, παρόμοιες με το σημερινό TikTok, συνήθως μπέρδευαν και ανησυχούσαν τον Spielberg. Μια άλλη μέρα, ενώ έπινε σοκολατούχο γάλα με καλαμάκι στο πλατό του “Indiana Jones and the Temple of Doom”, καθόταν απέναντι από τον Lucas, ο οποίος είχε αναπτύξει και κατείχε αυτό το franchise, καθώς και το “Star Wars”, καθιστώντας τον προσωπικά πλουσιότερο από ό,τι κανείς μπορούσε να φανταστεί. Ο Lucas έδειξε το καλαμάκι και σχολίασε: “Μια μέρα, ό,τι μάθουμε, δούμε και ακούσουμε θα προέρχεται από κάτι που μοιάζει ακριβώς έτσι”. Το 1986, πούλησε την Lucasfilm Computer Division Graphics Group στον συνιδρυτή της Apple, Steve Jobs.
Κανείς στην βιομηχανία δεν δούλευε τότε πιο σκληρά για να πραγματοποιήσει τις προβλέψεις του Lucas από τον ίδιο τον Lucas. Ωστόσο, ίσως η προσπάθεια να δημιουργήσει ένα εντελώς νέο βιομηχανικό πρωτόκολλο και έναν ολόκληρο νέο κόσμο στη σειρά “Star Wars” τον εξάντλησε και εξασφάλισε ότι, παραδόξως, δεν σκηνοθέτησε ποτέ άλλη ταινία εκτός αυτού του σύμπαντος, προφανώς απρόθυμος ή ανίκανος να σκεφτεί άλλες ιστορίες – ενώ οι Coppola και Spielberg συνέχισαν να παράγουν ποικίλη δουλειά μέχρι σήμερα. Ο Spielberg μας έδωσε τα “Empire of the Sun”, “Schindler’s List”, “Minority Report” και “The Fabelmans”, ενώ ο Coppola δημιούργησε τα “One from the Heart”, “Rumble Fish”, “Dracula” και το αυτοχρηματοδοτούμενο folie de grandeur “Megalopolis”.
Η μελέτη του Fischer για την περίοδο επικεντρώνεται κυρίως σε αυτούς τους τρεις αποφοίτους της κινηματογραφικής σχολής της Καλιφόρνια, αλλά περιλαμβάνει και τον Martin Scorsese από τη Νέα Υόρκη – γιατί η συζήτηση για αυτήν την εποχή χωρίς αυτόν είναι αδιανόητη – και μια εμφάνιση του Brian de Palma. Άλλα ονόματα της Νέας Κύματος όπως οι Robert Altman, Elaine May, Hal Ashby, Bob Rafelson και William Friedkin δεν αναφέρονται.
Και οι τρεις βίωσαν αποκλεισμό μεγαλώνοντας: οι Coppola και Scorsese ήταν Ιταλοαμερικανοί μετανάστες, ο Lucas βίωσε κατάθλιψη και κάτι που θα μπορούσε να ήταν αδιάγνωστη αυτιστική διαταραχή, και ο Spielberg υπέστη αντισημιτισμό – όπως ο ET, ένιωθε ξένος στην αμερικανική προάστια που αγαπούσε. Παρόλα αυτά, γλίτωσαν από τον σεξισμό που εμπόδισε τις συναδέλφισσές τους. Πάρτε για παράδειγμα την Stephanie Rothman, που δούλευε για τον “μαέστρο του shlock” Roger Corman αλλά δεν κατάφερε ποτέ να ξεφύγει από τον κόσμο των B-movies. Ή την Nancy Dowd, τη βραβευμένη με Όσκαρ σεναριογράφο που συχνά έπρεπε να εργάζεται υπό αντρικό ψευδώνυμο ή εντελώς ανώνυμα. Η Melissa Mathison ήταν η αναγνωρισμένη σεναριογράφος του ET, αλλά για πολλά χρόνια πριν ζούσε σε μια δυστυχισμένη εξωσυζυγική σχέση με τον Coppola. Και η σκληρή παραγωγός Dawn Steel στην Paramount, παρά την αποδεδειγμένη ικανότητά της να αναπτύσσει επιτυχίες, βρέθηκε αποκλεισμένη από τις δοκιμαστικές προβολές γυναικείων πρωταγωνιστριών λόγω της υποτιθέμενης αδυναμίας της να κρίνει πόσο ελκυστικές ήταν.
