Εν μέσω της αναταραχής στη Μέση Ανατολή, με την ουσιαστική κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης, το Πεκίνο προχωρά το πρόγραμμα “Zhuri” (κυνηγός ήλιου) για την κατασκευή ηλιακών σταθμών παραγωγής ενέργειας στο διάστημα.
Ο Λονγκ Λεχάο, ακαδημαϊκός της Κινεζικής Ακαδημίας Μηχανικών και ανώτερος πυραυλικός επιστήμονας, παρομοίασε αυτό το πρόγραμμα ηλιακής ενέργειας από το διάστημα με την τοποθέτηση του Φράγματος των Τριών Φαραγγιών σε γεωστατική τροχιά, τονίζοντας την εξαιρετική του κλίμακα και φιλοδοξία. Η Κίνα σχεδιάζει να διεξαγάγει μια δοκιμή σε τροχιά ισχύος μεγαβάτ περίπου το 2030.
Η ηλιακή ενέργεια από το διάστημα αναφέρεται σε τροχιακά συστήματα που συλλέγουν ηλιακή ενέργεια μέσω δορυφόρων εξοπλισμένων με τεράστια ηλιακά πάνελ, τη μετατρέπουν σε μικροκύματα ή δέσμες λέιζερ και τη στέλνουν ασύρματα σε επίγειους σταθμούς λήψης (rectennas), οι οποίοι στη συνέχεια τροφοδοτούν το δίκτυο με ηλεκτρική ενέργεια.
Το πλεονέκτημα είναι προφανές: σε αντίθεση με την επίγεια ηλιακή ενέργεια, λειτουργεί συνεχώς, ανεπηρέαστη από τον καιρό, τις εποχές ή το σκότος.
Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Ο συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Άιζακ Ασίμοφ διέδωσε την ιδέα στη νουβέλα του “Reason” το 1941, ενώ ο αεροδιαστημικός μηχανικός Πίτερ Γκλέιζερ δημοσίευσε το πρώτο τεχνικό σχέδιο για ένα τροχιακό σύστημα ηλιακής ενέργειας το 1968.
Τη δεκαετία του 1970, η NASA επιβεβαίωσε τη σκοπιμότητά του, προτού καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η μηχανική πολυπλοκότητα και το κόστος εκτόξευσης το καθιστούσαν οικονομικά μη βιώσιμο. Όμως, αυτό αλλάζει τώρα. Οι εξελίξεις στη ρομποτική, την ασύρματη μετάδοση ενέργειας και η ραγδαία μείωση του κόστους εκτοξεύσεων γεφυρώνουν το χάσμα μεταξύ ιδέας και πραγματικότητας. Οι μεγάλες διαστημικές δυνάμεις λαμβάνουν σοβαρά υπόψη.
Ως βασικό εθνικό ερευνητικό πρόγραμμα από το 2008 και προωθημένο μέσω μιας κρατικά εγκεκριμένης πρότασης το 2013, η κινεζική πρωτοβουλία για ηλιακή ενέργεια από το διάστημα είναι σε πλήρη εξέλιξη, υποστηριζόμενη από κρατικές επενδύσεις και θεσμική συνεργασία.
Έκτοτε ακολούθησαν ορόσημα. Το 2019, η China Academy of Space Technology ανακοίνωσε σχέδια για έναν τροχιακό σταθμό ισχύος μεγαβάτ, βάρους 200 τόνων, μέχρι το 2035, και αργότερα παρουσίασε σχέδια για πειράματα ασύρματης μετάδοσης ενέργειας σε χαμηλή γήινη τροχιά έως το 2028.
Οι μακροπρόθεσμες φιλοδοξίες είναι ακόμη μεγαλύτερες. Μέχρι το 2050, ένας οδικός χάρτης της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών οραματίζεται έναν εμπορικά βιώσιμο σταθμό κλίμακας γιγαβάτ. Εάν υλοποιηθεί, θα μπορούσε να παράγει τόση ενέργεια σε ένα χρόνο όσο όλο το ανακτήσιμο πετρέλαιο στη Γη.
