Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump έθεσε νέο τελεσίγραφο στο Ιράν, πιέζοντάς το να επιτύχει μια ειρηνευτική συμφωνία. Ωστόσο, οι δύο πλευρές παραμένουν μακριά, με έλλειψη εμπιστοσύνης, απουσία εγγυητή και τον ρόλο του Ισραήλ να περιπλέκει την κατάσταση, όπως επισημαίνουν αναλυτές.
Ο Trump επέκτεινε την προθεσμία για μια συμφωνία, καλώντας το Ιράν να επαναλειτουργήσει τον Στενό του Ορμούζ μέχρι την Τρίτη στις 8 μ.μ. ώρα Ουάσινγκτον – ήταν η τρίτη φορά που το έκανε από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου. Ο Trump δήλωσε τη Δευτέρα ότι το Ιράν αντιμετωπίζει την «πλήρη καταστροφή» των εργοστασίων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και των γεφυρών του, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, προσθέτοντας: «Ολόκληρη η χώρα μπορεί να εξαφανιστεί σε μια νύχτα, και αυτή η νύχτα μπορεί να είναι η αυριανή».
Καθώς πλησίαζε η προθεσμία, ο Reza Amiri Moghadam, πρεσβευτής του Ιράν στο Πακιστάν, το οποίο προσπάθησε να μεσολαβήσει για κατάπαυση του πυρός μεταξύ των εμπόλεμων πλευρών, ανέφερε σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι οι «θετικές και παραγωγικές προσπάθειες» της Ισλαμαμπάντ, με καλή θέληση και καλές υπηρεσίες για τον τερματισμό του πολέμου, «πλησίαζαν σε μια κρίσιμη, ευαίσθητη φάση».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν και το Πακιστάν υπέβαλαν τις αντίστοιχες προτάσεις τους για τον τερματισμό της ένοπλης σύγκρουσης, αλλά οι αναλυτές προειδοποίησαν ότι χωρίς ένα ισχυρό κόμμα να λειτουργήσει ως εγγυητής, οποιαδήποτε συμφωνία κινδυνεύει να παραμείνει απλώς μια άλλη σπασμένη υπόσχεση. Η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη δεν έκαναν τις προτάσεις τους δημόσιες, αλλά το Channel 12 του Ισραήλ ανέφερε ότι οι αμερικανικές απαιτήσεις περιλάμβαναν την διάλυση των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν, τη διακοπή του εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφός του και την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ φέρεται επίσης να ζήτησαν από το Ιράν να εγκαταλείψει το «παράδειγμα των πληρεξουσίων» του, που συχνά αναφέρεται ως το μοντέλο πολέμου της Τεχεράνης, μέσω του οποίου προβάλλει ισχύ και επιτυγχάνει τους εθνικούς της στόχους ασφαλείας μέσω ενός δικτύου μη κρατικών φορέων, αντί για άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση.
Το Ιράν απέρριψε την αμερικανική πρόταση, ενώ υπέβαλε το δικό του σχέδιο 10 σημείων, το οποίο περιλάμβανε έκκληση για μόνιμο τερματισμό του πολέμου και των ισραηλινών πλήξεων στον Λίβανο, όπου η Χεζμπολάχ, μια ισχυρή πολιτική και στρατιωτική οργάνωση που υποστηρίζεται από την Τεχεράνη, δραστηριοποιείται εδώ και πολύ καιρό. Πρότεινε επίσης κοινή διαχείριση του Στενού του Ορμούζ με το Ομάν και την επιβολή τέλους περίπου 2 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ ανά πλοίο για τη διέλευση του στρατηγικά ζωτικής σημασίας υδάτινου οδού.
Σύμφωνα με τον Guo Hai, εκτελεστικό κοσμήτορα του Ινστιτούτου Δημόσιας Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας της Νότιας Κίνας στην Guangzhou, η πιο πιθανή εξέλιξη θα ήταν η είσοδος της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης σε μια κατάσταση ελεγχόμενης φθοράς. «Το Ιράν θα διατηρούσε μερική ασφυξία στον Στενό του Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα συνέχιζαν να πλήττουν ιρανικούς στόχους», δήλωσε ο Guo. «Και οι δύο πλευρές θα διαχειρίζονταν προσεκτικά τον ρυθμό της κλιμάκωσης, σε μια προσπάθεια να αυξήσουν τη διαπραγματευτική τους δύναμη». Ο Στενός του Ορμούζ είναι αποτελεσματικά αποκλεισμένος από το Ιράν, αλλά χώρες όπως το Πακιστάν, η Ινδία, η Μαλαισία και οι Φιλιππίνες έχουν συνάψει συμφωνίες με την Τεχεράνη, επιτρέποντας την ασφαλή διέλευση για ορισμένα από τα πλοία τους. Τα κινεζικά πλοία έχουν επίσης διασχίσει τον υδάτινο δρόμο. Εν τω μεταξύ, ο Trump έχει προτείνει την ιδέα οι ΗΠΑ να ελέγχουν και να χρεώνουν τη διέλευση από τον στενό, καθώς και να κατάσχουν ιρανικό πετρέλαιο.
