Τα πανεπιστήμια στην Κίνα μετατοπίζουν την έμφασή τους από τις παραδοσιακές σπουδές γλωσσών σε εξειδικευμένες, εθνικές και περιφερειακές σπουδές. Αναλυτές θεωρούν ότι αυτή η κίνηση αντανακλά μια ευρύτερη στρατηγική για τη δημιουργία ενός μοναδικά κινεζικού πλαισίου κατανόησης του κόσμου, ανεξάρτητου από δυτικά πρότυπα.
Οι σπουδές περιοχών ή περιφερειών εξετάζουν την πολιτική, την οικονομία, τον πολιτισμό, τις στρατιωτικές υποθέσεις, τη γεωγραφία, τη γλωσσολογία και άλλες διαστάσεις χωρών και περιοχών παγκοσμίως. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας, ο διεπιστημονικός αυτός τομέας γνωρίζει ραγδαία αύξηση δημοτικότητας ως ακαδημαϊκό πρόγραμμα.
Από το 2011, όταν το Υπουργείο εγκαινίασε ένα πρόγραμμα «καλλιέργειας βάσης», έχουν ιδρυθεί τουλάχιστον 450 κέντρα περιφερειακών σπουδών σε περισσότερα από 180 ιδρύματα σε εθνικό επίπεδο, με περίπου 20.000 μέλη ΔΕΠ να απασχολούνται στον τομέα. Μάλιστα, το 2024, 12 ιδρύματα πρότειναν την ίδρυση του προγράμματος, καθιστώντας το μία από τις πιο περιζήτητες νέες ειδικότητες της χρονιάς.
Αυτή η στροφή συμπίπτει με σημαντικές περικοπές και αναδιαρθρώσεις στις σπουδές ξένων γλωσσών. Μεταξύ 2018 και 2022, πάνω από 109 ιδρύματα κατάργησαν 28 προπτυχιακά προγράμματα ξένων γλωσσών, σύμφωνα με το υπουργείο. Συγκεκριμένα, 26 πανεπιστήμια διέκοψαν τα προγράμματα Ιαπωνικών και 21 τα προγράμματα Αγγλικών. Ακόμη και κορυφαία κινεζικά ιδρύματα, όπως το East China Normal University και το University of Science and Technology of China, έχουν ανακοινώσει ότι θα σταματήσουν τις εγγραφές σε ορισμένα προπτυχιακά προγράμματα γλωσσών και μεταφράσεων.
Ο εθνικός αυτός ακαδημαϊκός προσανατολισμός αποτελεί άμεση απάντηση στην αυξανόμενη ανάγκη της Κίνας για διεπιστημονικό ταλέντο, όπως δήλωσε ο Zhang Yunling, μέλος της Κινεζικής Ακαδημίας Κοινωνικών Επιστημών (CASS). “Για να κατανοήσουμε αυτόν τον μεταβαλλόμενο και πολύπλοκο κόσμο, δεν αρκεί απλώς να εκπαιδεύουμε ειδικούς εντός απομονωμένων κλάδων”, ανέφερε ο Zhang, υποστηρικτής και αρχιτέκτονας του νέου κλάδου.
Οι διεθνείς σπουδές παραδοσιακά αντλούσαν από καθιερωμένους κλάδους, όπως η πολιτική επιστήμη, η γλωσσολογία και η κοινωνιολογία. Ωστόσο, η στήριξη σε απομονωμένες προσεγγίσεις κατακερματίζει την κατανόηση χωρών και περιοχών, οδηγώντας συχνά σε υπεραπλούστευση και αφαιρετικότητα. Ο Zhang τόνισε ότι αποτελεί «εθνική επιταγή» για την Κίνα να αποκτήσει βαθύτερη κατανόηση κάθε χώρας και περιοχής, καθώς αλληλεπιδρά όλο και περισσότερο με τον υπόλοιπο κόσμο.
Ο κλάδος των περιφερειακών σπουδών αναφέρεται επίσης στο στρατηγικό πλαίσιο του τελευταίου πενταετούς σχεδίου της Κίνας, το οποίο ορίζει οικονομικούς και συναφείς στόχους για την περίοδο 2026-2030. Το σχέδιο καλεί την Κίνα να “ενισχύσει τις περιφερειακές και εθνικές σπουδές και να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της διεθνούς επικοινωνίας”.
Ο Cui Hongjian, επικεφαλής των σπουδών Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Beijing Foreign Studies University, δήλωσε ότι ο τομέας των περιφερειακών σπουδών είναι ζωτικής σημασίας για τον ευρύτερο στόχο της Κίνας να διαμορφώσει τη δική της παγκόσμια θεώρηση και να “αναβαθμίσει τις παγκόσμιες γνώσεις της”, όπου προηγούμενες έρευνες επηρεάζονταν σε μεγάλο βαθμό από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. “Η Κίνα χρειάζεται τώρα να αναπτύξει τη δική της εμπειρία και το δικό της πλαίσιο”, είπε. “Για να γίνει πραγματικά μια παγκόσμια δύναμη, η Κίνα αναγνωρίζει πλέον ότι η οικονομική, πολιτική και στρατιωτική ισχύς από μόνη της δεν επαρκεί. Η γνώση είναι εξίσου απαραίτητη.”