Το ενδιαφέρον του Πεκίνου για την ηλιακή ενέργεια από το διάστημα τροφοδοτείται από διάφορους αλληλένδετους στρατηγικούς στόχους. Πέρα από την προώθηση των σχεδίων βιομηχανοποίησης του διαστήματος της Κίνας και των φιλοδοξιών για τεχνολογική ηγεσία, η ηλιακή ενέργεια από το διάστημα αντιμετωπίζει πιεστικά ενεργειακά ζητήματα.
Η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει ο πιο επείγων παράγοντας. Ως ο μεγαλύτερος καταναλωτής ενέργειας στον κόσμο και σημαντικός εισαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου, η Κίνα παραμένει εξαρτημένη από ευάλωτες διαδρομές ανεφοδιασμού, τόσο θαλάσσιες όσο και χερσαίες, που βρίσκονται εκτός του πλήρους ελέγχου της. Οι φόβοι για διαταραχές σε αυτούς τους εύθραυστους διαδρόμους έχουν ενταθεί καθώς η αστάθεια στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται.
Η ηλιακή ενέργεια από το διάστημα υποστηρίζει επίσης τη μετάβαση της Κίνας σε χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Ο Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έχει δεσμευτεί να κορυφώσει τις εκπομπές άνθρακα πριν από το 2030 και να επιτύχει ουδετερότητα άνθρακα έως το 2060. Ωστόσο, ο άνθρακας εξακολουθεί να καλύπτει λίγο πάνω από το ήμισυ της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας της Κίνας, παρά την ταχεία επέκταση των ανανεώσιμων πηγών. Προσθέτοντας στις ανησυχίες, οι ελλείψεις ενέργειας το 2020-21 αποκάλυψαν τους κινδύνους της υπερβολικής εξάρτησης από διαλείπουσες ανανεώσιμες πηγές, ενισχύοντας την επιχειρηματολογία για σταθερές πηγές καθαρής ενέργειας.
Ενώ υποστηρίζει την ενεργειακή απόδοση, η ηλιακή ενέργεια από το διάστημα μπορεί επίσης να βοηθήσει τη χώρα να καλύψει τις τεράστιες μακροπρόθεσμες ενεργειακές της ανάγκες, όπως έχει αναγνωρίσει ο Κινέζος απεσταλμένος για το κλίμα Τσάι Τσιμίν. Η ιδέα ευθυγραμμίζεται με ευρύτερους πολιτικούς στόχους, όπως το 15ο πενταετές σχέδιο, το οποίο προβλέπει την οικοδόμηση μιας “ισχυρής ενεργειακής δύναμης” από την Κίνα. Η Εθνική Διοίκηση Ενέργειας της Κίνας τονίζει την ενίσχυση της μακροπρόθεσμης ενεργειακής σταθερότητας και ανθεκτικότητας.
Προκλήσεις παραμένουν μεγάλες. Το υψηλό κόστος και η χαμηλή απόδοση στην ασύρματη μετάδοση ενέργειας μεγάλων αποστάσεων αποτελούν σημαντικά εμπόδια. Ωστόσο, το αυξανόμενο ιδιωτικό ενδιαφέρον θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τέτοιες ανησυχίες. Η εμπορική δυναμική ήδη χτίζεται: στις αρχές του 2026, οι μετοχές στον κινεζικό φωτοβολταϊκό τομέα του διαστήματος σημείωσαν άνοδο άνω του 26% μέσα σε μόλις δύο μήνες, αντανακλώντας την αυξανόμενη εμπιστοσύνη των επενδυτών στις δυνατότητες της τεχνολογίας.