Αυτό που ένωνε τους Coppola, Lucas και Spielberg ήταν η λαχτάρα τους για ανεξάρτητη ελευθερία. Για τους Coppola και Lucas, αυτό σήμαινε την επιθυμία να δημιουργήσουν το δικό τους στούντιο εκτός του συστήματος. Το Zoetrope Studios του Coppola παρουσιάζεται από τον Fischer ως ένα εκπληκτικό, αναρχικό μέρος, υπό την προεδρία του αφεντικού του ως “mogul-slash-party-giver”: ένας συνδυασμός μιας έκλυτης αναγεννησιακής αυλής και του οικονομικά ασταθούς Apple Studios των Beatles. Η LucasFilm, αντίθετα, ήταν ένα αυστηρό πλοίο αφοσιωμένο στην τεχνολογική καινοτομία, με το βλέμμα του Lucas στραμμένο στο κάτω γραμμή. Ο Spielberg απέκτησε επίσης το δικό του στούντιο, τη DreamWorks, αλλά δεν ήταν τόσο θρυλικό όσο τα δύο πρώτα.
Αν υπήρχε μια μάχη για την “ψυχή” του Χόλιγουντ, ποιος την κέρδισε; Το βιβλίο του Fischer δεν το ξεκαθαρίζει απόλυτα. Πιθανότατα ο Spielberg, με την ιδιοφυΐα του για το απόλυτα αμερικανικό mainstream. Ο Lucas έγινε ο υπέρτατος “θεο-αδειοδοτητής” των franchises, φυσικά. Αλλά ήταν ο Coppola που ακολούθησε πιο πιστά το “rackety ethos” της ανεξάρτητης κινηματογράφησης – χρηματοδοτώντας ο ίδιος το Conradian αριστούργημα “Apocalypse Now”. Ήταν επίσης απίστευτα επιτυχημένος στις επιχειρήσεις κρασιού και ξενοδοχείων, αλλά ποτέ δεν δίστασε να ρευστοποιήσει περιουσιακά στοιχεία για να φτιάξει τις δικές του ταινίες.
Αυτός και ο Lucas πήραν εμφανώς διαφορετικά μαθήματα από μια βασική τραυματική στιγμή στην πρώιμη κινηματογραφική τους ζωή. Το 1970, ο Coppola παρουσίασε την πρώτη κόπια του σκοτεινού, πολύπλοκου δυστοπικού sci-fi “THX 1138”, το οποίο είχε παραγάγει και ο Lucas είχε σκηνοθετήσει, στους υπεύθυνους της Warner Bros που είχαν συμφωνήσει να το διανείμουν. Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό – οι “suit” γρύλισαν από ακατανόητο και απαίτησαν νέα επεξεργασία. Όπως το περιέγραψε ο Lucas: “Ήταν σαν να πήγαινες ένα κοινό στη Μόνα Λίζα και να ρωτούσες: ‘Ξέρεις γιατί χαμογελάει;’ ‘Συγγνώμη Λεονάρντο, θα πρέπει να ξαναπάς και να κάνεις μερικές αλλαγές’.”
Ο Fischer έχει παράξει έναν πραγματικά αναγνώσιμο, στενά ερευνημένο απολογισμό της ζωής στην κορυφή του Χόλιγουντ – παρουσιάζεται ευχάριστα με τον ενθουσιασμό και την αφοσίωση ενός πραγματικού θαυμαστή. Αλλά ξεπερνά τη θεωρία της ιστορίας των “μεγάλων αντρών” σε κάτι περισσότερο σαν “μεγάλοι άντρες χωρίς ιστορία”, στερούμενος μεγάλης ανάλυσης των ευρύτερων καθοριστικών δυνάμεων και εξωτερικών προβλημάτων. Για παράδειγμα: όλοι συμφωνούν ότι το καταστροφικό τέλος της “Χρυσής Εποχής” της δεκαετίας του ’70 ήρθε με την ολέθρια αποτυχία του “Heaven’s Gate” του Michael Cimino. Αυτό κατέστρεψε το στούντιο United Artists και τερμάτισε την ανοχή των στελεχών στους “ιδιοφυείς” σκηνοθέτες μια για πάντα. Αυτό το βιβλίο συμπεριφέρεται κυρίως σαν αυτό το συμβάν που σηματοδότησε την αρχή και το τέλος να μην υπήρχε ή να μην ήταν σημαντικό (και αναμφίβολα ο Stanley Kubrick συνέχισε να απολαμβάνει προνόμια στην εξορία του στο Hertfordshire – αν και πάλι, δεν αναφέρεται πολύ). Όσο επικό κι αν είναι αυτή η ιστορία, κινδυνεύει να χάσει τη μεγαλύτερη εικόνα.
