Σε αυτούς τους ταραγμένους καιρούς, η εστίαση στην 14η υπουργική διάσκεψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) στη Γιαουντέ του Καμερούν, μπορεί να μοιάζει με προσπάθεια να συγκεντρωθεί κανείς σε ένα πικνίκ δίπλα σε έναν καβγά σε μπαρ, ή να ακούει ένα μάθημα κλαδέματος μπονσάι ενώ ένας ξυλοκόπος χρησιμοποιεί αλυσοπρίονο σε ένα γιγάντιο ερυθρόδεντρο.
Παρόλα αυτά, πρέπει να προσπαθήσουμε. Ακόμα κι αν τα αποτελέσματα είναι λιγοστά και χρειαστούν χρόνια για να υλοποιηθούν, ο συμβολισμός της Γιαουντέ υποδεικνύει ένα πιθανό μέλλον πολύ διαφορετικό από τον σημερινό χαοτικό μονομερή ηγεμονισμό – με την πολυμερή συνεργασία να επιστρέφει στην επικαιρότητα, την Αφρική να αποτελεί σημαντική οικονομική δύναμη και την Κίνα να λειτουργεί ως αγκυροβόλιο ήπιας ισχύος. Αυτό αντανακλά τη σταθερή, ήσυχη μετατόπιση στην παγκόσμια οικονομική ισχύ κατά τη διάρκεια τριών δεκαετιών, η οποία αναμένεται να επιταχυνθεί.
Περισσότεροι από 100 υπουργοί εμπορίου έχουν συγκεντρωθεί στην Κεντρική Αφρική για τη διενή διάσκεψη, αλλά η προοπτική οποιουδήποτε ουσιαστικού αποτελέσματος είναι ζοφερή. Αντί για μια διακήρυξη συναίνεσης, θα υπάρξει ένα μινιμαλιστικό σχέδιο που θα περιγράφει πιθανά σχέδια εργασίας. Μεγάλο μέρος της συζήτησης θα αφορά τη μεταρρύθμιση του ΠΟΕ.
Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στον ΠΟΕ, Joseph Barloon, δήλωσε: «Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας: οι συζητήσεις δεν είναι αρκετά ώριμες ώστε να επιτρέψουν ένα σχέδιο εργασίας που θα καθορίζει με συγκεκριμένο και λεπτομερή τρόπο την προώθηση της εργασίας.»
Όμως, ο Barloon θα το έλεγε βέβαια. Είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες που έχουν περάσει μεγάλο μέρος των τελευταίων ετών επιτιθέμενες στα θεμέλια του ΠΟΕ και στις αρχές της πολυμερούς συνεργασίας που αντιπροσωπεύει. Ο μονομερής ηγεμονισμός του Προέδρου Donald Trump, η υπονόμευση της διαδικασίας επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ και η εγκατάλειψη της βασικής αρχής της εμπορικής μεταχείρισης προς όφελος των περισσοτέρων εθνών – η οποία απαιτεί από τις οικονομίες να επεκτείνουν τους εμπορικούς κανόνες δίκαια σε όλους τους εμπορικούς εταίρους – ωθούν τον ΠΟΕ σε ασημαντότητα.
Υπό αυτό το πρίσμα, η συνάντηση στη Γιαουντέ αποτελεί πράξη ανυπακοής. Διακηρύσσει ότι οι περισσότερες χώρες εξακολουθούν να εκτιμούν και να προτιμούν την πολυμερή συνεργασία έναντι των χαοτικών παρορμήσεων ενός ηγεμόνα. Συμβολίζει επίσης μια μεταβαλλόμενη παγκόσμια οικονομία, μια αναδυόμενη Αφρική και την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας παγκοσμίως.
Το Καμερούν δεν είναι ακριβώς επίκεντρο του παγκόσμιου εμπορίου. Ενώ διαθέτει τον αρχαιότερο αρχηγό κράτους στον κόσμο – τον Πρόεδρο Paul Biya, 93 ετών, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία το 1982 – βρίσκεται επικίνδυνα κοντά στη «ζώνη πραξικοπημάτων» της Αφρικής, μια σειρά από οκτώ χώρες που εκτείνονται από τα δυτικά προς τα ανατολικά της ηπείρου και έχουν υποστεί πραξικοπήματα από το 2020. Η Transparency International κατατάσσει το Καμερούν μεταξύ των πιο διεφθαρμένων χωρών στον κόσμο, στη 142η θέση από τις 182 χώρες. Η οικονομία του, αξίας 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η οποία κατατάσσεται 91η παγκοσμίως, την καθιστά μια από τις μικρότερες στην Αφρική.
Για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου, αποτελούσε μια εξωτική αλλά απαρατήρητη γωνιά μιας ηπείρου στα περιθώρια της παγκόσμιας οικονομίας. Αν συμπεριλάβουμε και τις 54 αφρικανικές χώρες μαζί, αντιπροσωπεύουν μόλις το 7,3% της παγκόσμιας οικονομίας, σε σύγκριση με 54,6% για την Ασία-Ειρηνικό. Η Νότια Αφρική, η μεγαλύτερη οικονομία της ηπείρου, ανέρχεται σε μόλις 426 δισεκατομμύρια δολάρια – περίπου στο μέγεθος της οικονομίας του Χονγκ Κονγκ.