Η ανάπτυξη λειτουργικών συστημάτων ηλιακής ενέργειας από το διάστημα αναδεικνύει επίσης σημαντικά κενά διακυβέρνησης. Η Συνθήκη για το Διάστημα του 1967 δεν αφορά ειδικά την τροχιακή μετάδοση ενέργειας ή τον ανταγωνισμό για γεωστατικές θέσεις.
Η ευρύτερη διαστημική διακυβέρνηση μεταξύ των χωρών παραμένει κατακερματισμένη: οι Συμφωνίες Άρτεμις καλύπτουν την εξερεύνηση της Σελήνης, αλλά δεν προσφέρουν κανένα πλαίσιο για τροχιακές ενεργειακές υποδομές. Επιπλέον, η Κίνα δεν τις έχει υπογράψει, αποτέλεσμα τόσο της απαγόρευσης συνεργασίας της NASA-Κίνας μέσω του Wolf Amendment όσο και της σκόπιμης επιλογής του Πεκίνου να αγκυροβολήσει τη διαστημική διακυβέρνηση στον ΟΗΕ αντί για πλαίσια υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Το τοπίο ενέργειας-διαστήματος παραμένει έτσι χωρίς συμφωνημένους διεθνείς κανόνες. Σε αυτό το κενό, ο ανταγωνισμός, συμπεριλαμβανομένων της Ιαπωνίας, των ΗΠΑ και της Ευρώπης, εισέρχεται ήδη.
Για το Πεκίνο, η επιτυχία θα μπορούσε να μεταφραστεί σε ηγεσία τόσο στους ενεργειακούς όσο και στους τεχνολογικούς τομείς του διαστήματος, συμπληρώνοντας δυνητικά την Πρωτοβουλία “Belt and Road” επιτρέποντας εξαγωγές τροχιακής ενέργειας στον Παγκόσμιο Νότο. Τέτοια συστήματα θα μπορούσαν να εμβαθύνουν την επιρροή της Κίνας, ενσωματώνοντας παράλληλα τις συνεργαζόμενες χώρες σε κινεζικά τεχνολογικά οικοσυστήματα.
Παράλληλα, η ανάπτυξη τροχιακών ενεργειακών συστημάτων διασταυρώνεται με τον συστημικό ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας, ο οποίος ήδη εκτείνεται στην εξερεύνηση του διαστήματος, στα τεχνολογικά πρότυπα και στους στρατηγικούς πόρους.
Με το Πεκίνο να έχει ορίσει το διάστημα ως αμυντικό τομέα με τη δημιουργία μιας ειδικής Αεροδιαστημικής Δύναμης του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, οι εξελίξεις στην ηλιακή ενέργεια από το διάστημα μπορεί να εντείνουν τις ανησυχίες για τη στρατιωτικοποίηση του διαστήματος.
Καθώς και οι δύο δυνάμεις επιδιώκουν φιλόδοξες σεληνιακές βάσεις και μακροπρόθεσμους στόχους βαθέος διαστήματος – όσο αμφισβητούμενη κι αν είναι η πορεία – είναι πιθανό οι γεωπολιτικές και γεωοικονομικές εντάσεις στη Γη να επεκταθούν στο εξωτερικό διάστημα.
Εάν υλοποιηθεί σε μεγάλη κλίμακα, το κινεζικό πρόγραμμα Zhuri θα είναι κάτι περισσότερο από μια ενεργειακή καινοτομία – θα είναι υποδομή σε τροχιά, ανασχεδιάζοντας τις ενεργειακές ροές, θέτοντας νέα πρότυπα διακυβέρνησης και καθορίζοντας ποιες χώρες θα αγκυροβολούν τα δίκτυα που στηρίζουν την παγκόσμια ενεργειακή τάξη. Οι φιλοδοξίες της Κίνας για ηλιακή ενέργεια από το διάστημα είναι εξίσου μια προσπάθεια για στρατηγική επιρροή όσο και για καθαρή ενέργεια. Στην αναδυόμενη εποχή ενέργειας-διαστήματος, οι δύο μπορεί να αποδειχθούν αδύνατο να διαχωριστούν.
