Η επιμελήτρια Nathalie Boobis, εκφράζοντας μια βαθιά απογοήτευση για την απόδοση της διαφορετικότητας, της ισότητας και της συμπερίληψης στον καλλιτεχνικό χώρο, πήρε την απόφαση να αποχωρήσει. Διαπιστώνοντας ότι η δέσμευση του χώρου της τέχνης για την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία συχνά έμοιαζε περισσότερο με παράσταση παρά με ειλικρινή πρόθεση για αλλαγή, η Boobis βρήκε την ευκαιρία στην ίδρυση του νέου εκθεσιακού χώρου dis_place από το Disability Arts Online. Αυτή η θέση της έδωσε τη δυνατότητα να αναδείξει τις εμπειρίες των αναπήρων καλλιτεχνών.
Η εναρκτήρια έκθεση του dis_place, με τίτλο “I Need to Be More Than a Lesson You Learned”, παρουσιάζει έργα εννέα καλλιτεχνών και συλλογών που εξερευνούν τις προκλήσεις της μη προσβασιμότητας που αντιμετωπίζουν οι ανάπηροι καλλιτέχνες τόσο εντός του χώρου της τέχνης όσο και στην ευρύτερη κοινωνία.
Ορισμένα από τα εκθέματα αποκαλύπτουν πώς, ακόμη και όταν ανάπηροι καλλιτέχνες προσκαλούνται ως έκφραση συμπερίληψης, η ουσιαστική προσβασιμότητα παραμένει ελλιπής. Τα έργα με κάρβουνο και παστέλ κιμωλίας της Christine Sun Kim, όπως το “Degrees of Deaf Rage”, ζωγραφίζουν με ένταση την οργή της για επιφανειακή ή ανεπαρκή προσβασιμότητα, συνοδευόμενα από φράσεις όπως «Επιμελητές που θεωρούν δίκαιο να μοιράζουν την αμοιβή μου με διερμηνείς» και «Μουσεία χωρίς καμία δράση για κωφούς (και χωρίς εκπαιδευτές/ξεναγούς κωφούς)».
Το φιλμ “Exquisite Corpse” της Jamila Prowse, που δημιουργήθηκε το 2026, παρουσιάζει την καλλιτέχνιδα σε μια συζήτηση με τη μητέρα της μέσω του σουρεαλιστικού παιχνιδιού, αναλογιζόμενη την αλληλεξάρτηση που διέπει την δημιουργική τους πρακτική. Όπως εξηγεί η Boobis, η Jamila Prowse αναφέρεται στην αδυναμία της να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις ενός καλλιτέχνη όπως τις περιμένει ο χώρος της τέχνης – ενός ατόμου που μπορεί να τηρεί σταθερές προθεσμίες, που μπορεί να λειτουργεί μόνο του. Αυτό, βέβαια, είναι τεχνητό, δεδομένου ότι όλοι εργάζονται με άλλους ανθρώπους παρασκηνιακά.
Οι κανόνες και οι περιορισμοί του κόσμου της τέχνης εξετάζονται και σε άλλα έργα. Η συλλογή καλλιτεχνών Babeworld, μέσω του φιλμ “Roll for Initiative”, χρησιμοποιεί το ρίξιμο ζαριών ως μεταφορά για την πλοήγηση στον χώρο της τέχνης από νευροδιαφορετική οπτική και με έμφαση στην ψυχική υγεία. «Πρόκειται για τον ενθουσιασμό της ανάθεσης μιας δουλειάς, αλλά και για το πόσο δύσκολο μπορεί να γίνει αυτό για έναν ανάπηρο καλλιτέχνη, όταν δυσκολεύεσαι ακόμη και να σηκωθείς από το κρεβάτι ή να βουρτσίσεις τα δόντια σου», αναφέρει η Babeworld. Το φιλμ καταδεικνύει τα εμπόδια καθ’ όλη τη διάρκεια της δημιουργικής διαδικασίας, από την αρχική επικοινωνία έως τις αλληλεπιδράσεις με τους επιμελητές, τις συναντήσεις μέσω Zoom, τη σωματική εργασία για τη δημιουργία του έργου, την κοινωνική αλληλεπίδραση και την ενεργειακή διαθεσιμότητα των καλλιτεχνών για δραστηριότητες συγκεκριμένες ημέρες.
