Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που καινοτομούν και επηρεάζουν, και την Ευρωπαϊκή Ένωση, που ρυθμίζει, η Κίνα έχει αναδειχθεί στον παγκόσμιο «δράστη» για το κλίμα. Πέρα από τους τίτλους για αποσύνδεση, δασμούς και γεωπολιτική αντιπαλότητα, μια υποτιμημένη παγκόσμια μεταμόρφωση λαμβάνει χώρα σιωπηλά: η Κίνα, συχνά παρουσιαζόμενη ως το εργοστάσιο του κόσμου και υστερούσα στην κλιματική δράση, έχει γίνει, σχεδόν διακριτικά, ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του πλανήτη στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Αυτό μπορεί να μην είναι ευχάριστο για τους Δυτικούς πολιτικούς, ίσως και για κάποιους Κινέζους αξιωματούχους, αλλά οι αριθμοί και ο ρυθμός των αλλαγών είναι εντυπωσιακοί και απαιτούν αναγνώριση. Η υποχώρηση των ΗΠΑ από την κλιματική δράση τα τελευταία χρόνια, η οποία επιταχύνθηκε τον τελευταίο χρόνο υπό την προεδρία του Donald Trump, σε συνδυασμό με τη γενική έλλειψη σαφούς ηγεσίας από τη Δύση, άφησε ένα κενό. Παρόλο που η Ευρώπη εξακολουθεί να διαμορφώνει ρυθμιστικά πρότυπα και η παγκόσμια κλιματική ρητορική βρίσκει το κέντρο της στις ΗΠΑ, καμία από τις δύο δεν μπορεί να διεκδικήσει πραγματικά απτή πρόοδο στην κλίμακα που είναι πλέον εμφανής στην Κίνα.
Η κλιματική ηγεσία της Κίνας είναι πραγματιστική και οδηγείται από το εμπόριο. Σε αντίθεση με τη Δύση, το Πεκίνο δεν επιδιώκει να εξάγει ιδεολογία ή να επιδιώξει πολιτιστική κυριαρχία. Αντ’ αυτού, ο συνδυασμός εσωτερικής πειθαρχίας, μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, τεχνολογικών επενδύσεων και της αμείωτης επιδίωξης σαφώς καθορισμένων εθνικών στόχων οδήγησε στην ανάδειξη της χώρας ως πρωτοπόρου, χωρίς να το προσέξει ο υπόλοιπος κόσμος.
Με κάθε μέτρο, η άνοδος της Κίνας ως «πράσινος» πρωταθλητής είναι εκπληκτική. Τα δύο τρίτα των παγκόσμιων πωλήσεων ηλεκτρικών οχημάτων (EV) το 2024 πραγματοποιήθηκαν στην Κίνα. Τα μισά νέα αυτοκίνητα που πωλήθηκαν εγχώρια είναι ηλεκτρικά, σε σύγκριση με περίπου 10% στις ΗΠΑ και 20% στην Ευρώπη. Η Κίνα είναι υπεύθυνη για πάνω από το 70% της παγκόσμιας παραγωγής EV και ελέγχει το 85% της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας μπαταριών.
Πέρα από την κινητικότητα, η Κίνα είναι επίσης ο μεγαλύτερος επενδυτής παγκοσμίως στην καθαρή ενέργεια, διοχετεύοντας πάνω από 625 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ στον τομέα μόνο το 2024 – 31% των παγκόσμιων επενδύσεων. Η εγκατεστημένη ισχύς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της χώρας είναι περισσότερο από τέσσερις φορές μεγαλύτερη από αυτήν των ΗΠΑ. Επιπλέον, η Κίνα εγκαθιστά ετησίως περισσότερα ηλιακά πάνελ από τον υπόλοιπο κόσμο μαζί και έχει μειώσει το κόστος της ηλιακής ενέργειας για όλους, παντού – ένα άμεσο και συχνά παραγνωρισμένο «δώρο στον κόσμο», όπως ανέφερε πρόσφατα ένας διευθυντής σε μια ηλιακή εταιρεία με έδρα τη Σαγκάη.
