Η Τουρκία παραμένει προσηλωμένη στην πλήρη ένταξη στο μπλοκ των BRICS, τοποθετώντας τον εαυτό της ως γέφυρα μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, παρά τις διευρυνόμενες ρήξεις του υπερατλαντικού άξονα. Αυτό δήλωσε ο νέος Τούρκος πρεσβευτής στην Κίνα, τονίζοντας παράλληλα ότι η Άγκυρα θα συνεχίσει τη συνεργασία με το Πεκίνο για την εμβάθυνση των εμπορικών σχέσεων, την προώθηση επισκέψεων υψηλού επιπέδου, την επέκταση των πολιτιστικών και ακαδημαϊκών ανταλλαγών και την οικοδόμηση πολιτικής εμπιστοσύνης μέσω διαλόγου σε θέματα ασφάλειας, αντιτρομοκρατίας και άλλες ευαίσθητες προκλήσεις.
Σε συνέντευξή του, ο Selçuk Ünal περιέγραψε την ομάδα των BRICS και τα μέλη της ως «αναδυόμενες οικονομίες» που διαδραματίζουν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο παγκοσμίως. «Γι’ αυτό θα θέλαμε πραγματικά να γίνουμε μέλος μια μέρα», ανέφερε ο Ünal, προσθέτοντας ότι η τελική απόφαση εξαρτάται από τα υφιστάμενα μέλη των BRICS. Υπέβαλε τα διαπιστευτήριά του στον Κινέζο πρόεδρο Xi Jinping στο Πεκίνο τον προηγούμενο μήνα, αφότου ανέλαβε τα καθήκοντά του τον Αύγουστο του προηγούμενου έτους. Στο παρελθόν, υπηρέτησε ως πρεσβευτής στην Ολλανδία και τον Καναδά, καθώς και ως ειδικός απεσταλμένος της Τουρκίας για τη Συρία.
Η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, υπέβαλε επίσημα αίτηση πλήρους μέλους στους BRICS το 2024. Ο Τούρκος πρόεδρος Recep Tayyip Erdoğan, ο οποίος έχει εκφράσει επανειλημμένα ενδιαφέρον για την ένταξη στην ομάδα, δήλωσε ότι η Τουρκία θα μπορούσε να γίνει ευημερούσα και σεβαστή εάν «αναπτύξει ταυτόχρονα σχέσεις με την Ανατολή και τη Δύση». Αντ’ αυτού, η Άγκυρα της προσφέρθηκε η ιδιότητα του «εταίρου χώρας» το 2024, εν μέσω αναφορών για ανησυχίες σχετικά με τη συμβατότητα της τουρκικής συμμετοχής στο ΝΑΤΟ με τους BRICS, οι οποίοι αυτοθεωρούνται αντίβαρο στην παγκόσμια τάξη που κυριαρχείται από τη Δύση.
Το μπλοκ, που ιδρύθηκε από τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία και την Κίνα το 2009, αργότερα διευρύνθηκε για να συμπεριλάβει τη Νότια Αφρική, την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, την Ινδονησία, το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Εάν γίνει δεκτή, η Τουρκία θα γινόταν το πρώτο μέλος της υπερατλαντικής συμμαχίας ασφαλείας που θα εντασσόταν στους BRICS. Η Τουρκία, η οποία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, αξιοποιεί εδώ και καιρό τη γεωγραφία και τη διπλωματία της για να εξισορροπήσει τις περιφερειακές υποθέσεις. Πιο πρόσφατα, η Άγκυρα διερευνά μια τριμερή αμυντική συμφωνία με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία, με το Ισλαμαμπάντ να επιβεβαιώνει τον περασμένο μήνα ότι ένα σχέδιο συμφωνίας βρίσκεται υπό συζήτηση.
