Οι κυβερνήσεις της Κεντρικής Ασίας προχωρούν με φιλόδοξα σχέδια για “έξυπνες” πόλεις, γνωστά ως mega-projects, αντιμετωπίζοντας την ταχεία αύξηση του πληθυσμού και την παλαιότητα των σοβιετικών υποδομών. Παράλληλα, προσελκύουν πολύτιμες ξένες επενδύσεις. Η ισχυρή παρουσία της Κίνας σε αυτά τα εγχειρήματα, ενώ η Ρωσία απουσιάζει χαρακτηριστικά, πυροδοτεί συζητήσεις για το αν η περιοχή επιδιώκει να μειώσει την οικονομική της εξάρτηση από τη Μόσχα.
Αυτή η εξέλιξη συμβαίνει σε μια περίοδο εντεινόμενου ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων στην Κεντρική Ασία. Το πλαίσιο C5+1, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, που ήταν αδρανές για χρόνια, αποκτά ξανά δυναμική λόγω του ανανεωμένου ενδιαφέροντος για κρίσιμα ορυκτά, εφοδιαστικές αλυσίδες και τις στρατηγικές επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία.
Τα τελευταία χρόνια, το Κιργιστάν, το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Τουρκμενιστάν έχουν σημειώσει πρόοδο σε μεγάλης κλίμακας αστικές αναπτύξεις, σχεδιασμένες να φιλοξενήσουν εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους. Μεταξύ αυτών είναι η Asman στο Κιργιστάν, η Alatau στο Καζακστάν, η New Tashkent στο Ουζμπεκιστάν και η Arkadag στο Τουρκμενιστάν, καθεμία με αρχικό πληθυσμό περίπου 250.000 κατοίκους.
Η προεξάρχουσα θέση κινεζικών εταιρειών σε πολλά από αυτά τα έργα έχει προκαλέσει αίσθηση. Η China State Construction Engineering Corporation είναι βασικός εταίρος στην Alatau. Η CAMC Engineering, ένας κινεζικός κρατικός εργολάβος, ολοκλήρωσε πέρυσι το Ολυμπιακό Στάδιο ως μέρος της ευρύτερης αστικής επέκτασης της New Tashkent. Στο Κιργιστάν, κινεζικές κατασκευαστικές εταιρείες έχουν υπογράψει μνημόνια συνεργασίας με την εθνική υπηρεσία επενδύσεων, ενώ στο Τουρκμενιστάν, κινεζικές αντιπροσωπείες έχουν συμμετάσχει σε συζητήσεις για συνεργασία σε θέματα “έξυπνης πόλης” και τεχνητής νοημοσύνης, συνδεδεμένες με την Πρωτοβουλία Belt and Road.
Η ώθηση για νέους αστικούς κόμβους απέκτησε νέα δυναμική τον Ιανουάριο, όταν η Asman διοργάνωσε ένα επενδυτικό roadshow στη Ναντζίνγκ, στην ανατολική επαρχία Jiangsu, αναζητώντας κινεζικούς εταίρους για ψηφιοποίηση, πράσινα ενεργειακά δίκτυα και συστήματα διαχείρισης πόλεων υψηλής τεχνολογίας.
Αντίθετα, η Ρωσία, εδώ και καιρό θεωρείται ο κύριος οικονομικός και ασφαλείας πάροχος της Κεντρικής Ασίας, απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από αυτές τις υψηλού προφίλ αναπτύξεις. Αυτό αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη δομική αλλαγή, σύμφωνα με τον Liu Xu, αναπληρωτή διευθυντή του Ινστιτούτου Ρωσικών, Ανατολικοευρωπαϊκών και Κεντροασιατικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Renmin της Κίνας. Ο ίδιος δήλωσε ότι το κύμα των μελλοντικών αστικών έργων δείχνει ότι τα κράτη της Κεντρικής Ασίας συντονίζουν όλο και περισσότερο τις αναπτυξιακές τους πορείες και ενισχύουν την περιφερειακή ολοκλήρωση, ενώ ταυτόχρονα επαναπροσδιορίζουν τις εξωτερικές οικονομικές τους σχέσεις. “Από οικονομική άποψη, αυτό δεν σημαίνει ότι η Κεντρική Ασία πλησιάζει την Κίνα, αλλά μάλλον τον κόσμο,” είπε ο Liu. “Υπό αυτή την έννοια, θα μπορούσε να περιγραφεί ως μια μορφή οικονομικής ‘απο-ρωσοποίησης’, μειώνοντας την υπερβολική εξάρτηση από τη Ρωσία.”
Ο ίδιος ανέφερε ότι η ρωσική επιρροή στην περιοχή έχει αποδυναμωθεί από τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο οποίος αύξησε τις ανησυχίες της Κεντρικής Ασίας για την υπερβολική εξάρτηση από τη Μόσχα. Και ενώ η Ρωσία ελπίζει να ξαναχτίσει τις σχέσεις, της λείπει το κεφάλαιο, η τεχνολογία και η μακροπρόθεσμη επενδυτική ικανότητα που αναζητά η περιοχή. “Η ίδια η Ρωσία δυσκολεύεται, και αυτό που χρειάζεται τώρα η Κεντρική Ασία είναι συνεχείς, μελλοντοστραφείς επενδύσεις,” δήλωσε ο Liu.
