Η Ιαπωνίδα συγγραφέας Ασάκο Γιουζούκι, γνωστή από το διεθνές best-seller της “Butter”, εκφράζει την επιθυμία της να μαγειρέψει παραδοσιακά ιαπωνικά muffins για τον Paul Hollywood του “The Great British Bake Off” στην επόμενη επίσκεψή της στο Ηνωμένο Βασίλειο. “Πιστεύω ότι ο Πολ Χόλιγουντ θα εντυπωσιαζόταν ιδιαίτερα με τα muffins ‘marubouro’ από το Ναγκασάκι”, δηλώνει μέσω μεταφράστριας, Bethan Jones, κατά τη διάρκεια μιας βιντεοκλήσης από το Τόκιο. “Ο Καζούο Ισιγκούρο επίσης κατάγεται από το Ναγκασάκι και οι Βρετανοί αγαπούν τον Ισιγκούρο, οπότε σίγουρα θα αγαπήσουν και αυτά τα muffins”, προσθέτει, τονίζοντας ότι ταιριάζουν υπέροχα με το τσάι.
Το έργο της Γιουζούκι, και ιδιαίτερα το “Butter”, επικεντρώνεται στην τροφή, αντλώντας έμπνευση από την πραγματική υπόθεση του 2009, γνωστή ως “Konkatsu Killer” (όπου “konkatsu” σημαίνει “κυνήγι γάμου”). Στο μυθιστόρημα, η δημοσιογράφος Ρίκα Μακίντα έρχεται σε επαφή με τη Μανάκο Κατζί, μια κατά συρροή δολοφόνο και γκουρμέ μαγείρισσα, μέσω μιας σειράς συνεντεύξεων στο Κέντρο Κράτησης του Τόκιο. Η συγγραφέας, μάλιστα, παρακολούθησε μαθήματα μαγειρικής υψηλής ποιότητας στην Ιαπωνία, στο ίδιο σχολείο που είχε φοιτήσει η Κατζί, για ερευνητικούς σκοπούς. Το αποτέλεσμα είναι ένα συναρπαστικό μείγμα κοινωνικής σάτιρας και φεμινιστικού θρίλερ, πλούσιο σε περιγραφές βουτυρένιου ρυζιού και σάλτσας σόγιας.
Παρά το γεγονός ότι η 44χρονη συγγραφέας έχει δημοσιεύσει πάνω από 20 μυθιστορήματα στα Ιαπωνικά, οι εκδότες της αποφάσισαν στρατηγικά να προωθήσουν το “Butter” (2017) στην αγγλόφωνη αγορά, η οποία παρουσίαζε αυξανόμενο ενδιαφέρον για μεταφρασμένη λογοτεχνία από Ιάπωνες συγγραφείς. Επιτυχίες από συγγραφείς όπως η Σαγιάκα Μουράτα (“Convenience Store Woman”), η Μιέκο Καουακάμι (“Breasts and Eggs”) και η Χιρόμι Καουακάμι (“Strange Weather in Tokyo”) υποδήλωναν ότι οι γυναίκες συγγραφείς είχαν αντικαταστήσει τον Χαρούκι Μουρακάμι για μια νέα γενιά ξένων αναγνωστών. Αυτές οι ιστορίες για αποξενωμένες νεαρές γυναίκες συνέβαλαν στην τάση της αγγλικής λογοτεχνίας για μυθιστορήματα που εξερευνούν την εσωτερικότητα και τη φιλία των γυναικών. Το “Butter” πούλησε πάνω από 300.000 αντίτυπα μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο και αναδείχθηκε “Βιβλίο της Χρονιάς” από τα Waterstones το 2024.
Η επιτυχία του “Butter” οδήγησε και στη μετάφραση του προηγούμενου μυθιστορήματός της, “Hooked” (που εκδόθηκε στην Ιαπωνία το 2015 με τίτλο “Nairu pāchi no joshikai” – Nile Perch Women’s Club), από την Polly Barton. Το “Hooked” εξερευνά παρόμοιες θεματικές, όπως η γυναικεία δυναμική εξουσίας, η μοναξιά της αστικής ζωής στον 21ο αιώνα, ο σεξισμός και οι πειρασμοί των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και αναμένεται να είναι ένα από τα πιο πολυσυζητημένα βιβλία του 2026.