Στον απόηχο της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία και των αυξανόμενων εντάσεων στη Μέση Ανατολή, η Τουρκία έχει εμβαθύνει τη συνεργασία της με το Πεκίνο και τη Μόσχα, με τον Erdoğan να επισκέπτεται την Κίνα τον Αύγουστο για τη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO). Σύμφωνα με τον Ünal, το Πεκίνο και η Άγκυρα εργάζονται επίσης για την ενίσχυση του διαλόγου σε θέματα ασφάλειας και αντιτρομοκρατίας, μια προτεραιότητα που τέθηκε κατά τη συνάντηση του Erdoğan με τον Xi στις 31 Αυγούστου. Περιγράφοντας τις δύο χώρες ως «σημαντικά μέλη» του Παγκόσμιου Νότου, ο Xi προέτρεψε τον Erdoğan να ενισχύσει την πολυμερή συνεργασία, να προσφέρει υποστήριξη σε θέματα που αφορούν τα κύρια συμφέροντα και τις σοβαρές ανησυχίες της καθεμίας, και «να ενισχύσει τη συνεργασία κατά της τρομοκρατίας και την ασφάλεια». «Και οι δύο χώρες έχουν πληγεί από την τρομοκρατία στο παρελθόν. Πιστεύω ότι έχουμε κοινό έδαφος για να μιλήσουμε και να έχουμε διάλογο και για θέματα τρομοκρατίας. Αυτές οι συζητήσεις θα συνεχιστούν φέτος», δήλωσε ο Ünal.
Το Πεκίνο έχει εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τη μεγάλη διάσπαρτη κοινότητα Ουιγούρων μουσουλμάνων στην Τουρκία και την Ισλαμική Κίνηση του Ανατολικού Τουρκεστάν, μια ομάδα που συνδέεται με την Αλ Κάιντα και την οποία η Κίνα κατηγορεί για τρομοκρατικές επιθέσεις στην αυτόνομη περιφέρεια Σιντζιάνγκ Ουιγούρ. Η Τουρκία έχει βαθιές πολιτιστικές και θρησκευτικές διασυνδέσεις με τους Ουιγούρους στο Σιντζιάνγκ, και το 2019 ξεχώρισε ως μία από τις ελάχιστες χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία που εξέφρασε ανησυχίες στα Ηνωμένα Έθνη για τη μεταχείριση της μειονότητας από το Πεκίνο. Ωστόσο, καθώς οι οικονομικοί δεσμοί έχουν επεκταθεί μετά τις επισκέψεις του Erdoğan στην Κίνα πέρυσι και το 2019, η Άγκυρα έχει σε μεγάλο βαθμό απέχει από ανοιχτές επικρίσεις προς το Πεκίνο για το θέμα. Κατά τη διάρκεια μιας σπάνιας επίσκεψης στο Σιντζιάνγκ, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Hakan Fidan φέρεται να δήλωσε ότι η Άγκυρα δεν επέτρεπε δραστηριότητες εντός των συνόρων της που έθεταν σε κίνδυνο την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα της Κίνας, ούτε υποστήριζε ή συμμετείχε σε αντικινεζικές δραστηριότητες χρησιμοποιώντας εθνοτικά ζητήματα.
Ο Ünal δήλωσε ότι το ζήτημα των Ουιγούρων είναι «πάντα ένα πολιτιστικό ζήτημα» από την τουρκική σκοπιά. «Όλα γίνονται μέσω διαλόγου. Κατανοούμε τις ευαισθησίες των Κινέζων φίλων μας και συνεχίζουμε τον διάλογο μαζί τους», είπε. «Φυσικά, αυτό το ζήτημα είναι και αμφίδρομο. Έχουμε και εμείς τις ευαισθησίες μας», πρόσθεσε, χωρίς να επεκταθεί. Ο Τούρκος διπλωμάτης αρνήθηκε να σχολιάσει πώς η Άγκυρα θα αντιμετωπίσει τις ανησυχίες της Ουάσινγκτον για τις θερμές σχέσεις της με το Πεκίνο, ή πώς η κυβέρνηση του Erdoğan διαχειρίζεται τον λεπτό εξισορροπητικό της ρόλο μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων εν μέσω αυξημένων εντάσεων μεταξύ του Αμερικανού προέδρου Donald Trump και των Ευρωπαίων και Νατοϊκών συμμάχων του.
