Η Κίνα δεσμεύεται να ενισχύσει την επιβολή του ναυτικού δικαίου και να θωρακίσει τους νομικούς και θεσμικούς μηχανισμούς για την υπεράσπιση των διεκδικήσεών της σε αμφισβητούμενα νερά. Αυτή η κίνηση, που αποτυπώνεται στο τελευταίο πενταετές πρόγραμμα πολιτικής του Πεκίνου, σηματοδοτεί την προσπάθειά της να ενισχύσει τη θέση της σε ολοένα και πιο αμφιλεγόμενες θαλάσσιες περιοχές.
Το 15ο πενταετές σχέδιο της Κίνας, που καλύπτει την περίοδο 2026-2030, υποδηλώνει επίσης μια ώθηση από τους φορείς χάραξης πολιτικής για την επέκταση της επιρροής της Κίνας στη διαμόρφωση της παγκόσμιας θαλάσσιας διακυβέρνησης και των κανόνων. Σε αντίθεση με το σχέδιο 2021-2025, το οποίο τόνιζε βαθύτερη συμμετοχή στην παγκόσμια θαλάσσια διακυβέρνηση, η στρατηγική που αποκαλύφθηκε την Πέμπτη φαίνεται να δίνει μεγαλύτερη έμφαση σε έναν συνδυασμό εξωτερικής διπλωματίας και ισχυρότερης εγχώριας ικανότητας επιβολής για την προστασία των θαλάσσιων συμφερόντων της Κίνας.
Φέτος συμπληρώνεται μια δεκαετία από τότε που ένα διεθνές δικαστήριο στη Χάγη έκρινε κατά της Κίνας, ακυρώνοντας τις διεκδικήσεις της για ιστορικά και οικονομικά δικαιώματα σε μεγάλο μέρος της Νότιας Θάλασσας της Κίνας. Η Κίνα αρνήθηκε να συμμετάσχει στις διαδικασίες, που κινήθηκαν από τις Φιλιππίνες το 2013, υποστηρίζοντας ότι το δικαστήριο δεν είχε δικαιοδοσία επί διαφορών κυριαρχίας. Έκτοτε, απορρίπτει σταθερά την απόφαση. Ωστόσο, οι επικριτές επικαλούνται συχνά την υπόθεση ως ένα κορυφαίο παράδειγμα της αποτυχίας της Κίνας να τηρήσει το διεθνές δίκαιο, και παραμένει μια επίμονη πηγή τριβής στις σχέσεις του Πεκίνου με ανταγωνιστές διεκδικητές.
Σύμφωνα με το τελευταίο πενταετές πρόγραμμα, που δόθηκε στη δημοσιότητα κατά τη διάρκεια των ετήσιων συναντήσεων των κορυφαίων νομοθετικών και πολιτικών συμβουλευτικών σωμάτων της χώρας στο Πεκίνο, η Κίνα θα εντείνει τις προσπάθειες για την αύξηση αυτού που αποκαλεί «δημόσια ευαισθητοποίηση για θαλάσσια θέματα». Θα βελτιώσει επίσης «την στρατηγική αξιολόγηση, την πρόληψη κινδύνων και τη χρήση νομικών μέσων» για την προστασία των εθνικών συμφερόντων στη θάλασσα. Το σχέδιο στοχεύει περαιτέρω στην ενίσχυση «θεσμικών μηχανισμών για την προστασία δικαιωμάτων και συμφερόντων στη θάλασσα», ενισχύοντας παράλληλα «τη θαλάσσια επιβολή και τις δικαστικές ικανότητες».
Στο διεθνές μέτωπο, αναφέρεται ότι η Κίνα θα είναι «προορατική» στη συμμετοχή της στη διαμόρφωση κανόνων παγκόσμιας διακυβέρνησης ωκεανών, ενώ «θα εκπληρώνει ενεργά» τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο της Συνθήκης για τις Ωκεάνιες Θάλασσες. Η συνθήκη, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο, στοχεύει στην προστασία θαλάσσιων περιοχών πέραν της δικαιοδοσίας οποιουδήποτε έθνους, ενώ ρυθμίζει την πρόσβαση σε πολύτιμους θαλάσσιους γενετικούς πόρους που θα μπορούσαν να ξεκλειδώσουν νέες ανακαλύψεις στη φαρμακευτική. Σε αυτό που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως προσπάθεια του Πεκίνου να επεκτείνει την επιρροή του στην παγκόσμια θέσπιση κανόνων, το σχέδιο 2026-2030 ζητά επίσης την προώθηση της δημιουργίας διεθνών θεσμών θαλάσσιας διακυβέρνησης εντός της Κίνας.
Ο Chen Xiangmiao, ερευνητής στο κρατικό Ινστιτούτο Μελετών για τη Νότια Θάλασσα της Κίνας, δήλωσε ότι η έμφαση στην επιβολή του νόμου υπογραμμίζει τις αυξανόμενες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Κίνα σε θαλάσσια θέματα. «Η κατάσταση έχει γίνει πιο δύσκολη από ό,τι πριν από πέντε χρόνια – με τις συγκρούσεις να οξύνονται και τις προκλήσεις να γίνονται πιο σοβαρές – κάτι που θέτει επίσης σοβαρή πρόκληση για τη σταθερότητα της γειτονικής διπλωματίας της Κίνας», δήλωσε.