Οι περισσότερες από τις άλλες μεγάλες οικονομίες της – Αίγυπτος, Αλγερία, Μαρόκο – βλέπουν προς βορρά, προς την Ευρώπη, πέρα από τη Μεσόγειο. Πολλές εξακολουθούν να βασίζονται σε ορυκτά και γεωργικές εξαγωγές που βασίζονται σε αποικιακούς δεσμούς του 19ου αιώνα. Δεδομένου ότι οι περισσότερες παραμένουν φτωχές, η καταναλωτική βάση της ηπείρου είναι μικρή, παρά τον πληθυσμό της άνω των 1,5 δισεκατομμυρίων.
Ωστόσο, όπως σημείωσε πρόσφατα το Συμβούλιο Εμπορίου του Χονγκ Κονγκ, η Αφρική αναδύεται ως μία από τις πιο δυναμικές εμπορικές περιοχές του κόσμου – εν μέρει επειδή ο πληθυσμός της (μακράν ο νεότερος παγκοσμίως) αναμένεται να αυξηθεί σε 2,5 δισεκατομμύρια έως το 2050, και εν μέρει λόγω του ειδικού ρόλου που έχει διαδραματίσει στην παγκόσμια ανάπτυξη της Κίνας.
Το 1982, όταν στάλθηκα στην China Daily για να αναπτύξω την κάλυψή της σε θέματα εμπορίου, εκπλήχθηκα από τη ροή αφρικανών ηγετών που φιλοξενούνταν σε πολυτελή δείπνα στην Αίθουσα του Λαού. Το 1991, ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας πραγματοποίησε το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό της χρονιάς στην Αφρική, και η πρακτική αυτή συνεχίζεται αδιάκοπα από τότε.
Τον Ιανουάριο, ο Υπουργός Εξωτερικών Wang Yi επισκέφθηκε την Αιθιοπία (έδρα της Αφρικανικής Ένωσης), τη Σομαλία, την Τανζανία και το Λεσότο. Ο Αντιπρόεδρος Han Zheng ξεκίνησε πρόσφατα την περιοδεία του στην Κένυα, τη Νότια Αφρική και τις Σεϋχέλλες. Και καθώς μιλάμε, ο Υπουργός Εμπορίου Wang Wentao βρίσκεται στη συνάντηση των υπουργών στη Γιαουντέ, επικεφαλής μιας κινεζικής αντιπροσωπείας 50 ατόμων, και αναμένεται να φιλοξενήσει μια συνάντηση υψηλού επιπέδου για την αφρικανική εκβιομηχάνιση.
Όπως και με το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης Αφρικής, η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος και πιστωτής του Καμερούν, καθώς και ο κύριος φορέας ανάπτυξης υποδομών. Σύμφωνα με την Κίνα και την Αφρικανική Ένωση, η Κίνα είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της Αφρικής τα τελευταία 15 χρόνια έως το 2024, με το εμπόριο να αυξάνεται κατά 6% εκείνο το έτος.
Η αγκαλιά της Κίνας δεν ήταν χωρίς αμφιλεγόμενα σημεία, καθώς πολλές δυτικές οικονομίες διαμαρτύρονται για κατασκευές υποδομών που οδηγούν σε «παγίδα χρέους» και για ανεκτική στάση απέναντι στην τοπική διαφθορά. Ωστόσο, αυτή η αγκαλιά είναι πιθανό να ενισχυθεί αντί να αποδυναμωθεί, καθώς οι αφρικανικές οικονομίες αυξάνουν τη σημασία τους.
Εκτιμάται ότι 10.000 κινεζικές εταιρείες δραστηριοποιούνται σε όλη την Αφρική, αντιπροσωπεύοντας το 12% της βιομηχανικής παραγωγής της ηπείρου. Κινεζικές κρατικές εταιρείες δραστηριοποιούνται σε 78 αφρικανικά λιμάνια. Από τα 166 διεθνή έργα εξόρυξης της Κίνας, τα 66 βρίσκονται στην Αφρική. Με την ώθηση της Πρωτοβουλίας Belt and Road, η Κίνα έχει κατασκευάσει το ένα τρίτο των μεγάλων έργων υποδομής της Αφρικής και έχει χρηματοδοτήσει το ένα πέμπτο. Έχει εγκαταστήσει το 20% της περιφερειακής δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας της ηπείρου.
Έτσι, το μήνυμα από τη συνάντηση στη Γιαουντέ είναι σαφές. Όποια κι αν είναι η οργή και οι επιδείξεις δύναμης των ΗΠΑ γύρω από το Ιράν και την περιοχή του Κόλπου, οι περισσότερες οικονομίες του κόσμου παραμένουν σταθερά επικεντρωμένες στην προστασία της πολυμερούς συνεργασίας, και οι κινητήριες δυνάμεις της μελλοντικής παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης είναι πιθανό να προέλθουν από απροσδόκητες κατευθύνσεις.