Η στρατηγική αξία της Κεντρικής Ασίας έχει αυξηθεί σε μια εποχή έντονης αντιπαλότητας των μεγάλων δυνάμεων, και καθώς το Πεκίνο χρησιμοποιεί κρίσιμα ορυκτά ως μοχλό πίεσης έναντι της Ουάσινγκτον, οι ΗΠΑ στρέφουν το βλέμμα τους στην περιοχή. Η Κεντρική Ασία διαθέτει τουλάχιστον 25 από τα 54 κρίσιμα ορυκτά, συμπεριλαμβανομένου του 39% του παγκόσμιου μαγγανίου, 30% του χρωμίου, 20% του μολύβδου, 13% του ψευδαργύρου και 9% του τιτανίου, όπως ανέφερε πέρυσι το πολιτικό ειδησεογραφικό πρακτορείο The Hill στην Ουάσινγκτον. Μόνο το Καζακστάν παράγει το 43% του παγκόσμιου ουρανίου.
Τον Νοέμβριο, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump υποδέχθηκε ηγέτες και από τις πέντε χώρες της Κεντρικής Ασίας στην Ουάσινγκτον – η πρώτη σύνοδος κορυφής αυτού του επιπέδου δεκαετία μετά τη σύσταση του πλαισίου C5+1. Αναλυτές σημειώνουν ότι ενώ η Ουάσινγκτον πλαισιώνει τη δέσμευσή της γύρω από την ασφάλεια και τη διαφοροποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας, η Κίνα και η Ρωσία έχουν ήδη βαθιές παρουσίες σε εξόρυξη, επεξεργασία και logistics σε όλη την περιοχή. Αυτό έχει δώσει στις κυβερνήσεις της Κεντρικής Ασίας μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη για να ισορροπήσουν τα ανταγωνιστικά συμφέροντα.
“Τα ίδια τα κράτη της Κεντρικής Ασίας απέχουν πολύ από το να είναι παθητικοί παίκτες,” έγραψε ο Kemel Toktomushev, ανώτερος ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Ασίας, σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα China-US Focus τον Ιανουάριο. “Οι ηγέτες της περιοχής έχουν γίνει όλο και πιο επιδέξιοι στο να αξιοποιούν τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων για να προωθήσουν τις δικές τους ατζέντες. Επιδιώκουν να προσελκύσουν επενδύσεις, τεχνολογία και πολιτική προσοχή από όλες τις πλευρές, διατηρώντας παράλληλα μια προσεκτική ισορροπία για να διατηρήσουν την αυτονομία τους.”
Ο Zhu Yongbiao, καθηγητής στο Κέντρο Μελετών Αφγανιστάν του Πανεπιστημίου Lanzhou, δήλωσε ότι τα έργα καθοδηγούνται κυρίως από εσωτερικές πιέσεις. “Οι χώρες της Κεντρικής Ασίας έχουν ταχέως αναπτυσσόμενους και πολύ νεαρούς πληθυσμούς, ενώ οι πρωτεύουσες επεκτείνονται ραγδαία,” ανέφερε. “Οι παλιές αστικές υποδομές απλά δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν.”
Ο πληθυσμός της περιοχής της Κεντρικής Ασίας – που περιλαμβάνει τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες Καζακστάν, Κιργιστάν, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν και Ουζμπεκιστάν – αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 84 εκατομμύρια σε πάνω από 114 εκατομμύρια έως το 2050, σύμφωνα με πρόβλεψη του ΟΗΕ το 2024. Ο Zhu δήλωσε ότι οι κυβερνήσεις μαθαίνουν επίσης – και ανταγωνίζονται – μεταξύ τους καθώς επιδιώκουν τον εκσυγχρονισμό.
Σύμφωνα με τον Liu από το Πανεπιστήμιο Renmin, ενώ τα έργα που περιλαμβάνουν την Κίνα και τα έθνη της Κεντρικής Ασίας μπορεί να φαίνονται ως κρατικά καθοδηγούμενη πολιτική συνεργασία, αντανακλούν όλο και περισσότερο γνήσια ζήτηση της αγοράς. Οι οικονομίες στην περιοχή αναπτύσσονται ραγδαία, δημιουργώντας χώρο για εμπορικές συνεργασίες που διέπονται από επιχειρηματικούς κανόνες αντί για κρατική εντολή. “Η Ρωσία στερείται αυτής της διάστασης,” είπε ο Liu. “Η αγοραία οικονομία της παραμένει υπανάπτυκτη και ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από το κράτος.”
Ωστόσο, ο Zhu δήλωσε ότι τα έργα δεν θα αλλάξουν ουσιαστικά τις σχέσεις της Κεντρικής Ασίας με τη Ρωσία και σημείωσε ότι είναι συμβατά με τη μακροχρόνια πολυδιανυσματική εξωτερική πολιτική της περιοχής. “Οι χώρες της Κεντρικής Ασίας καλωσορίζουν την κινεζική επένδυση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι απορρίπτουν τη Ρωσία ή άλλους εταίρους,” είπε ο Zhu. “Αυτά τα έργα αφορούν αναπτυξιακές φιλοδοξίες, όχι γεωπολιτική ευθυγράμμιση.”
