Μια βαθιά οικονομική κρίση στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση για το μέλλον της πολυμέρειας, με αναλυτές να προειδοποιούν ότι η κατάσταση αντανακλά μια πιο ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο που οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιλαμβάνονται το παγκόσμιο αυτό σώμα.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι ο οργανισμός κινδυνεύει από “άμεση οικονομική κατάρρευση”, καθώς οι απλήρωτες εισφορές απειλούν την υλοποίηση προγραμμάτων, με τα κεφάλαια να κινδυνεύουν να εξαντληθούν μέχρι τον Ιούλιο. Σε μια σπάνια επιστολή προς τα 193 κράτη μέλη, ο Γκουτέρες κάλεσε τις κυβερνήσεις να τιμήσουν τις υποχρεωτικές τους πληρωμές ή να εξετάσουν την αναθεώρηση των οικονομικών κανόνων του ΟΗΕ για την αποφυγή περαιτέρω διαταραχών.
Παρόλο που πάνω από 150 κράτη μέλη έχουν πληρώσει τις εισφορές τους για το 2025, οι συνολικές οφειλές έχουν αυξηθεί στα 1,56 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ – διπλάσιο ποσό από αυτό που είχε καταγραφεί το 2024. Σύμφωνα με αξιωματούχους του ΟΗΕ, οι ΗΠΑ – ο μεγαλύτερος συνεισφέρων του οργανισμού – χρωστούν περίπου 2,19 δισεκατομμύρια δολάρια στον τακτικό προϋπολογισμό και επιπλέον 2,4 δισεκατομμύρια δολάρια σε συνεισφορές για τις ειρηνευτικές αποστολές. Η Ουάσινγκτον, η οποία αντιστοιχεί στο 22% του βασικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ, έχει αποσυρθεί και από διάφορους οργανισμούς του ΟΗΕ, χαρακτηρίζοντάς τους ως σπατάλη χρημάτων των φορολογουμένων. Η Κίνα, εν τω μεταξύ – ο δεύτερος μεγαλύτερος συνεισφέρων – καλύπτει περίπου το 20% του τακτικού προϋπολογισμού, βάσει μιας κλίμακας εκτιμήσεων που προσαρμόζεται κάθε τρία χρόνια, ανάλογα με το μέγεθος της εθνικής οικονομίας.
Ενώ οι διαφωνίες σχετικά με τις πληρωμές δεν είναι νέες, αναλυτές εκτιμούν ότι η τρέχουσα αντιπαράθεση αποτελεί απόκλιση από την προηγούμενη πρακτική των ΗΠΑ. Ο Song Luzheng, ερευνητής στο China Institute του Fudan University, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον στο παρελθόν χρησιμοποιούσε τις καθυστερημένες πληρωμές ως μοχλό πίεσης για να επηρεάσει τη λήψη αποφάσεων στον ΟΗΕ, συχνά εξοφλώντας τις οφειλές της πριν χάσει το δικαίωμα ψήφου. «Κατά τις προηγούμενες διοικήσεις, οι καθυστερημένες πληρωμές ήταν ένα εργαλείο διαπραγμάτευσης», είπε ο Song. «Όμως, επί Trump, υπάρχει μια πιο σαφής αποστροφή προς τον ίδιο τον ΟΗΕ. Η στάση έχει αλλάξει από τη χρήση του θεσμού στην προσπάθεια παράκαμψής του εντελώς. Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι οι καθυστερημένες οφειλές αυτές καθαυτές, αλλά η έλλειψη σεβασμού προς την εξουσία και την αξιοπρέπεια του ΟΗΕ», πρόσθεσε ο Song, τονίζοντας ότι ο μονομερής δρόμος υπονομεύει τον οργανισμό πολύ περισσότερο από τις καθυστερημένες πληρωμές.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, δήλωσε στο Politico την Κυριακή ότι αγνοούσε τις εκκρεμείς οφειλές, αλλά ισχυρίστηκε ότι θα μπορούσε να «λύσει το πρόβλημα πολύ εύκολα» αν ο ΟΗΕ ζητούσε βοήθεια, ισχυριζόμενος ότι θα μπορούσε να πείσει άλλες χώρες να πληρώσουν περισσότερο. Νωρίτερα αυτό το μήνα, ο Trump ανακοίνωσε σχέδια για την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από 66 οργανισμούς του ΟΗΕ και διεθνείς οργανισμούς, μετά από αναθεώρηση συμφωνιών που κρίθηκαν αντίθετες προς τα αμερικανικά συμφέροντα.