Ο Fan Hongda, διευθυντής του Κέντρου Κίνας-Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Shaoxing, δήλωσε ότι η εμπιστοσύνη του Ιράν στην κυβέρνηση Trump έχει εξαφανιστεί, αφού υπέστη αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις δύο φορές, ενώ συμμετείχε σε διαπραγματεύσεις. «Μετά τις δύο επώδυνες εμπειρίες, η Τεχεράνη πιστεύει ότι μόνο με εξωτερικούς εγγυητές οποιαδήποτε συμφωνία θα έχει πραγματική ανθεκτικότητα», εξήγησε ο Fan. «Ένας αξιόπιστος εγγυητής πρέπει να είναι μια χώρα με επαρκή δύναμη. Εάν είναι ένα μικρό έθνος ή ένα χωρίς δύναμη, το Ιράν δεν θα πιστέψει ότι μπορεί να ελέγξει τη συμπεριφορά των ΗΠΑ», πρόσθεσε, περιγράφοντας έναν τέτοιο εγγυητή ως μια ισχυρή χώρα ή πολλές χώρες.
Ωστόσο, τέτοιος εγγυητής δεν υπάρχει αυτήν τη στιγμή, σύμφωνα με τους αναλυτές. «Οποιοσδήποτε εγγυητής θα χρειαζόταν να πληροί τρεις προϋποθέσεις: να κερδίσει την εμπιστοσύνη τόσο της Ουάσινγκτον όσο και του Ισραήλ, να ασκεί έλεγχο στο ιρανικό καθεστώς και να επεκτείνει μια πυρηνική ομπρέλα στο Ιράν», δήλωσε ο Guo. «Αλλά καμία χώρα δεν ταιριάζει σε αυτό το προφίλ». Ο Zhu Yongbiao, καθηγητής στη Σχολή Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Lanzhou, συμφώνησε, λέγοντας ότι καμία χώρα δεν είχε «την ικανότητα και τη θέληση» να παρέχει εγγυήσεις που θα ικανοποιούσαν τόσο την Ουάσινγκτον όσο και την Τεχεράνη. «Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία – ανεξάρτητα από το πώς θα δομηθεί – θα αντιμετωπίζει πάντα τον κίνδυνο παραβίασης». Μια «άβολη συμβιβαστική λύση» θα προέκυπτε όταν και οι δύο χώρες είχαν εξαντλήσει τις επιλογές τους, πρόσθεσε ο Zhu. Ωστόσο, ανέφερε ότι η πιθανότητα ανανεωμένης σύγκρουσης ήταν πολύ υψηλή «όταν και οι δύο πλευρές ανακτήσουν δύναμη και αυτοπεποίθηση».
Η φημολογία έδειχνε ότι η Κίνα θα μπορούσε να αναλάβει τον ρόλο του εγγυητή. Ορισμένοι παρατηρητές επεσήμαναν την επίσκεψη του Πακιστανού υπουργού Εξωτερικών στο Πεκίνο την περασμένη εβδομάδα, η οποία απέφερε μια κοινή πενταμερή δήλωση που καλούσε σε αποκλιμάκωση των εντάσεων και επαναλειτουργία του στενού.
Ωστόσο, ο James Dorsey, ανώτερος ερευνητής στο S. Rajaratnam School of International Studies στη Σιγκαπούρη, δήλωσε ότι η παραδοχή ότι το Πεκίνο θα λειτουργούσε ως εγγυητής ήταν αδύναμη. Ο Dorsey υποστήριξε ότι δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι «ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν θα έβρισκαν την Κίνα αποδεκτή». Χαρακτήρισε τις προοπτικές για μια διαρκή και αποτελεσματική συμφωνία αχνές, με «καμία στένωση των θέσεων της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης» και τη διαφορά τους να παραμένει απότομη. «Και τα δύο μέρη θέλουν να κρατήσουν την πόρτα ανοιχτή σε διαπραγματεύσεις ή συνομιλίες. Ωστόσο, κανένα δεν είναι πρόθυμο να συμβιβαστεί σε αυτό το στάδιο», δήλωσε ο Dorsey. «Η μόνη συμφωνία ή κοινό έδαφος που βρίσκουν τώρα είναι ότι και οι δύο θέλουν μια οριστική λύση, αλλά την θέλουν με τους δικούς τους όρους».
Όσον αφορά το Ισραήλ, οι αναλυτές δήλωσαν ότι ο τρίτος συμμετέχων στον πόλεμο θα μπορούσε να σαμποτάρει πιθανές συμφωνίες. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu φέρεται να προέτρεψε τον Trump να μην επιδιώξει κατάπαυση του πυρός με το Ιράν κατά τη διάρκεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας των δύο ηγετών την Κυριακή. Μια ημέρα αργότερα, το Ισραήλ έπληξε το μεγαλύτερο πετροχημικό συγκρότημα του Ιράν. Το Ισραήλ έχει στοχεύσει την κύρια βιομηχανική υποδομή του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων χαλυβουργείων, πετροχημικών και φαρμακευτικών προϊόντων. Οι αναλυτές δήλωσαν ότι οι προσπάθειες αυτές στοχεύουν στην κατάρρευση της ιρανικής οικονομίας και την αποτροπή της μεταπολεμικής της ανοικοδόμησης. «Ακόμα κι αν το κάνουν, το Ισραήλ μπορεί να προσπαθήσει να το σαμποτάρει», δήλωσε ο Fan για οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία, προσθέτοντας ότι θα «βρεθεί σε κίνδυνο εάν η Ουάσινγκτον αποτύχει να συγκρατήσει τη συμπεριφορά του Ισραήλ».
