Τις τελευταίες μέρες, η Δυτική Αφρική συγκλονίζεται από νέα στρατιωτικά πραξικοπήματα, με τη Γουινέα-Μπισσάου να βρίσκεται στο επίκεντρο. Λίγες μόνο μέρες μετά τη συνάντηση του Κινέζου πρέσβη Γιανγκ Ρενχουό με τον πρόεδρο της Γουινέας-Μπισσάου, Ουμάρο Σισοκό Εμπαλό, για την παράδοση εξοπλισμού ασφαλείας αεροδρομίων, η χώρα οδηγήθηκε σε στρατιωτικό πραξικόπημα που ανέτρεψε τον Εμπαλό.
Το πραξικόπημα της 26ης Νοεμβρίου πρόσθεσε τη Γουινέα-Μπισσάου στη λίστα χωρών όπως το Μάλι, η Μπουρκίνα Φάσο, η Γουινέα, ο Νίγηρας και η Γκαμπόν, όπου ηγέτες έχουν ανατραπεί πρόσφατα. Αυτή η πολιτική αναταραχή θέτει σε κίνδυνο τα τεράστια οικονομικά συμφέροντα της Κίνας στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης μιας συμφωνίας εξόρυξης ορυκτών 50 ετών στη Γουινέα-Μπισσάου και την ασφάλεια του ζωτικής σημασίας πετρελαιαγωγού Νίγηρα-Μπενίν, αξίας 4,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αμέσως μετά το πραξικόπημα στη Γουινέα-Μπισσάου, το οποίο ακολούθησε αμφισβητούμενες εκλογές, η αστάθεια επεκτάθηκε και στο Μπενίν. Η χώρα αυτή, που απολάμβανε τρεις δεκαετίες σχετικής ειρήνης, δοκιμάστηκε όταν μια μικρή ανταρσία προσπάθησε να ανατρέψει την κυβέρνηση του προέδρου Πατρίς Ταλόν. Η απόπειρα αυτή αποτράπηκε από πιστές δυνάμεις του Μπενίν και της Νιγηρίας, με την παρέμβαση μαχητικών αεροσκαφών και στρατευμάτων της Νιγηρίας.
Η αστάθεια έχει επιδεινώσει σημαντικά το περιβάλλον ασφαλείας για τις κινεζικές επιχειρήσεις. Μετά το πραξικόπημα στη Γουινέα-Μπισσάου, η κινεζική πρεσβεία προειδοποίησε τους πολίτες και τις εταιρείες της να εντείνουν τα μέτρα ασφαλείας λόγω των συνεχιζόμενων εντάσεων, ζητώντας αυξημένες προφυλάξεις για την προστασία του προσωπικού και των περιουσιακών στοιχείων. Παρόλο που αναγνώρισε ότι “η κοινωνική τάξη έχει αποκατασταθεί στη Γουινέα-Μπισσάου”, η πρεσβεία κάλεσε τους Κινέζους πολίτες να παραμείνουν σε επαγρύπνηση και να παρακολουθούν στενά την τοπική κατάσταση εν μέσω συνεχιζόμενης πολιτικής αβεβαιότητας.
Η Κίνα επεκτείνει την οικονομική της παρουσία στη Γουινέα-Μπισσάου. Αυτό περιλαμβάνει τη χρηματοδότηση της κατασκευής του αλιευτικού λιμανιού Alto Bandim, αξίας 26 εκατομμυρίων δολαρίων, μέσω επιχορήγησης του 2017, με την ολοκλήρωση του έργου το 2023. Επίσης, κινεζικές εταιρείες κυριαρχούν στον τομέα της βιομηχανικής αλιείας. Πέρυσι, η κυβέρνηση σύναψε συμφωνία εξόρυξης ορυκτών με την κρατική Aluminium Corporation of China (Chinalco) για την από κοινού ανάπτυξη πόρων βωξίτη και φωσφάτων.
Παρατηρητές προβλέπουν ότι η Κίνα θα ακολουθήσει μια προσεκτική αλλά επίμονη στρατηγική στην Αφρική, δίνοντας έμφαση στη διπλωματική δέσμευση και στην ενίσχυση του συντονισμού ασφαλείας με τις κυβερνήσεις υποδοχής για την προστασία των περιουσιακών της στοιχείων. Αμφιβάλλουν αν το Πεκίνο θα μειώσει την οικονομική του παρουσία ή θα καταφύγει σε στρατιωτική επέμβαση.