Ο Zhang Peng, αναπληρωτής καθηγητής στο Shanghai International Studies University, ανέφερε ότι η Ουάσινγκτον πιθανότατα θα συνεχίσει την αποχώρησή της από πολυμερείς μηχανισμούς. «Το σύστημα του ΟΗΕ θα επιβιώσει, αλλά για τις ΗΠΑ, η μεγιστοποίηση των δικών τους συμφερόντων υπερισχύει πλέον σαφώς των πολυμερών δεσμεύσεων», δήλωσε.
Ωστόσο, παρατηρητές προειδοποίησαν κατά της ερμηνείας της κρίσης ως ένδειξη επικείμενης κατάρρευσης του ΟΗΕ. Ο Song περιέγραψε την κατάσταση ως λειτουργική παράλυση παρά θεσμική αποτυχία, με την αποτελεσματικότητα του οργανισμού να εξαρτάται από το αν τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας θα μπορούσαν ακόμη να συνεργαστούν. «Η συνάφεια του ΟΗΕ μπορεί να μειώνεται, αλλά δεν έχει φτάσει σε ένα τελικό σημείο», είπε ο Song. «Η ηθική του αυθεντία και ο ρόλος του ως πλατφόρμα διαλόγου εξακολουθούν να έχουν σημασία, ειδικά αν οι μεγάλες δυνάμεις είναι πρόθυμες να συμμετέχουν».
Η οικονομική πίεση έχει επίσης αναβιώσει τη συζήτηση για το αν η Κίνα θα πρέπει να παίξει μεγαλύτερο ρόλο στη σταθεροποίηση του οργανισμού. Το Πεκίνο έχει επανειλημμένα ζητήσει τη διαφύλαξη της αυθεντίας του ΟΗΕ, αλλά ειδικοί εκτιμούν ότι η Κίνα είναι απίθανο να καλύψει το κενό χρηματοδότησης που αφήνει η Ουάσινγκτον. «Υπάρχει πάντα ένα χάσμα μεταξύ ρητορικής και πρακτικών εκτιμήσεων», ανέφερε ο Shi Yinhong, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Renmin University of China. «Οι δημοσιονομικοί πόροι της Κίνας αντιμετωπίζουν πίεση», υπαινίχθηκε, προσθέτοντας ότι θα ήταν ούτε ρεαλιστικό ούτε κατάλληλο να αναλάβει επιπλέον βάρη. Ο Zhu Feng, κοσμήτορας της σχολής διεθνών σπουδών του Πανεπιστημίου Nanjing, δήλωσε ότι ο ΟΗΕ θα πρέπει να επιβάλει κυρώσεις στα κράτη μέλη που δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους, ενώ παράλληλα τόνισε ότι η Κίνα δεν πρέπει να αναλάβει επιπρόσθετες οικονομικές ευθύνες. «Η Κίνα παραμένει αναπτυσσόμενη χώρα ως προς το κατά κεφαλήν εισόδημα», είπε, προσθέτοντας ότι το Πεκίνο θα συνεχίσει να τονίζει την κοινή ευθύνη αντί να δρα μονομερώς.
Ορισμένοι αναλυτές σημείωσαν ότι η κρίση θα μπορούσε παρόλα αυτά να δημιουργήσει διπλωματικές ευκαιρίες. Ο Song ανέφερε ότι οι εντάσεις με την Ουάσινγκτον θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν στενότερο συντονισμό μεταξύ Κίνας και Ευρώπης στην υπεράσπιση πολυμερών θεσμών. «Και οι δύο πλευρές έχουν κοινό συμφέρον στη διατήρηση του ΟΗΕ ως συμβόλου της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης», είπε. Ο Wang Huiyao, ιδρυτής και πρόεδρος του think tank Centre for China and Globalisation με έδρα το Πεκίνο, συμφώνησε. Είπε ότι οι πρόσφατες επισκέψεις Ευρωπαίων ηγετών στην Κίνα υπογράμμισαν ένα κοινό ενδιαφέρον για τη διατήρηση του συστήματος του ΟΗΕ σε μια εποχή αμερικανικής απομάκρυνσης. Ο Wang πρότεινε ότι προσωρινά πλαίσια συνεργασίας – περιγραφόμενα ως «UN minus one» ρυθμίσεις – θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη διατήρηση του πολυμερούς συντονισμού, εάν η Ουάσινγκτον παραμείνει στο περιθώριο. Ωστόσο, είπε ότι τέτοιες προσεγγίσεις πλαισιώνονταν «λιγότερο ως προσπάθεια της Κίνας να εκμεταλλευτεί την κατάσταση και περισσότερο ως συνέχεια της μακροχρόνιας υποστήριξής της στην πολυμέρεια».
