Οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν σε επίθεση κατά του Ιράν χωρίς να συμβουλευτούν τους Ευρωπαίους συμμάχους τους. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πίστευε ότι η επιχείρηση θα ήταν μια γρήγορη νίκη, πριν καν χρειαστεί να πάρει κάποιος θέση. Αντ’ αυτού, η Ουάσινγκτον απάντησε σε ένα ερώτημα που οι δυτικές κυβερνήσεις απέφευγαν για χρόνια.
Μετά από χρόνια πίεσης προς το ΝΑΤΟ για αντιπαράθεση με την Κίνα, θα πολεμούσε η διατλαντική συμμαχία σε έναν πόλεμο που δεν επέλεξε από κοινού; Η απάντηση ήταν αρνητική.
Το Ιράν και η Ταϊβάν είναι διαφορετικές περιπτώσεις. Η μία βρίσκεται στην ευρύτερη περιφέρεια της Ευρώπης και έχει άμεσες συνέπειες για την ενέργεια, τη μετανάστευση και την περιφερειακή εξάπλωση. Η άλλη βρίσκεται στην Ανατολική Ασία και αφορά την ισορροπία δυνάμεων στον Ινδο-Ειρηνικό. Ωστόσο, και οι δύο περιπτώσεις αντιμετωπίζουν την Ουάσινγκτον με το ίδιο πρόβλημα. Η πολιτική ευθυγράμμιση είναι ένα πράγμα· η στρατιωτική συμμετοχή σε μια εκστρατεία διαμορφωμένη με αμερικανικούς όρους είναι άλλο.
Ένας σκεπτικιστής θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι μια σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας στο Στενό της Ταϊβάν παραμένει απίθανη: το Πεκίνο προτιμά την ειρηνική επανένωση και η προοπτική μιας στρατιωτικής επιχείρησης παραμένει περιορισμένη. Όμως, η χαμηλή πιθανότητα δεν σημαίνει χαμηλή συνάφεια. Ούτε η Ουάσινγκτον ούτε το Πεκίνο αντιμετωπίζουν αυτή την πιθανότητα ως θεωρητική.
Αυτό είναι σαφές από την κλίμακα της προετοιμασίας. Η συμμαχία Aukus (μεταξύ Αυστραλίας, Βρετανίας και ΗΠΑ), ο Τετραμερής Διάλογος Ασφάλειας (Quadrilateral Security Dialogue) και η ευρύτερη αρχιτεκτονική της ευθυγράμμισης στον Ινδο-Ειρηνικό δείχνουν επέκταση. Η Κίνα έχει συνεχίσει τη στρατιωτική της προετοιμασία στη Νότια Σινική Θάλασσα και έχει επανειλημμένα ενσωματώσει το ΝΑΤΟ στην πολιτική της ανάγνωση της δυτικής περικύκλωσης. Όταν και οι δύο δυνάμεις προετοιμάζονται σε αυτό το επίπεδο, το ζήτημα είναι πολιτικό, στρατηγικό και επίκαιρο.
Η Ουάσινγκτον έχει περάσει χρόνια διογκώνοντας το “φάκελο Κίνας” του ΝΑΤΟ πέρα από την πραγματική του ουσία. Από το 2019, το ΝΑΤΟ έχει σκληρύνει τη γλώσσα του απέναντι στο Πεκίνο. Η στρατηγική του αντίληψη του 2022 χαρακτήρισε τις φιλοδοξίες του Πεκίνου ως πρόκληση στα συμμαχικά συμφέροντα, την ασφάλεια και τις αξίες. Το 2024, η Κίνα χαρακτηρίστηκε “αποφασιστικός παράγοντας” του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, συνεχίζει να παρέχει το πολιτικό σενάριο, απηχώντας την αφήγηση της Ουάσινγκτον για την Κίνα, τη Ρωσία, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα ως ευθυγραμμισμένες αναθεωρητικές δυνάμεις. Αυτή η αφήγηση κατέρρευσε στο Στενό του Ορμούζ, όπου ούτε το Πεκίνο ούτε η Μόσχα έχουν παρέμβει μέχρι στιγμής. Υποστηρίζοντας προφορικά τις ενέργειες του Τραμπ εκεί και πιέζοντας για την υποστήριξη του ΝΑΤΟ, ο Ρούτε αποκάλυψε ένα διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των προσδοκιών των ΗΠΑ και της ευρωπαϊκής απροθυμίας να συμμετάσχουν σε έναν πόλεμο που δεν επέλεξαν.