Ο Τζον Καλαβρέζε, μη μόνιμος ανώτερος συνεργάτης στο Middle East Institute, εκτιμά ότι το διακύβευμα για την Κίνα στη Γουινέα-Μπισσάου ήταν χαμηλότερο, καθώς οι περισσότερες κινεζικές δραστηριότητες αφορούσαν κατασκευές, τηλεπικοινωνίες, αλιεία και μικρής κλίμακας εμπόριο, όχι υψηλής αξίας εξορυκτικές δραστηριότητες ή μεγάλα έργα υποδομής. “Η Κίνα φαίνεται να έχει προσαρμοστεί σε αυτή την επεισοδιακή αναταραχή. Φαίνεται απίθανο το Πεκίνο να αλλάξει θεμελιωδώς την πολιτική του”, δήλωσε, επικαλούμενος το ιστορικό πραξικοπημάτων και αστάθειας της Γουινέας-Μπισσάου.
Η Ιλάρια Καρρότζα, ανώτερη ερευνήτρια στο Peace Research Institute Oslo, συμμερίζεται αυτή την άποψη, δηλώνοντας ότι η εμπορική παρουσία της Κίνας εκεί ήταν σχετικά περιορισμένη σε σύγκριση με τις επενδύσεις σε μεγαλύτερες οικονομίες της Δυτικής Αφρικής, γεγονός που σημαίνει ότι το πραξικόπημα δεν αποτελούσε άμεσο στρατηγικό κίνδυνο. Ωστόσο, ανέφερε ότι ενώ ο άμεσος οικονομικός αντίκτυπος ήταν μέτριος, “τα επαναλαμβανόμενα πραξικοπήματα σε όλη τη Δυτική Αφρική αυξάνουν το λειτουργικό κόστος της Κίνας και μπορούν να περιπλέξουν τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της στην περιοχή”, καθώς η πολιτική αστάθεια ενίσχυε ένα ευρύτερο περιφερειακό μοτίβο απρόβλεπτων εξελίξεων που ανησυχούσε το Πεκίνο.
Η πρόσφατη αστάθεια, ιδίως στο Μπενίν, αναδεικνύει αυξημένους λειτουργικούς κινδύνους και κινδύνους ασφαλείας που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την επένδυση της Κίνας ύψους 4,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων στον πετρελαιαγωγό μήκους 1.980 χιλιομέτρων, ο οποίος διατρέχει από τον γειτονικό Νίγηρα έως τον υπεράκτιο τερματικό σταθμό Seme-Kpodji του Μπενίν. Ο αγωγός, κατασκευασμένος από την κρατική China National Petroleum Corporation (CNPC), βρίσκεται υπό σχεδόν συνεχή απειλή. Αντιμετώπισε διπλωματικές προκλήσεις από την αρχή, όταν το Μπενίν έκλεισε τα σύνορά του και μπλόκαρε τη ροή πετρελαίου, επικαλούμενο τους περιορισμούς μετά το πραξικόπημα στον Νίγηρα.
Από τότε που η στρατιωτική χούντα του Νίγηρα κατέλαβε την εξουσία το 2023, η Κίνα έχει καταβάλει σημαντικές διπλωματικές προσπάθειες για να διασφαλίσει την επανέναρξη των ροών πετρελαίου μέσω του λιμανιού Seme. Αντάρτικες ομάδες που αντιτίθενται στη χούντα εξαπέλυσαν πολλαπλές επιθέσεις στον αγωγό, προκαλώντας ζημιές σε ένα τμήμα και σκοτώνοντας έξι στρατιώτες φρουρούς. Η κρίση βάθυνε όταν η χούντα του Νίγηρα ανέστειλε τρεις κορυφαίους Κινέζους αξιωματούχους πετρελαίου λόγω τοπικών διαφορών για μισθούς.
Αυτή η ένταση, που επηρέασε τις κινεζικές επενδύσεις, κλιμακώθηκε στα “υψηλότερα κλιμάκια της κινεζικής διπλωματικής διοίκησης”, με την άμεση παρέμβαση του Κινέζου υπουργού Εξωτερικών Γουάνγκ Γι το 2024 για τον μετριασμό των ζημιών από το κλείσιμο των συνόρων, σύμφωνα με τον Μπέντζαμιν Μπάρτον, αναπληρωτή καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ Μαλαισίας. Δεδομένου του κρίσιμου ρόλου του αγωγού – ο Νίγηρας είχε εξασφαλίσει δάνειο 400 εκατομμυρίων δολαρίων από την CNPC, με εγγύηση μελλοντικών αποστολών πετρελαίου – η Κίνα παρενέβη διπλωματικά για να διασφαλίσει την επανέναρξη της ροής πετρελαίου.