Η Γιουζούκι, ωστόσο, δεν αισθάνεται ότι η ζωή της έχει μεταμορφωθεί από την παγκόσμια επιτυχία. Δηλώνει ότι πλέον γράφει για ανθρώπους που είναι “καλοί” και “ευγενικοί”, κάτι που αισθάνεται ότι χρειάζεται να προσφέρει στην ιαπωνική κοινωνία. “Δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να γράψω ένα βιβλίο όπως το ‘Butter’ ή το ‘Hooked’ τώρα, ακόμα κι αν το ήθελα”, παραδέχεται. “Αν το ‘Butter’ είχε λάβει τέτοια ανταπόκριση πριν από οκτώ χρόνια, η γραφή μου πιθανότατα θα είχε ακολουθήσει διαφορετική πορεία.”
Τα μυθιστορήματα αυτά, που κρίθηκαν ως υπερβολικά φεμινιστικά στην Ιαπωνία, προκάλεσαν κριτική. “Η Ιαπωνία είναι μια μισογυνιστική κοινωνία και αν γράφεις για εχθρότητα μεταξύ γυναικών, οι άνθρωποι εκμεταλλεύονται την ευκαιρία για να γράψουν ότι οι γυναίκες είναι τρομακτικές ή ότι δεν μπορείς να εμπιστευτείς τις γυναίκες”, εξηγεί. “Όταν έγραφα το ‘Butter’ και το ‘Hooked’, έγραφα αυτό που ήθελα. Όμως, από τότε η κοινωνία έχει επιδεινωθεί, και το να γράφεις για γυναίκες που ξεγελούν η μία την άλλη θα ενισχύσει μόνο τις αρνητικές απόψεις για τις γυναίκες.” Έτσι, αντί για σκοτεινές σάτιρες, στράφηκε σε “βιταμινούχα μυθιστορήματα”, όπως τα αποκαλεί, πιο ευκολοπρόσδεκτα για το ιαπωνικό κοινό.
Η ιδέα για το “Hooked” προέκυψε όταν η Γιουζούκι ανακάλυψε ότι κάποιος που παρακολουθούσε στο Instagram ζούσε στη γειτονιά της. “Άρχισα να αισθάνομαι λίγο ένοχη που είχα αυτή τη ματιά στη ζωή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης”, παραδέχεται. Το μυθιστόρημα αναπτύχθηκε σε μια ιστορία εμμονικής παρακολούθησης, όπου η Έρικο, μια μοναχική υπάλληλος γραφείου γύρω στα 30, συνδέεται με τη Σόκο, μια δημοφιλή “influencer” (blogger) που ζει κοντά.
Το “Hooked” εμπνεύστηκε επίσης από την τάση των “Joshikai” – “γυναικείων πάρτι” – με εστιατόρια και ξενοδοχεία να απευθύνονται σε νεαρές γυναίκες με διαθέσιμο εισόδημα. “Ήταν εν μέρει μια αντίδραση σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία”, αναφέρει η Γιουζούκι. Η επίδειξη των γυναικείων φιλιών – selfie από εξόδους με φίλες και σπα – στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει γίνει ένα ακόμη απαραίτητο στοιχείο του τρόπου ζωής για μια επιτυχημένη νεαρή γυναίκα στο Τόκιο. “Πόσα απαιτούνταν από τις γυναίκες ως δεδομένο! Ελκυστικότητα, αγνότητα, νεότητα, ήρεμη διάθεση, κύρος στη δουλειά, ποικιλία χόμπι, χαμόγελο που κερδίζει, στυλ, ευχάριστη αύρα, ευγένεια προς τους άλλους… και φυσικά, δημοτικότητα στις άλλες γυναίκες”, γράφει η Γιουζούκι.
Παρά το γεγονός ότι είναι “αψεγάδιαστα όμορφη σαν κούκλα” και κατέχει μια προνομιακή θέση σε μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές εταιρείες της Ιαπωνίας, η άτυχη Έρικο δεν έχει ούτε μία φίλη. Απλώς δεν την συμπαθούν. Η Γιουζούκι ήθελε να αμφισβητήσει τις προσδοκίες για τη γυναικεία φιλία, “με έναν τρόπο, ίσως περισσότερο από ό,τι για τις ρομαντικές σχέσεις”, δηλώνει. “Προσπαθούσα να γράψω πώς πρέπει να ξεπεράσουμε τον τρόπο που εξιδανικεύουμε τις φιλίες, ώστε να μπορούμε να αναπτυχθούμε, επειδή αυτή η ιδανική γυναικεία φιλία είναι μια φαντασίωση.”