Ο Ünal ανέφερε την προώθηση επισκέψεων υψηλού επιπέδου, αμοιβαίων ρυθμίσεων για βίζα και διευρυμένου εμπορίου ως προτεραιότητές του για τις σχέσεις Τουρκίας-Κίνας φέτος, που σηματοδοτεί την 55η επέτειο των διμερών σχέσεων. Δήλωσε ότι και οι δύο πλευρές σχεδιάζουν αρκετές επισκέψεις υψηλού επιπέδου φέτος. Πρόσθεσε ότι ήλπιζε ο Xi να επισκεφθεί ξανά την Τουρκία, σημειώνοντας ότι υπήρχε «ανοιχτή πρόσκληση» για τον Κινέζο ηγέτη από τον Erdoğan. Ο Xi επισκέφθηκε τελευταία τη χώρα το 2015. Πρόσθεσε ότι η Τουρκία συνέχισε να υποδέχεται αυξημένες κινεζικές επενδύσεις σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, όπως οι μεταφορές, η γεωργία, η τεχνολογία, τα χρηματοοικονομικά και η ενέργεια.
Η Κίνα είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας παγκοσμίως και ο μεγαλύτερος στην Ασία, με ετήσιο εμπόριο που πλησιάζει τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Τουρκία είναι επίσης το μόνο μέλος του ΝΑΤΟ που δεν έχει απαγορεύσει την Huawei Technologies από τα τηλεπικοινωνιακά της δίκτυα, και ήταν από τις πρώτες χώρες που χρησιμοποίησαν κινεζικά εμβόλια Covid-19 κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Ο Ünal αναγνώρισε ότι το επίμονο εμπορικό έλλειμμα ήταν «πάντα ένα μεγάλο ζήτημα», αναφέροντας συχνές ανταλλαγές σε υπουργικό επίπεδο για την αναζήτηση κινεζικών επενδύσεων και την προώθηση του εμπορίου «με έναν πιο δίκαιο και ισότιμο τρόπο». Ωστόσο, απέρριψε την πρόταση ότι η Τουρκία εξαρτάται υπερβολικά οικονομικά από την Κίνα.
Ο Ünal κάλεσε το Πεκίνο να διευκολύνει τις απαιτήσεις για βίζα για τους Τούρκους ταξιδιώτες. Η Άγκυρα εφάρμοσε πολιτική απαλλαγής από βίζα για Κινέζους πολίτες τον Ιανουάριο. «Πάντα ζητούσαμε από τις χώρες με τις οποίες εκτιμούμε τις σχέσεις μας να διευκολύνουν τα θέματα βίζας για τους πολίτες μας – εμπόρους, τεχνίτες, επιχειρηματίες, φοιτητές, ακαδημαϊκούς. Η Κίνα είναι μία από αυτές», είπε. «Συζητάμε με τις κινεζικές αρχές για τη διευκόλυνση των βίζας για Τούρκους πολίτες που δραστηριοποιούνται εδώ. Ο διάλογός μας θα συνεχιστεί».
Τόνισε ότι η μοναδική γεωγραφική θέση της Τουρκίας την καθιστά βασική πύλη για αγορές πέραν των συνόρων της. «Έχουμε συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με πολλές χώρες. Κινεζικές εταιρείες που επενδύουν στην Τουρκία θα βρίσκονται σε καλή θέση για να επεκτείνουν το εμπόριό τους με χώρες σε γειτονικές περιοχές». Η Τουρκία έχει διαδραματίσει βασικό ρόλο στην Πρωτοβουλία “Belt and Road” της Κίνας χάρη στη στρατηγική της θέση στο σταυροδρόμι Ευρώπης και Ασίας, λειτουργώντας ως κόμβος για τις χερσαίες και θαλάσσιες διαδρομές που συνδέουν τις δυτικές περιοχές της Κίνας με τις ευρωπαϊκές αγορές. Η συνεργασία μεταξύ Πεκίνου και Άγκυρας επεκτείνεται επίσης στο Middle Corridor, ένα τουρκικής έμπνευσης διαπεριφερειακό έργο υποδομής που στοχεύει στη σύνδεση της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου με την Ευρώπη.