Αυτός είναι και ο λόγος που οι περιφερειακές σπουδές δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην επιτόπια έρευνα (fieldwork), όπως πρόσθεσε ο Cui. Οι αναλυτές σημειώνουν ότι κορυφαία κινεζικά πανεπιστήμια θεωρούν την επιτόπια έρευνα ως βασικό στοιχείο των προγραμμάτων τους, δίνοντας έμφαση στη συλλογή πρωτογενών δεδομένων μέσω άμεσης παρατήρησης, αντί να βασίζονται σε δευτερογενείς δυτικές πηγές.
Σύμφωνα με τον Cui, η Κίνα δεν μπορεί να πλαισιώσει την εξωτερική της πολιτική απλώς μέσα από το πρίσμα της θεωρίας των διεθνών σχέσεων, ειδικά μιας θεωρίας που έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από την αμερικανική σχολή, δεδομένου ότι το Πεκίνο και η Ουάσινγκτον έχουν θεμελιωδώς διαφορετικούς πολιτικούς στόχους. “Οι περιφερειακές σπουδές τονίζουν την ποικιλομορφία, και αυτό είναι που τις διακρίνει από την παραδοσιακή θεωρία των διεθνών σχέσεων”, δήλωσε. “Στην πράξη, αυτό θα οδηγήσει τη διπλωματία της Κίνας να εστιάζει περισσότερο στις διαφορές.”
Οι αναλυτές επισημαίνουν την έννοια της Κίνας για μια “κοινότητα με κοινό μέλλον για την ανθρωπότητα”. Σημειώνουν ότι το Πεκίνο έχει επικαλεστεί αυτή τη φράση με αυξανόμενη συχνότητα τα τελευταία χρόνια σε υψηλού επιπέδου συναντήσεις και διεθνή συνέδρια, πέρα από παραδοσιακές δυτικές φράσεις όπως “στρατηγική συνεργασία”. Ο πρόεδρος Xi Jinping έχει αναφέρει τη φράση σε σημαντικές ομιλίες και συναντήσεις εκατοντάδες φορές την τελευταία δεκαετία. Ο όρος σημαίνει ότι η Κίνα βλέπει τον εαυτό της και τις περιοχές του κόσμου – όπως η Λατινική Αμερική, η Αφρική ή η Νοτιοανατολική Ασία – ως μέρος ενός συμβιωτικού συνόλου, σύμφωνα με τον Zhang. Αντίθετα, οι παραδοσιακές δυτικές περιφερειακές θεωρίες ήταν θεμελιωδώς στρατηγικές, εστιάζοντας σε ερωτήματα όπως ποιος ελέγχει ποια περιοχή ή πώς ενσωματώνεται κανείς στην παγκόσμια τάξη.
Ωστόσο, ο Cui υποστηρίζει ότι παραμένει ένα χάσμα μεταξύ της έννοιας πίσω από τον όρο και της μετάφρασής του σε συγκεκριμένες πολιτικές, δημιουργώντας προκλήσεις για τους ερευνητές των περιφερειακών σπουδών.
Ο Sun Chenghao, ερευνητής στο Κέντρο Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής του Πανεπιστημίου Tsinghua, δήλωσε ότι η ενίσχυση της έρευνας στις περιφερειακές σπουδές είναι ζωτικής σημασίας εν μέσω της έντονης ανταγωνιστικότητας ΗΠΑ-Κίνας. “Μια άποψη υποδηλώνει ότι οι ΗΠΑ και η Κίνα ανταγωνίζονται για τον υπόλοιπο κόσμο, προσπαθώντας ουσιαστικά να κερδίσουν μεγαλύτερη επιρροή σε άλλες περιοχές ή να κερδίσουν την υποστήριξη αυτών των χωρών”, ανέφερε.
Ο Sun δήλωσε ότι η Κίνα μπορεί να αντισταθμίσει τον αντίκτυπο μιας αναπόφευκτης αποκλιμάκωσης με τις ΗΠΑ, εμβαθύνοντας τους δεσμούς αλλού, διατηρώντας μια έμμεση και στρατηγικά επαρκή σύνδεση με την αμερικανική οικονομία. “Η στρατηγική των ΗΠΑ παραμένει παγκόσμια. Όσο κι αν αποσύρεται, εξακολουθεί να είναι παρούσα σε κάθε γωνιά του κόσμου”, είπε ο Sun. “Καθώς η Κίνα αλληλεπιδρά με άλλες χώρες, θα εμπλέκει αναπόφευκτα τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας και τους δεσμούς αυτών των εθνών με την Ουάσινγκτον. Αυτός είναι ο λόγος που η ενίσχυση της έρευνας σε αυτές τις χώρες είναι από μόνη της κρίσιμη.”