“Η Κίνα θα επιδιώκει πάντα να βρίσκει οδούς διαμεσολάβησης ως μέσο διασφάλισης ότι τα επιχειρηματικά της συμφέροντα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεπηρέαστα”, δήλωσε ο Μπάρτον. Πρόσθεσε ότι σε όλες τις πληγείσες από πραξικοπήματα χώρες της Δυτικής Αφρικής, η Κίνα, οι κρατικές της επιχειρήσεις και οι τράπεζες πολιτικής “δεν θα εγκαταλείψουν απλώς τις επενδύσεις τους”. Στόχος τους ήταν να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε πόρους και “να ανακτήσουν την απόδοση της επένδυσής τους, ό,τι κι αν χρειαστεί”, ανέφερε ο Μπάρτον. Πρόσθεσε ότι η στρατηγική διαχείρισης της Κίνας ήταν να “προσαρμοστεί απλώς στο πραξικόπημα… και θα διαπραγματεύεται φυσικά παρασκηνιακά”, υιοθετώντας ένα “playbook” για τη διαχείριση της αβεβαιότητας.
Κατά την άποψη του Μπάρτον, οι εμπλεκόμενοι “πιθανότατα συνηθίζουν σε αυτές τις ξαφνικές αλλαγές εξουσίας”. Ο Καλαβρέζε, ο οποίος είναι επίσης καθηγητής στο American University της Ουάσινγκτον, πρότεινε ότι το Πεκίνο θα επεκτείνει την παρασκηνιακή δέσμευσή του με όλους τους σχετικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένης της χούντας του Νίγηρα, των αρχών του Μπενίν και περιφερειακών οργανισμών όπως η Ecowas (Οικονομική Κοινότητα των Κρατών της Δυτικής Αφρικής), όσον αφορά τις επιθέσεις στον αγωγό.
Δήλωσε ότι δεν πιστεύει ότι το πρόσφατο κύμα πραξικοπημάτων απειλεί απαραίτητα τα κινεζικά συμφέροντα, εκτός εάν τα νέα καθεστώτα προχωρήσουν σε απαλλοτριώσεις περιουσιακών στοιχείων ή επιβάλουν δυσβάστακτους όρους. Ωστόσο, ο Καλαβρέζε προειδοποίησε ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος θα προέκυπτε εάν αυτά τα πραξικοπήματα πυροδοτούσαν ή επιδείνωναν βία που οι νέες αρχές δεν θα μπορούσαν να ελέγξουν, κάτι που θα αύξανε την έκθεση της Κίνας. Προς το παρόν, σημείωσε ότι το Πεκίνο είναι πιθανό να “περιμένει, να αφήσει τις εσωτερικές δυναμικές να ξεδιπλωθούν, και να σηματοδοτήσει την ετοιμότητά του να συνεργαστεί με όποιον αναδειχθεί στην εξουσία”, υποδηλώνοντας ότι η άνοδος στρατιωτικών κυβερνήσεων θα μπορούσε ακόμη και να ανοίξει χώρο για την Κίνα να εμβαθύνει τη συνεργασία για την ασφάλεια.
Η Καρρότζα, από το Peace Research Institute Oslo, δήλωσε ότι η Κίνα είναι απίθανο να μειώσει δραματικά την οικονομική της παρουσία στον Νίγηρα ή το Μπενίν, αλλά έχει γίνει πιο προσεκτική σε θέματα κινδύνου και πιο επιφυλακτική επιχειρησιακά. Εξήγησε ότι το Πεκίνο τυπικά ανταποκρίνεται στην πολιτική αστάθεια εντείνοντας την κυβερνητικο-κυβερνητική δέσμευση, ενισχύοντας τον συντονισμό ασφαλείας με τις χώρες υποδοχής και ενθαρρύνοντας τις κινεζικές εταιρείες να αυξήσουν τα προστατευτικά μέτρα στο πεδίο. Αυτή η προσέγγιση υποδηλώνει μεγαλύτερη εξάρτηση από πολιτικές διαβεβαιώσεις από περιφερειακές κυβερνήσεις, στενότερη παρακολούθηση της ασφάλειας των έργων και πιθανώς μια πιο ευέλικτη προσέγγιση σε χρονοδιαγράμματα και χρηματοδότηση.
Η Καρρότζα δήλωσε: “Η Κίνα θα αποφύγει πιθανώς την ανοιχτή εμπλοκή στην ασφάλεια, προτιμώντας να διαχειριστεί τους κινδύνους μέσω της διπλωματίας και των συνεργασιών κρατικών-επιχειρήσεων παρά μέσω άμεσης επέμβασης”.