Ενώ προβάλλει την αυξανόμενη δύναμη της χώρας του, τη μεγαλύτερη συνδεσιμότητα και την κατάστασή της ως αναδυόμενο κέντρο βιομηχανικής παραγωγής, ο διπλωμάτης απέρριψε την ιδέα ότι η Τουρκία τρέφει φιλοδοξίες να αναδειχθεί ως μοναδική Ευρασιατική δύναμη. «Εργαζόμαστε ως συνδετική δύναμη μεταξύ Ανατολής και Δύσης εδώ και δεκαετίες. Αυτό δεν είναι κάτι νέο, αλλά δεν είναι φιλοδοξία. Νομίζω ότι ίσως πρέπει να διορθώσουμε αυτήν την αφήγηση», είπε. «Είναι η ειλικρινής μας ευχή να συμβάλουμε περισσότερο στην παγκόσμια ειρήνη, τη σταθερότητα και την παγκόσμια οικονομία».
Αντιδρώντας στο κάλεσμα του Erdoğan ότι «ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε», ο Ünal δήλωσε ότι η μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών και ένα «δίκαιο διεθνές σύστημα» είναι απαραίτητα, συμπεριλαμβανομένου ενός διευρυμένου Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ με περισσότερα μόνιμα μέλη από διαφορετικές περιοχές. Στη Μέση Ανατολή, ανέφερε ότι η Κίνα «μπορεί πάντα να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο» στη διασφάλιση μιας διαρκούς κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα, αλλά απέφυγε να προτρέψει το Πεκίνο να παρέμβει στην Ουκρανία. «Είμαι σίγουρος ότι άλλες χώρες κάνουν το μέρος τους για να σταματήσουν αυτόν τον πόλεμο, αλλά θα είναι δική τους ευθύνη, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, να κάνουν ό,τι θέλουν», είπε.
Ο Ünal τόνισε επίσης τον ρόλο του Χονγκ Κονγκ ως εμπορικού και πολιτιστικού κόμβου, σημειώνοντας ότι η στρατηγική και γεωγραφική του σημασία, παρόμοια με αυτήν της Τουρκίας, θα τον καθιστούσε σημαντικό παίκτη στις σχέσεις Τουρκίας-Κίνας. Η συνεργασία μεταξύ Χονγκ Κονγκ και Τουρκίας έχει υποστηριχθεί από συμφωνίες για την αποφυγή διπλής φορολογίας και την προστασία των επενδύσεων. Την περασμένη εβδομάδα, ο επικεφαλής του Χονγκ Κονγκ, John Lee Ka-chiu, συναντήθηκε με τον επισκεπτόμενο Τούρκο υπουργό Οικονομικών και Δημοσίων Οικονομικών Mehmet Şimşek. Ο Lee ενθάρρυνε τις τουρκικές επιχειρήσεις να χρησιμοποιήσουν το Χονγκ Κονγκ ως πύλη για τις κινεζικές και ασιατικές αγορές και κάλεσε τη τουρκική νεολαία να ακολουθήσει την εκπαίδευση και την επαγγελματική σταδιοδρομία στην πόλη.
Ο Ünal δήλωσε ότι μία από τις προτεραιότητές του κατά τη θητεία του θα ήταν η ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων στην Τουρκία και την Κίνα. Υπάρχουν περίπου 1.200 Τούρκοι φοιτητές που σπουδάζουν στην Κίνα – ένας αριθμός που ο Ünal χαρακτήρισε καλό αλλά «όχι ιδιαίτερα μεγάλο». Πρόσθεσε ότι είχε σκοπό να αυξήσει τον αριθμό με περισσότερα προγράμματα ανταλλαγής. Η Κίνα διαθέτει περίπου 12 τουρκικά τμήματα και τμήματα τουρκικής λογοτεχνίας στα πανεπιστήμιά της, ενώ η Τουρκία φιλοξενεί τέσσερα Ινστιτούτα Κομφούκιος, σύμφωνα με τον πρεσβευτή. «Σε κάθε διμερή σχέση, [οι ανταλλαγές μεταξύ ανθρώπων είναι] το πιο σημαντικό μέρος, ώστε να μπορείτε να μιλάτε και να γνωρίζετε τη γλώσσα, τον πολιτισμό, την ιστορία, τον τουρισμό και άλλα του άλλου. Αυτό θα κάνει τη σχέση πλουσιότερη», είπε.
