Η πρακτική της θυσίας ανθρώπων, και συγκεκριμένα γυναικών, στην Κίνα χρονολογείται χιλιάδες χρόνια νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Αυτό αποκαλύπτει μια νέα μελέτη αρχαίου DNA, η οποία εμβαθύνει στα μυστήρια ενός μεγάλου οικισμού της Λίθινης Εποχής στη βορειοδυτική Κίνα. Τα ευρήματα από τα ελίτ ταφικά μνημεία υποδεικνύουν επίσης την ύπαρξη μιας πρώιμης ιεραρχικής κοινωνίας, όπου η επιλογή του θύματος για θυσία φαίνεται να σχετιζόταν με το φύλο, σύμφωνα με Κινέζους αρχαιολόγους και ανθρωπολόγους.
Ο οικισμός Shimao, που βρίσκεται στην κοιλάδα του Κίτρινου Ποταμού στην επαρχία Shaanxi, είναι ένας από τους μεγαλύτερους προϊστορικούς οικισμούς που έχουν ανακαλυφθεί στην Κίνα και χρονολογείται στην ύστερη Νεολιθική περίοδο, περίπου 3.800 με 4.300 χρόνια πριν. Αναλύοντας πάνω από 100 αρχαία γονιδιώματα από το Shimao και γειτονικές τοποθεσίες, η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι τα θύματα μαζικών ταφών, που πιθανώς εξυπηρετούσαν δημόσιους τελετουργικούς σκοπούς, ήταν κατά κύριο λόγο άνδρες. Αντίθετα, οι συνοδοί που θάβονταν μαζί με νεκρούς ευγενείς ή ελίτ ήταν συντριπτικά γυναίκες.
«Αυτά τα ευρήματα αποκαλύπτουν μια κυρίως πατρογραμμική δομή καταγωγής στις κοινότητες του Shimao και πιθανώς τελετουργίες θυσίας ειδικά για κάθε φύλο», ανέφεραν οι ερευνητές σε δημοσίευσή τους στο επιστημονικό περιοδικό Nature. Η τεράστια οχυρωμένη τοποθεσία στο Shimao, που εκτείνεται σε περίπου 4 τετραγωνικά χιλιόμετρα, παρουσιάζει χαρακτηριστικά τυπικά κρατικών κοινωνιών, όπως παραγωγή χειροτεχνημάτων, μεγάλα οχυρωματικά έργα και έντονη κοινωνική διαστρωμάτωση, που περιλάμβανε εκτεταμένες ανθρώπινες θυσίες.
Οι αρχαιολόγοι ξεκίνησαν τις ανασκαφές στον χώρο το 2012, ενώ η προέλευση του πληθυσμού, η κοινωνική δομή, τα πρότυπα συγγένειας και οι σχέσεις με γειτονικές ομάδες παρέμεναν άγνωστα. Ερευνητές από το Ινστιτούτο Παλαιοντολογίας Σπονδυλωτών και Παλαιοανθρωπολογίας της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών (IVPP), την Ακαδημία Αρχαιολογίας Shaanxi και άλλα ιδρύματα προσπάθησαν έκτοτε να καλύψουν αυτό το κενό γνώσης.
Η Fu Qiaomei, παλαιοντολόγος και ερευνήτρια στο IVPP, μαζί με τους συναδέλφους της, επέλεξαν να αναλύσουν αρχαία γονιδιώματα από άτομα που θάφτηκαν στην περιοχή και σε γύρω οικισμούς. Ανέλυσαν δεδομένα DNA από τα λείψανα 169 ατόμων από τα 207 που βρέθηκαν σε επτά αρχαιολογικούς χώρους στις επαρχίες Shaanxi και τη γειτονική Shanxi, αποκαλύπτοντας λεπτομέρειες για τη δημογραφία της περιοχής, τις πολιτισμικές πρακτικές και την κοινωνική δομή του οικισμού.