Μαζί με μυθιστορήματα όπως “The Vegetarian” της Κορεάτισσας νομπελίστριας Han Kang και το “Convenience Store Woman” της Murata, τα “Butter” και “Hooked” παρουσιάζουν τις γυναίκες ως εμπορεύματα, υποκείμενες σε αδύνατα πρότυπα, που καταναλώνονται και απορρίπτονται μετά την ημερομηνία λήξης τους. Η υπερβολική κατανάλωση ή η άρνηση του φαγητού είναι ο μόνος τρόπος ελέγχου ή εξέγερσης στη σύγχρονη πατριαρχική Σεούλ και Τόκιο. Η εμμονή με το φαγητό στο “Butter” υπονομεύει επιδέξια την εμμονή της κοινωνίας με την λεπτότητα. Η Γιουζούκι δεν ενδιαφερόταν τόσο για την υπόθεση “Konkatsu Killer” όσο για την αντίδραση των μέσων ενημέρωσης σε αυτήν, ειδικά για τον μισογυνισμό και την σωματική ντροπή που ασκήθηκαν σε μια γυναίκα που θεωρήθηκε πολύ μεγάλη, παχιά και άσχημη για να μπορέσει να γοητεύσει άντρες. Όπως η Ρίκα, η οποία παίρνει βάρος καθώς μεγαλώνει η επιθυμία της για βούτυρο, έτσι και η Έρικο αρχίζει να τρώει υπερβολικά γρήγορο φαγητό και η άψογη εμφάνισή της αρχίζει να ξεφτίζει.
“Αν περπατήσετε στο Τόκιο, παντού υπάρχουν διαφημίσεις για απώλεια βάρους, για πλαστικές επεμβάσεις. Είναι πιθανόν χειρότερα τώρα από ό,τι ήταν πριν από 20 χρόνια”, λέει η Γιουζούκι. “Οι γυναίκες παλεύουν να ελέγξουν το βάρος τους, αλλά υπάρχει αυτή η κοινωνία ευκολίας όπου μπορείτε να πάτε σε ένα κατάστημα και να βρείτε νόστιμο φαγητό 24 ώρες την ημέρα. Περιβάλλονται από αυτόν τον πειρασμό, αλλά ταυτόχρονα δέχονται πίεση.”
Η Γιουζούκι πάντα γοητευόταν από το φαγητό. Μεγάλωσε με μια διατροφή από δυτικά παιδικά κλασικά – Pippi Longstocking, Anne of Green Gables, τη σειρά Ramona και αργότερα ιστορίες για οικοτροφεία – και ιδιαίτερα την ίντριγκαζε το τι έτρωγαν οι χαρακτήρες. “Έτρωγαν πράγματα όπως πίτα και σπιτική μαρμελάδα μήλων, πράγματα που δεν είχα δει ποτέ στην Ιαπωνία”, λέει. “Όταν τα αναζητούσα, μου έδιναν μια ιδέα για την εποχή και επίσης για τον τόπο.”
Ως μοναχοπαίδι, μεγάλωσε ως “παραδοσιακό ιαπωνικό κορίτσι” και παρακολούθησε σχολείο μόνο για κορίτσια στο Τόκιο. Δεν ήταν ιδιαίτερα καλή μαθήτρια, λέει. Ο πατέρας της ήταν “salaryman” (υπάλληλος γραφείου) και η μητέρα της εργαζόταν στη βιομηχανία ενδυμάτων. Στο τρίτο έτος του γυμνασίου έπαθε μυκόπλασμα πνευμονία και έπεσε σε κώμα για ένα μήνα, ακολουθούμενο από δύο μήνες στη ΜΕΘ. Όταν ξύπνησε, το πρώτο πράγμα που ήθελε να διαβάσει ήταν το μυθιστόρημα “Kitchen” της Banana Yoshimoto (1988). Την τράβηξαν οι απολαυστικές περιγραφές του katsudon. “Ήμουν σε κώμα για τόσο πολύ καιρό, οπότε πεινούσα”, είπε σε μια συνέντευξη σε ένα ιαπωνικό βιβλιοπωλείο το 2011. Πέρασε τον υπόλοιπο χρόνο της στο νοσοκομείο διαβάζοντας ιαπωνική λογοτεχνία. Οι λογοτεχνικές της προτιμήσεις άλλαξαν ξανά όταν σπούδαζε γαλλική λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο στο Τόκιο.