Η Bella Milroy έχει γράψει και ζωγραφίσει πάνω σε φακέλους του Τμήματος Εργασίας και Συντάξεων (DWP), σε ένα εντυπωσιακό παράδειγμα διεκδίκησης ενός αντικειμένου οικείου σε πολλά άτομα με αναπηρία. Η Milroy σχολιάζει ότι «νομίζω ότι είναι ένας πολύ ενδιαφέρον χώρος για να εξερευνήσουμε τους τρόπους με τους οποίους η αναπηρία βιώνει ιδιαίτερα την δημόσια και την ιδιωτική σφαίρα», αναφερόμενη στο πώς οι φάκελοι εισέρχονται στο σπίτι και πώς οι αιτήσεις για επιδόματα απαιτούν την αποστολή ιδιωτικών και ευαίσθητων πληροφοριών.
Ένας από τους φακέλους διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι ανάπηροι καλλιτέχνες καλούνται μερικές φορές να μοιραστούν δύσκολα κομμάτια των εμπειριών τους. Η Milroy επισημαίνει ότι «υπάρχουν προκλήσεις σε αυτού του είδους την κοινοποίηση», προσθέτοντας ότι ενώ μπορεί να φέρει κοντά τους ανάπηρους καλλιτέχνες και τους ομοίους τους, «η άλλη πλευρά είναι ότι είσαι εξαιρετικά εκτεθειμένος, και μπαίνεις σε θέσεις όπου οι άνθρωποι βλέπουν κάποιες από αυτές τις πολύ δύσκολες ή δύσκολα κατανοητές εμπειρίες, και αυτό μπορεί να είναι πολύ ευάλωτο και προκλητικό». Οι φάκελοι θίγουν επίσης την ιδέα του πώς το σύστημα επιδομάτων υποτίθεται ότι διευκολύνει την προσβασιμότητα και τη συμπερίληψη, αλλά είναι επίσης προβληματικό, ιδιαίτερα στο πλαίσιο των σύγχρονων απειλών για περικοπές στα επιδόματα αναπηρίας, όπως η προσωπική ανεξάρτητη πληρωμή (Pip), και ο φόβος που μπορεί να συνοδεύει την άφιξη ενός φακέλου του DWP στην πόρτα.
Τι επιχειρήματα προτείνει η έκθεση στον κόσμο της τέχνης για το τι σημαίνει πραγματική προσβασιμότητα και συμπερίληψη; Η Boobis θεωρεί ότι είναι διπλό. Πρώτον, υπάρχει η προσβασιμότητα της ίδιας της έκθεσης, με κείμενο «easy read», ηχητικές περιγραφές και διερμηνεία στη Βρετανική Νοηματική Γλώσσα, για παράδειγμα. «Ελπίζουμε ότι θα θέσει ένα πρότυπο για άλλες γκαλερί όσον αφορά τα χαρακτηριστικά προσβασιμότητας που έχουν στις εκθέσεις τους. Αυτός είναι ένας τρόπος αποστολής ενός ήπιου μηνύματος για το πώς θα θέλαμε να γίνουν τα πράγματα», δηλώνει.
Η άλλη ελπίδα είναι ότι η έκθεση επικοινωνεί τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ανάπηροι καλλιτέχνες και το χάσμα μεταξύ της παράστασης της προσβασιμότητας και της ουσιαστικής συμπερίληψης. Επισημαίνει επίσης πώς ορισμένα έργα αφορούν την οικειότητα και τη χαρά, αμφισβητώντας αφηγήσεις οίκτου. «Νομίζω ότι η αναπηρία έχει μια στιγμή στον ευρύτερο χώρο της τέχνης όσον αφορά τις αναθέσεις και τις εκθέσεις, αλλά θα ήλπιζα ότι αυτό δεν θα είναι απλώς μια ακόμη παράσταση ή τάση», προσθέτει η Boobis. «Θα ήταν καλό να δούμε συνεχείς προσπάθειες με τη μορφή κατάλληλης εκπαίδευσης κατά του αμπελισμού στον χώρο της τέχνης, και ενεργή υποστήριξη για τους ευρύτερους αγώνες ενάντια στις περικοπές χρηματοδότησης για το Pip και το Access to Work (ένα κυβερνητικό πρόγραμμα) που επηρεάζουν τους ανάπηρους καλλιτέχνες και τους εργαζόμενους στην τέχνη που προγραμματίζονται. Και ελπίζω ότι, δίνοντας προτεραιότητα στις εμπειρίες των ανάπηρων καλλιτεχνών στο πλαίσιο των τεχνών αναπηρίας, η έκθεση θα συμβάλει, έστω και λίγο, σε αυτήν την ευρύτερη συζήτηση».
Η έκθεση “I Need to Be More Than a Lesson You Learned” είναι διαθέσιμη διαδικτυακά στο dis_place έως τις 31 Ιανουαρίου 2027.