Η αυξημένη εστίαση στη θαλάσσια διακυβέρνηση έρχεται στο πλαίσιο μακροχρόνιων εδαφικών διαφορών με αρκετούς γείτονες, συμπεριλαμβανομένης της Ιαπωνίας για τα Νησιά Diaoyu – περιοχές της Ανατολικής Θάλασσας της Κίνας που διοικούνται από το Τόκιο και είναι γνωστές στην Ιαπωνία ως Senkakus. Στη Νότια Θάλασσα της Κίνας, οι εντάσεις σχετικά με αμφισβητούμενες περιοχές μεταξύ της Κίνας και γειτόνων της Νοτιοανατολικής Ασίας, συμπεριλαμβανομένου του Βιετνάμ και των Φιλιππίνων, έχουν αναδειχθεί ως ένα σημαντικό περιφερειακό σημείο ανάφλεξης.
Το Πεκίνο έχει τα τελευταία χρόνια αυξήσει τις περιπολίες κοντά στην ακτή της Ταϊβάν, ενώ σκάφη της κινεζικής ακτοφυλακής και του ναυτικού έχουν εμπλακεί κατά καιρούς σε αδιέξοδα στη Νότια Θάλασσα της Κίνας με σκάφη των ΗΠΑ που πραγματοποιούν αυτό που η Ουάσινγκτον περιγράφει ως «επιχειρήσεις ελευθερίας ναυσιπλοΐας». Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της Κίνας που πρέπει να επανενωθεί με τη βία αν χρειαστεί. Οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, όπως οι περισσότερες χώρες, δεν αναγνωρίζουν την Ταϊβάν ως ανεξάρτητο κράτος. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε προσπάθεια κατάληψης του αυτοδιοικούμενου νησιού με τη βία και δεσμεύεται να του προμηθεύει όπλα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι επίσης ένας σημαντικός αμυντικός σύμμαχος της Ιαπωνίας και των Φιλιππίνων.
Ο Chen επεσήμανε την αυξημένη εστίαση της Κίνας στη θαλάσσια ασφάλεια, αφού «επί μακρόν τόνιζε τα θαλάσσια δικαιώματα». Η Κίνα έχει ενισχύσει σημαντικά τις θαλάσσιες ικανότητές της επιβολής τα τελευταία χρόνια. Ο στόλος της από μεγάλα, οπλισμένα σκάφη ακτοφυλακής υπερβαίνει αυτά των περισσότερων χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας τόσο σε μέγεθος όσο και σε ικανότητα. Ένας νόμος που ψηφίστηκε το 2021 εξουσιοδοτεί επίσης την κινεζική ακτοφυλακή να «λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης όπλων» σε αμφισβητούμενα νερά.
Εν τω μεταξύ, η Κίνα επιδιώκει να ενισχύσει την «μαλακή της ισχύ» στη θαλάσσια διακυβέρνηση. Τον περασμένο μήνα, η Κίνα έκανε μια απροσδόκητη προσφορά για τη φιλοξενία της γραμματείας της Συνθήκης για τις Ωκεάνιες Θάλασσες, η οποία είναι πλέον η σημαντικότερη θαλάσσια νομοθεσία μετά τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, σηματοδοτώντας την αποφασιστικότητά της να αναλάβει έναν πιο προορατικό ρόλο στην παγκόσμια διακυβέρνηση των ωκεανών. Σύμφωνα με τον Collin Koh, ανώτερο ερευνητή στο S. Rajaratnam School of International Studies στη Σιγκαπούρη, η κίνηση αυτή αντικατοπτρίζει την ευρύτερη στρατηγική της Κίνας να ενισχύσει την θαλάσσια της δύναμη και την επιρροή στις παγκόσμιες αφηγήσεις μέσω όλων των στοιχείων της εθνικής ισχύος. Ο Koh δήλωσε ότι αυτό περιλαμβάνει την οικοδόμηση της ακτοφυλακής και νομοθετικές κινήσεις, καθώς και επενδύσεις στην εγχώρια και ξένη ναυπηγική και λιμενική υποδομή. «Αυτό αποτελεί μια πτυχή της προσπάθειας ενίσχυσης της διεθνούς λεκτικής ισχύος της Κίνας, για την οποία το Πεκίνο παραπονιόταν εδώ και καιρό ότι κυριαρχείται από τη Δύση».
Ο Chen, ωστόσο, δήλωσε ότι υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης, γι’ αυτό και το σχέδιο αναφέρει «θεσμικούς μηχανισμούς». «Ούτε η ακτοφυλακή ούτε το ναυτικό μπορούν να διαχειριστούν αυτά τα καθήκοντα από μόνοι τους – ο συντονισμός μεταξύ των δύο είναι απαραίτητος», δήλωσε. «Για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την αυξανόμενη ένταση και κλίμακα των θαλάσσιων προκλήσεων, χρειαζόμαστε επίσης διατμηματική συνεργασία, σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες και ισχυρή νομική υποστήριξη.»