Η λεπτομερής ανάλυση στο Shimao και τους γύρω χώρους αποκάλυψε δύο τύπους πρακτικών: μαζικές ταφές, που ενδεχομένως εξυπηρετούσαν δημόσιους τελετουργικούς σκοπούς, και θυσίες που συνόδευαν ταφές υψηλής κοινωνικής θέσης, όπου τα θύματα ενταφιάζονταν μαζί με τους νεκρούς. Τα αρχαία δεδομένα DNA από μαζικές ταφές, όπως αυτές στην ανατολική πύλη της πόλης, έδειξαν ότι εννέα στα δέκα θύματα ήταν άνδρες. Ωστόσο, αυτό το μοτίβο θυσίας βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση με αυτό που σχετίζεται με τις ταφές ελίτ, οι οποίες παρουσίαζαν κυρίως θηλυκά θύματα. Τα ευρήματα σηματοδοτούν μια σαφή κοινωνική διαστρωμάτωση εντός του πολιτισμού του Shimao.
Στο Hanjiagedan, ένα νεκροταφείο ευγενών που βρίσκεται νότια του εσωτερικού περιβόλου, σχεδόν όλα τα δειγματικά θυσιασμένα άτομα ήταν γυναίκες – έξι από τα επτά – και κανένα δεν ήταν γενετικά συγγενές με τους κατόχους των τάφων. Το Huangchengtai, που βρίσκεται στο κέντρο του Shimao και πιθανώς ήταν η κατοικία της άρχουσας τάξης, επίσης παρουσίασε κυρίως γυναικείες θυσίες – 14 από τις 19, σύμφωνα με τη δημοσίευση.
Ο Dong Yu, ερευνητής από το Ινστιτούτο Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Πανεπιστημίου Shandong, και ο Ripan Malhi, ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι στην Urbana-Champaign, έγραψαν ένα άρθρο για τα ευρήματα στο Nature. Κανένας από τους δύο δεν συμμετείχε στην ίδια τη μελέτη. Σημείωσαν ότι το φαινόμενο των κατόχων ελίτ τάφων να θάβονται μαζί με θυσιασμένες γυναίκες συντρόφους παρατηρήθηκε χιλιάδες χρόνια αργότερα, κατά την περίοδο των Ανατολικών Zhou της πρώιμης Εποχής του Σιδήρου (770-221 π.Χ.), προσθέτοντας ότι δεν είναι σαφές αν αυτά συνδέονταν.
Η μελέτη που οδήγησε η Fu και άλλοι, έριξε επίσης φως σε άλλα σημαντικά ερωτήματα. Αποκάλυψε ότι ο λαός του Shimao καταγόταν από έναν πληθυσμό που είχε κατοικήσει την περιοχή εκατοντάδες χρόνια νωρίτερα και ενδεχομένως σχετιζόταν με τον πολιτισμό Yangshao της κεντρικής πεδιάδας ή άλλους πολιτισμούς από την περιοχή Ordos. Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ότι πληθυσμοί σχετικοί με τον πολιτισμό Shimao δέχτηκαν μικρές γενετικές επιρροές από τις βόρειες περιοχές των στεπών και από τους νότιους πολιτισμούς καλλιέργειας ρυζιού στην περιοχή του ποταμού Yangtze.
Προηγούμενες προσπάθειες για την εξήγηση της εμφάνισης ιεραρχικά οργανωμένων κοινωνιών στην Ανατολική Ασία επικεντρώνονταν σε διάσπαρτους αρχαιολογικούς χώρους ή σε πρώιμες δυναστείες όπως οι Xia (2100-1600 π.Χ.) και Shang (1600-1046 π.Χ.). Ο εκτεταμένος αρχαιολογικός χώρος του Shimao «έχει διευρύνει περαιτέρω τη γνώση μας για τις πρώιμες κοινότητες κρατικού επιπέδου», δήλωσαν οι συγγραφείς. Ως ένδειξη της σημασίας της μελέτης, η Εθνική Διοίκηση Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κίνας πραγματοποίησε συνέντευξη Τύπου την Πέμπτη για την παρουσίαση των ευρημάτων. Η κυβερνητική υπηρεσία δήλωσε ότι θα υποστηρίξει μελέτες που μπορούν να εμβαθύνουν την κατανόηση των απαρχών του κινεζικού πολιτισμού, δεσμευόμενη παράλληλα να ενισχύσει τη διεπιστημονική συνεργασία και να αξιοποιήσει την επιστημονική αρχαιολογία.
