Περήφανος για το πόσο ήπιες είναι οι εκδηλώσεις της δικής μου κρίσης μέσης ηλικίας, νιώθω την ανάγκη να μοιραστώ μια ελκυστική προσέγγιση σε αυτό το φαινόμενο. Ενώ η κοινή αντίληψη αναφέρεται σε αγορές πολυτελών αυτοκινήτων ή παρορμητικές ερωτικές περιπέτειες, εγώ έχω βυθιστεί ξανά στις χόμπι της νιότης μου. Ωστόσο, καθώς πλησιάζω τα 50 και ηττήθηκα πρόσφατα σε ένα παιχνίδι Scrabble από τον 11χρονο γιο μου, είμαι ενθουσιασμένος που ανακάλυψα ένα βιβλίο που αντιμετωπίζει αυτή τη μικρή μου δυσκολία: μια εκλεπτυσμένη ανάλυση της βαθιάς σοφίας που ελπίζω να χαρακτηρίσει τα εναπομείναντα χρόνια μου.
Ο συγγραφέας, κλινικός ψυχολόγος με το όνομα Frank Tallis, αρχικά διαγιγνώσκει το πρόβλημα. Βασιζόμενος σε επιχειρήματα από τη μελέτη του Ernest Becker του 1973, “The Denial of Death”, προτείνει ότι τέτοιες κρίσεις είναι τουλάχιστον εν μέρει αποτέλεσμα της δυτικής διστακτικότητας να αντιμετωπίσουμε τη θνητότητα. Στη Βρετανία, για παράδειγμα, αποφεύγουμε τα ανοιχτά φέρετρα. Όταν οι συγγενείς μας πεθαίνουν, όπως συνέβη με τη μητέρα μου πριν από δύο χρόνια, πεθαίνουν στο νοσοκομείο αντί για το σπίτι. Δυσκολευόμαστε ακόμη και να πούμε τη λέξη “πεθαίνω”, προτιμώντας ευφημισμούς όπως “φεύγω”. Στην εποχή του Instagram, οι ζωές μας κυριαρχούνται από φίλτρα και αποσπάσεις. Η κρίση χτυπά όταν η πραγματικότητα δεν μπορεί πλέον να συγκρατηθεί. Χάνουμε τους γονείς μας. Τότε παρατηρούμε, αναπόφευκτα, ότι είμαστε τώρα στην πρώτη γραμμή της ουράς.
Ο Carl Jung βίωσε μια κατάρρευση στα τέλη της δεκαετίας των 30, θεωρώντας την μια απαραίτητη «κάθοδο στον κάτω κόσμο».
Στη συνέχεια, ο συγγραφέας προσφέρει την αναγκαία παρηγοριά. Το μεταμορφωτικό μήνυμα αυτού του σύντομου, προκλητικού βιβλίου είναι ότι, αντί να θεωρούμε μια τέτοια ψυχική δυσκολία ντροπιαστική, μπορούμε να την αγκαλιάσουμε και ακόμη και να την αναδιαμορφώσουμε ως ηρωική. Όπως επισήμανε ο συγγραφέας Joseph Campbell, ο μύθος που επαναλαμβάνεται σε όλους τους πολιτισμούς περιγράφει έναν ήρωα που κατεβαίνει στον κάτω κόσμο. Αυτό το κυριολεκτικό και μεταφορικό χαμηλό σημείο αποδεικνύεται καθοριστική στιγμή, οδηγώντας σε θριάμβους και επιλύσεις στο δεύτερο μέρος της ζωής. Στον Όμηρο, συνειδητοποιώ τώρα, είναι ενώ επισκέπτεται τη γη των νεκρών που ο Οδυσσέας μαθαίνει για πρώτη φορά ότι η μητέρα του έχει πεθάνει. Αντίστοιχα, η αρχή της “Κόλασης” του Δάντη είναι: “Στη μέση της ζωής μου, βρέθηκα σε ένα σκοτεινό δάσος, ανίκανος να βρω το μονοπάτι μπροστά.”