Αυτό είναι απλώς μια επικοινωνιακή τακτική χωρίς δεσμεύσεις, που έχει σκοπό να ακουστεί αποφασιστική, χωρίς ποτέ να απαντά στο πιο δύσκολο ερώτημα για το τι θα έκαναν οι σύμμαχοι σε μια κρίση που περιλαμβάνει την Κίνα.
Το Ιράν αναγκάζει αυτό το ερώτημα στην επιφάνεια. Η Ουάσινγκτον ξεκίνησε εχθροπραξίες χωρίς τη συγκατάθεση των συμμάχων, απέκρυψε τον επιχειρησιακό σχεδιασμό από εκείνους που ήταν πιο εκτεθειμένοι στην κλιμάκωση και, μόλις ο πόλεμος βρισκόταν σε εξέλιξη, ζήτησε την υποστήριξη του ΝΑΤΟ. Όταν αυτή η υποστήριξη δεν ήρθε, ο Τραμπ απέρριψε τους συμμάχους ως “δειλούς”. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, για μια φορά, παρέμειναν σταθεροί. Η Γερμανία, η Γαλλία και η Βρετανία περιόρισαν την αντίδρασή τους σε αμυντικές θέσεις, ενώ η Ισπανία αρνήθηκε στους Αμερικανούς τη χρήση των βάσεών της.
Αυτή η γραμμή ακολούθησε μια βασική αρχή της συμμαχικής πολιτικής: οι δεσμεύσεις ισχύουν όταν ο πόλεμος ακολουθεί διαβούλευση, συναίνεση και έναν αμυντικό σύνδεσμο με την κοινή ασφάλεια· όχι για πολέμους που ξεκινούν μονομερώς και επιβάλλονται στους εταίρους μετά το γεγονός.
Η Ουάσινγκτον είχε διαβάσει την επεκτεινόμενη ρητορική του ΝΑΤΟ για την Κίνα ως απόδειξη ότι η Ευρώπη πλησίαζε στην αμερικανική άποψη της αντιπαλότητας. Σε έναν περιορισμένο βαθμό, έτσι ήταν. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανέχτηκαν συνθήκες που συνέδεαν το Πεκίνο με την ευρωατλαντική ασφάλεια, αποδέχτηκαν την επεκτεινόμενη πολιτική αφήγηση και εμβάθυναν τους δεσμούς με εταίρους στον Ινδο-Ειρηνικό.
Αυτό που δεν έκαναν ήταν να εγγραφούν για πόλεμο στην Ασία. Η σύγκρουση στο Ιράν κατέστησε σαφή την απόσταση μεταξύ της έγκρισης μιας ορολογίας και της αποδοχής των συνεπαγόμενων κόστων, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης στην ενέργεια, του πληθωρισμού, της εγχώριας πολιτικής αντίθεσης και των νομικών περιορισμών. Το απλό γεγονός είναι ότι κανένας ευρωπαϊκός εκλογικός τομέας δεν βλέπει την Ταϊβάν ως αιτία για την οποία αξίζει να πεθάνει κανείς.
