Μια συγκλονιστική φράση από τον Βρετανό ιστορικό R.G. Collingwood, “Το μόνο στοιχείο για το τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος είναι αυτό που έχει κάνει”, συνοψίζει την ουσία της ιστορίας και την αναπόφευκτη επανάληψή της όταν η δικαιοσύνη απουσιάζει. Αυτό έρχεται στο προσκήνιο καθώς η ταινία του 2025, “Nuremberg”, μας υπενθυμίζει τα εγκλήματα του ναζιστικού καθεστώτος, για τα οποία η διεθνής κοινότητα ζήτησε λόγο.
Ωστόσο, για τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν από την μυστική ιαπωνική Μονάδα 731 στην επαρχία Heilongjiang της βορειοανατολικής Κίνας κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, δεν υπήρξε ποτέ αντίστοιχη νομική αντιμετώπιση. Αυτή η μυστική μονάδα, υπό την κάλυψη του πολέμου, προχώρησε σε θανατηφόρα πειράματα σε ανθρώπους, οδηγώντας στο θάνατο τουλάχιστον 3.000 άτομα, και σε επιθέσεις βιολογικού πολέμου που προκάλεσαν εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους αμάχων, με τις επιπτώσεις να είναι αισθητές μέχρι σήμερα.
Μια νέα δημοσίευση από τους αρχαιολόγους Wang Xiaohua και Xue Kaifan, από το Επαρχιακό Ινστιτούτο Πολιτιστικών Κειμηλίων και Αρχαιολογίας του Heilongjiang, υποστηρίζει ότι οι πράξεις της Μονάδας 731 συνιστούν πλέον, σύμφωνα με τον σύγχρονο ορισμό, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Οι ερευνητές τονίζουν τη σημασία της διερεύνησης αυτής της υπόθεσης στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, με στόχο την αποτροπή μελλοντικών παρόμοιων περιστατικών. Η εργασία τους δημοσιεύθηκε στις 1 Δεκεμβρίου στο επιστημονικό περιοδικό “Northern Cultural Relics”.
Είναι αξιοσημείωτο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, μετά τον πόλεμο, χορήγησαν αμνηστία στους ηγέτες της Μονάδας 731, ανταλλάσσοντας τα δεδομένα τους σχετικά με τον βιολογικό πόλεμο. Παρόλα αυτά, η ιαπωνική κυβέρνηση ουδέποτε προέβη σε επίσημη αναγνώριση των εγκλημάτων της μονάδας, συνεχίζοντας να περιορίζει την πρόσβαση σε σχετικά αρχεία και να αρνείται αποζημιώσεις στα θύματα.
Περαιτέρω, πολυάριθμες πολυεπιστημονικές έρευνες που διεξήχθησαν από τη δεκαετία του 1950 αποκάλυψαν “συντριπτικά στοιχεία” για εκτελέσεις εν ζωή, σκόπιμες μολύνσεις με πανούκλα, έκθεση σε αέρια δηλητηριώδη και άλλα πειράματα σε αιχμαλώτους πολέμου και αμάχους από την Κίνα, τη Σοβιετική Ένωση και άλλες χώρες. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ερευνών περιορίστηκε στην ιστορική έκθεση και την ηθική καταδίκη. Οι Wang και Xue υποστηρίζουν ότι είναι καιρός να ενταχθούν τα στοιχεία αυτά σε ένα διεθνές νομικό πλαίσιο και να εξεταστεί η δυνατότητα δικαστικής δίωξης σε διεθνή δικαστήρια.
Τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπως κωδικοποιήθηκαν στο καταστατικό του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου της Νυρεμβέργης το 1945, ορίζονται ως εκτεταμένες ή συστηματικές επιθέσεις κατά αμάχων. Περιλαμβάνουν δολοφονία, εξόντωση, σκλαβιά, βασανιστήρια και άλλες απάνθρωπες πράξεις. Σε αντίθεση με τα εγκλήματα πολέμου, δεν απαιτείται η ύπαρξη πολεμικού πλαισίου.