Μια κρίση μέσης ηλικίας δεν φαίνεται τόσο τρομερή αφού μάθουμε ότι ο Οδυσσέας και ο Δάντης είχαν μία. Και ο Carl Jung, για αυτό το θέμα. Ο Ελβετός ψυχολόγος είχε μια κατάρρευση στα τέλη της δεκαετίας των 30, και μετά αποφάσισε βολικά ότι μια τέτοια δοκιμασία ήταν μια απαραίτητη «κάθοδος στον κάτω κόσμο», προηγούμενη των εύφορων πεδιάδων της ώριμης ζωής, όπου μπορούμε να βρούμε ειρήνη μέσω της σοφίας.
Λοιπόν, τι ακριβώς είναι η σοφία; Η δομή αυτού του βιβλίου, το οποίο προχωρά χρονολογικά μέσα από τα τυπικά στάδια μιας κρίσης μέσης ηλικίας και όσων ακολουθούν (Κεφάλαιο 1: Άρνηση, Κεφάλαιο 2: Αποδοχή, κ.λπ.), υπαινίσσεται ότι μια απάντηση μπορεί να έρθει προς το τέλος. Ωστόσο, ο Tallis τελικά αποφεύγει να δώσει μια σαφή απάντηση, προτιμώντας να κρατήσει τις απόψεις του για τον εαυτό του. Όπως σημείωσε ο Νίτσε: «Κανείς δεν μπορεί να σου χτίσει τη γέφυρα πάνω στην οποία εσύ και μόνο εσύ πρέπει να διασχίσεις τον ποταμό της ζωής». Μια σπάνια προσωπική αναφορά είναι η εξομολόγηση του συγγραφέα ότι, στα τέλη της εφηβείας του, παραπλανήθηκε να ενταχθεί σε μια αίρεση («ήταν η δεκαετία του 1970», εξηγεί απολογητικά), χαλαρώνοντας τους δεσμούς με την οικογένειά του και κάνοντας μετανοητές οικονομικές δωρεές, προς μεγάλη απογοήτευση του πατέρα του.
Όπως κάποτε παρατήρησε ο ψυχαναλυτής και συγγραφέας Anthony Storr, ένας εντυπωσιακός αριθμός αυτοαποκαλούμενων μεσσίων βρήκαν την κλήση τους ενώ βίωναν μια κρίση μέσης ηλικίας. Παρόλο που αυτή είναι μια ψυχολογική κίνηση που πιθανώς είναι καλύτερο να αποφεύγεται, είναι αλήθεια ότι η αναζήτηση νοήματος μπορεί να μας σώσει. Ορισμένοι κλάδοι της ψυχοθεραπείας είναι αφιερωμένοι σε αυτήν, εμπνευσμένοι από την παρατήρηση του Viktor Frankl, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στα στρατόπεδα των Ναζί, ότι οι κρατούμενοι που επέζησαν περισσότερο ήταν εκείνοι που προσκολλήθηκαν σε κάποια αίσθηση νοήματος εν μέσω της άνευ νοήματος σφαγής.
Τι θα κρατήσω από το “Wise”, πέρα από τη μνήμη του ότι έμεινα γοητευμένος σε όλες τις 200+ σελίδες του; Είναι πολύ νωρίς για να πω. Ίσως να ζω περισσότερο στην παρέα του θανάτου, όπως συμβούλευαν οι Στωικοί, για να τον κάνω λιγότερο τέρας. Πιθανώς να διαβάσω μερικά βιβλία που αναφέρονται εδώ, όπως αυτά του Frankl και του Becker. Και αναμφίβολα να ξαναδιαβάσω αυτό το βιβλίο, το οποίο ειλικρινά συστήνω.
Wise: Finding Purpose, Meaning and Wisdom Beyond the Midpoint of Life από τον Frank Tallis εκδίδεται από την Abacus (£22). Για να υποστηρίξετε τον Guardian, αγοράστε ένα αντίτυπο από το guardianbookshop.com. Μπορεί να ισχύουν χρεώσεις αποστολής.