Πάντα ήθελε να γίνει συγγραφέας, αλλά φαινόταν μια ανέφικτη φιλοδοξία εκείνη την εποχή. “Αυτό είναι κάτι που θέλω πραγματικά να γνωρίζουν οι άνθρωποι”, λέει. “Στην Ιαπωνία, σχεδόν κανένας συγγραφέας δεν μπορεί να ζήσει από την πώληση βιβλίων.” Και νιώθει ισχυρή αλληλεγγύη με τις συναδέλφους της συγγραφείς Murata, Kawakami και Kikuko Tsumura. “Είμαστε από τη γενιά που όταν αρχίσαμε να ψάχνουμε δουλειά, ήταν πολύ δύσκολο να βρούμε εργασία”, λέει. “Νιώθαμε ότι δεν ήμασταν ευπρόσδεκτοι στην ιαπωνική αγορά εργασίας.” Η απογοήτευση από τον σεξισμό στο χώρο εργασίας (υπήρξαν πρόσφατες διαμαρτυρίες κατά κανόνων που επέβαλαν στις γυναίκες να φορούν τακούνια και απαγόρευαν τα γυαλιά) ενώνει τη γραφή τους.
Εκτός από τη συγγραφή τακτικών στηλών σε περιοδικά, η Γιουζούκι εργάστηκε σε διάφορες θέσεις, συμπεριλαμβανομένης της εργασίας για μια εταιρεία ζαχαροπλαστικής. “Δεν τα πήγα πολύ καλά σε καμία από αυτές”, λέει. “Και μέχρι να μεταφραστεί το πρώτο μου βιβλίο στα αγγλικά, δεν θα έλεγα ότι τα πήγαινα πολύ καλά ούτε ως συγγραφέας.”
Δεν γνώρισε την Barton μέχρι μετά τη δημοσίευση του “Butter” στα αγγλικά, αλλά συνεργάστηκαν στενότερα για τη μετάφραση του “Hooked”. “Ο συνδυασμός συγγραφέα και μεταφραστή μπορεί πραγματικά να αναδείξει ένα βιβλίο”, λέει. “Η Polly είναι φεμινίστρια. Σκέφτεται πραγματικά ποια βιβλία πιστεύει ότι χρειάζεται να μεταφραστούν αυτή τη στιγμή, και είναι πολύ δημοφιλής. Κάποιοι θα διαβάσουν ένα βιβλίο μόνο και μόνο επειδή το έχει μεταφράσει.”
Η επιτυχία της ιαπωνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό αλλάζει επιτέλους τη σκηνή των εκδόσεων στο εσωτερικό. Η φίλη της Akira Otani έγινε η πρώτη Ιαπωνίδα συγγραφέας που κέρδισε το βραβείο Dagger για αστυνομική λογοτεχνία σε μετάφραση πέρυσι, για το “The Night of Baba Yaga” (η Γιουζούκι ήταν επίσης υποψήφια για το “Butter”). “Είναι σπάνια Ιαπωνίδα συγγραφέας που ταυτίζεται με τη σεξουαλική μειονότητα”, λέει η Γιουζούκι για την Otani. “Για πολύ καιρό ήθελε να γράφει ιστορίες για χαρακτήρες LGBTQ που δεν είναι απαραίτητα καλοί άνθρωποι. Αλλά επειδή οι σεξουαλικές μειονότητες υφίστανται τόσο μεγάλη διάκριση στην Ιαπωνία, δεν ένιωθε ότι μπορούσε να το κάνει αυτό. Το ίδιο συμβαίνει και με εμένα σε μια κοινωνία όπου ο μισογυνισμός και ο φεμινισμός είναι διαδεδομένα.”
Παρόλο που περιγράφει τον εαυτό της ως “πολύ μακριά από την ιδανική Ιαπωνίδα γυναίκα”, πρέπει να προσαρμόσει τη συγγραφή γύρω από την ανατροφή του γιου της και τη διαχείριση του σπιτιού. Της αρέσει να γράφει σε καφετέριες. Ορισμένες μέρες γράφει 10 σελίδες, άλλες τίποτα. Αν και μπορεί να μην έχει αλλάξει την καθημερινή της ζωή, η ανταπόκριση στο “Butter” στο Ηνωμένο Βασίλειο την έχει κάνει να επανεξετάσει το μέλλον της ως μυθιστοριογράφου. “Θέλω να γράφω για γυναίκες που κάνουν λάθη που δεν μπορούν να επιδιορθωθούν. Θέλω να γράφω για γυναίκες που φαίνονται σαν οι καλύτερες φίλες, αλλά προδίδουν η μία την άλλη και η σχέση καταρρέει”, λέει, γέρνοντας έντονα προς την οθόνη της. “Θα απολαύσω τη συγγραφή αυτών των ειδών βιβλίων. Είμαι λοιπόν πολύ ευγνώμων στους αναγνώστες του Ηνωμένου Βασιλείου που μου έδωσαν το θάρρος να το κάνω αυτό.”
Το “Hooked” της Asako Yuzuki, σε μετάφραση της Polly Barton, θα κυκλοφορήσει από την 4th Estate στις 12 Μαρτίου.