“Το 1967 και το 1968, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε ψηφίσματα που δήλωναν ότι οι νόμοι περί παραγραφής δεν ισχύουν για εγκληματίες πολέμου. Αυτό σημαίνει ότι τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας μπορούν να διωχθούν ανεξάρτητα από το χρονικό διάστημα που έχει παρέλθει,” γράφουν οι συγγραφείς. “Η ευθύνη των δραστών δεν εκπνέει με την πάροδο του χρόνου και μπορεί να διωχθεί αναδρομικά.”
Οι Wang και Xue υπογραμμίζουν ότι τα ειδεχθή εγκλήματα που διαπράχθηκαν από τη Μονάδα 731 καλύφθηκαν από τις ΗΠΑ και δεν υπέστησαν ποτέ τον “ενδελεχή και δίκαιο έλεγχο” που τελικά αντιμετώπισαν οι ναζιστικές φρικαλεότητες στη Γερμανία. Σοκαριστικό είναι το γεγονός ότι, μετά τον πόλεμο, πολλά μέλη της Μονάδας 731 όχι μόνο δεν τιμωρήθηκαν, αλλά κατέλαβαν εξέχουσες θέσεις στο ιατρικό κατεστημένο και σε κορυφαία ακαδημαϊκά ιδρύματα της Ιαπωνίας.
Οι δίκες της Νυρεμβέργης σηματοδότησαν την πρώτη μεγάλη προσπάθεια να καταστούν οι ηγέτες ενός κράτους νομικά υπεύθυνοι για φρικαλεότητες, καθιερώνοντας την προηγούμενη ότι τα άτομα μπορούν να δικαστούν βάσει του διεθνούς δικαίου για συστηματική βία εναντίον αμάχων πληθυσμών. Η έννοια αυτή έχει έκτοτε αποτελέσει ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης διεθνούς δικαιοσύνης.
“Η σημασία της ετυμηγορίας της Νυρεμβέργης δεν έγκειται στην πιστή ερμηνεία του παρελθόντος, αλλά στην σοβαρότητα της προειδοποίησης για το μέλλον. Η προσφυγή στη δικαιοσύνη για την υπόθεση της Μονάδας 731 ενώπιον ενός διεθνούς δικαστηρίου δεν είναι μόνο νομικά θεμελιωμένη, αλλά και απαραίτητη,” γράφουν οι Wang και Xue.
Η Jenny Chan, συνιδρύτρια της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Pacific Atrocities Education, με έδρα την Καλιφόρνια, δήλωσε ότι η αποκάλυψη των φρικαλεοτήτων της Μονάδας 731 δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση του παρελθόντος, αλλά και τη διασφάλιση ότι τέτοια εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν θα επαναληφθούν ποτέ. Εξέφρασε επίσης τον θαυμασμό της για την Wang Xuan, μια εξέχουσα ερευνήτρια της μονάδας, η οποία, κατά τη διαμονή της στην Ιαπωνία, αγωνίστηκε για την κατάθεση αγωγής εκ μέρους των θυμάτων τη δεκαετία του 1990.
Η υπόθεση ολοκληρώθηκε το 2002, με την εξασφάλιση μιας κομβικής απόφασης από δικαστήριο του Τόκιο, η οποία αναγνώρισε την ύπαρξη της μονάδας και τη χρήση βακτηριολογικών όπλων. Ωστόσο, τα θύματα δεν έλαβαν αποζημιώσεις και πολλοί εξακολουθούν να υποφέρουν από τις επιπτώσεις βιολογικών παραγόντων, όπως ο γλανιδώτης και ο άνθρακας, που παραμένουν στο έδαφος μέχρι σήμερα. “Ήταν μια δύσκολη μάχη, αλλά τουλάχιστον ήταν ουσιαστικό για τα θύματα να ακούσουν το δικαστήριο να αναγνωρίζει την ύπαρξη της Μονάδας 731,” ανέφερε η Chan.