Οι Κινέζοι πολιτικοί συνδύασαν στόχους ανάπτυξης με φιλοδοξίες για καθαρές μηδενικές εκπομπές με τρόπο που απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από τις δυτικές συζητήσεις. Για το Πεκίνο, η κλιματική πολιτική δεν αφορά τη βιωσιμότητα. Είναι ένας πυλώνας εθνικής ασφάλειας. Ένα μέλλον οικονομικής σταθερότητας και γεωπολιτικής σημασίας απαιτεί ενεργειακή ασφάλεια. Οι καθαρές τεχνολογίες και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι θεμελιώδεις για την ενεργειακή ανθεκτικότητα και την αυτάρκεια.
Στη συνέχεια, έρχεται ο συνδυασμός μηχανισμών αγοράς και κρατικής κατεύθυνσης που έχει αποφέρει αποτελέσματα με «την ταχύτητα της Κίνας». Ενώ οι επικριτές μπορεί να αμφισβητήσουν τον ρόλο του κεντρικού σχεδιασμού και την έλλειψη δυτικού τύπου δημοκρατικού διαλόγου, τα αποτελέσματα είναι απτά, εντυπωσιακά και δυνητικά πιο πειστικά για μεγάλο μέρος του κόσμου από την παραδοσιακή δυτική προσέγγιση.
Τι σημαίνει αυτό για την αναδυόμενη παγκόσμια τάξη; Καθώς οι χώρες της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής, της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ασίας αναζητούν πρότυπα λύσεων, η ικανότητα της Κίνας να παρέχει προσιτές, κλιμακούμενες καθαρές τεχνολογίες μπορεί να ανταγωνιστεί τις δυτικές αφηγήσεις για την καινοτομία ή την καθαρότητα της αγοράς. Η διαίρεση δεν είναι πλέον απλώς ιδεολογική· είναι πρακτική. Οι κυβερνήσεις που επιδιώκουν ταχεία ανάπτυξη και ενεργειακό μετασχηματισμό είναι πιθανό να έλκονται από το μοντέλο της Κίνας – αν όχι για την πολιτική του, τότε για την αποτελεσματικότητά του.
Επιπλέον, το επόμενο σύνορο της παγκόσμιας ισχύος θα είναι σχεδόν σίγουρα η διασταύρωση της τεχνητής νοημοσύνης (AI), της ενέργειας και της προσαρμογής στο κλίμα. Είναι πολύ αργά για να αλλάξει την πορεία του διαστημοπλοίου AI στο οποίο όλοι βρισκόμαστε, και οι κολοσσιαίες απαιτήσεις της τεχνολογίας έχουν καταστήσει την ενεργειακή αυτάρκεια προϋπόθεση για σοβαρούς παίκτες. Ο ψυχρός πόλεμος της AI μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας θα κερδηθεί από το έθνος που μπορεί να υποστηρίξει την ψηφιακή φιλοδοξία με πραγματικά γιγαβάτ. Η Κίνα έχει ένα αναμφισβήτητο πλεονέκτημα.
Για υπερβολικά πολύ καιρό, οι δυτικές αντιλήψεις έχουν θολώσει από την παραδοχή ότι η κλιματική πρόοδος πρέπει να επιτυγχάνεται εις βάρος της οικονομικής ανταγωνιστικότητας ή ότι η επιτυχία μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω δυτικών θεσμών και αξιών. Η ιστορία της Κίνας για το κλίμα διαψεύδει αποφασιστικά αυτές τις έννοιες. Αν και καθόλου τέλεια και αντιμετωπίζοντας ακόμα μεγάλες προκλήσεις διαφάνειας και υλοποίησης, προσφέρει προσιτές λύσεις σε πρωτοφανή κλίμακα που μπορεί να αποδειχθούν ακαταμάχητες για τα αναδυόμενα έθνη.
Ο κόσμος είναι απίθανο να συγκλίνει σε ένα ενιαίο κλιματικό μονοπάτι. Σε καλό ή σε κακό, το μέλλον της παγκόσμιας κλιματικής δράσης θα διαμορφωθεί εξίσου από τον αμείλικτο πραγματισμό της Κίνας όσο και από τις δυτικές αξίες ή ιδανικά.