Όσο περισσότερο η Ουάσινγκτον θεωρείται ότι εξωτερικεύει αυτά τα κόστη, τόσο λιγότερο πρόθυμα γίνονται τα ευρωπαϊκά κράτη να επεκτείνουν τις δεσμεύσεις τους σε θέατρα όπου η σύνδεση με την συλλογική άμυνα είναι ήδη αδύναμη. Τα ευρωπαϊκά μέλη θα υποστήριζαν κυρώσεις, ανταλλαγή πληροφοριών, ελέγχους εφοδιαστικής αλυσίδας, εφοδιαστική υποστήριξη στην περιοχή πίσω γραμμής: αλλά αυτό δεν είναι συλλογικός πόλεμος. Το χάσμα μεταξύ των δύο είναι αυτό που το Πεκίνο προσπαθεί να επιβεβαιώσει εδώ και χρόνια.
Αυτός ο ίδιος περιορισμός ισχύει και για οποιαδήποτε πιθανή σύγκρουση στην Ανατολική Ασία. Το ζήτημα είναι αν η Ουάσινγκτον μπορεί να μετατρέψει χρόνια δηλωτικής ευθυγράμμισης σε στρατιωτική συμμετοχή μόλις ξεκινήσει μια κρίση, χωρίς τη συγκατάθεση των συμμάχων. Η σύγκρουση στο Ιράν υποδηλώνει ότι δεν μπορεί.
Το Ιράν δεν είναι μια μακρινή αφαίρεση για την Ευρώπη. Αγγίζει τη γειτονιά της Ευρώπης και ενέχει κινδύνους για τις αγορές ενέργειας, τις εμπορικές οδούς και τη σταθερότητά της. Αν η συμμαχική συμμετοχή διασπάστηκε ακόμη και εκεί, γίνεται δυσκολότερο να πιστέψει κανείς ότι η ενότητα θα κρατήσει στον Ινδο-Ειρηνικό, όπου η νομική βάση είναι ασθενέστερη, τα πολιτικά διακυβεύματα χαμηλότερα, η απόσταση μεγαλύτερη και οι συνέπειες λιγότερο άμεσα αισθητές στην Ευρώπη.
Αυτό που αποκάλυψε ο πόλεμος στο Ιράν δεν ήταν μια προσωρινή διαφωνία εντός του ΝΑΤΟ, αλλά πόσο μακριά μπορεί η Ουάσινγκτον να πιέσει τους συμμάχους. Οι ΗΠΑ μπορούν να διαμορφώσουν την αντίληψη του ΝΑΤΟ για την απειλή της Κίνας και να πιέσουν την Ευρώπη να ξοδέψει περισσότερα για την άμυνα. Αυτό που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν είναι αυτόματη στρατιωτική συμμετοχή εκτός του πυρήνα της συνθήκης του ΝΑΤΟ.
Η Κίνα θα έχει εξαγάγει το δικό της συμπέρασμα. Η ρητορική του ΝΑΤΟ και η στρατιωτική παρακολούθηση είναι ξεχωριστά πράγματα. Οι αμερικανικές απαιτήσεις για αναδρομική πίστη δημιουργούν άρνηση, όχι συνοχή. Η απόσταση μεταξύ της συμμαχικής ρητορικής και της δράσης είναι πραγματική, και οι πόλεμοι την αποκαλύπτουν ταχύτερα από ό,τι οποιαδήποτε ανακοίνωση.
Παρόλα αυτά, η ρητορική για την Κίνα θα αυξηθεί. Οι αμυντικοί προϋπολογισμοί θα αυξηθούν, και τα μέτρα ανθεκτικότητας θα πολλαπλασιαστούν. Αλλά τίποτα από αυτά δεν αλλάζει το σημείο που κατέστησε σαφές το Ιράν. Το ΝΑΤΟ είναι ένας συνασπισμός κρατών με διαφορετικά όρια και κινδύνους, με ακριβή αίσθηση του πού τελειώνει ο πόλεμος της Αμερικής και πού ξεκινούν τα δικά τους συμφέροντα.
Ο λογαριασμός για τη μετατροπή των συνομιλιών των συνόδων σε πόλεμο έχει φτάσει. Η απάντηση ήταν ενιαία, μετρημένη και οριστική: η δύναμη του να λες όχι.
