Η Κίνα δεσμεύεται να προσφέρει βοήθεια χωρίς δεσμεύσεις σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, εδραιώνοντας τη θέση της ως βασική φωνή του Παγκόσμιου Νότου και επιδιώκοντας να διευρύνει την επιρροή της σε μια περιοχή που προσελκύει έντονο ενδιαφέρον και από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σε ένα επικαιροποιημένο πλαίσιο πολιτικής για βαθύτερη οικονομική συνεργασία με την περιοχή, το Πεκίνο υπογραμμίζει αυτό που περιγράφει ως “σημαντική μετατόπιση στην παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων”, με τον Παγκόσμιο Νότο να αποκτά μεγαλύτερη επιρροή. Η στρατηγική αυτή, η τρίτη του είδους της, δημοσιεύτηκε από το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua.
Σύμφωνα με το κείμενο, “η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη στερείται επαρκούς δυναμικής, συχνοί είναι οι τοπικές συγκρούσεις και αναταραχές, οι μονομερείς αυθαίρετες ενέργειες υπονομεύουν τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, και η ανθρώπινη κοινωνία αντιμετωπίζει πρωτόγνωρες προκλήσεις”. Ως αναπτυσσόμενη χώρα και μέλος του Παγκόσμιου Νότου, η Κίνα μοιράζεται πάντα μια κοινή μοίρα με αυτές τις χώρες.
Το Πεκίνο δημοσίευσε την πρώτη του πολιτική διακήρυξη για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική το 2008 και τη δεύτερη το 2016, με την τελευταία να προτρέπει για ισχυρότερη συνεργασία σε ένα ευρύ φάσμα τομέων. Η τρέχουσα διακήρυξη αναφέρεται σε παρόμοιους τομείς, συμπεριλαμβανομένων του εμπορίου, των χρηματοοικονομικών, της ενέργειας, των υποδομών, της βιομηχανίας και της γεωργίας.
Η Κίνα θα προωθήσει το εμπόριο προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίας με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, υποστηρίζοντας παράλληλα τις κινεζικές εταιρείες να επενδύσουν στην περιοχή και να “διαχειριστούν ορθά τις εμπορικές τριβές”. Παρά τη γεωγραφική απόσταση, οι ανταλλαγές και η συνεργασία έχουν αυξηθεί, με τη φιλία να “ριζώνει όλο και βαθύτερα στις καρδιές των λαών”.
Η βοήθεια που προσφέρει η Κίνα θα είναι βάσει αναγκών και θα παρέχεται “χωρίς προσκόλληση πολιτικών προϋποθέσεων”. Η Κίνα στρέφεται ολοένα και περισσότερο στη Νότια Αμερική για αγροτικά προϊόντα, εν μέσω του συνεχιζόμενου εμπορικού πολέμου με τις ΗΠΑ. Το νέο έγγραφο πολιτικής αναφέρει ότι το Πεκίνο θα βελτιώσει τους μηχανισμούς αγροτικής συνεργασίας και θα ενθαρρύνει τις εταιρείες και από τις δύο πλευρές να συμμετέχουν ενεργά στο αγροτικό εμπόριο.
Επιπλέον, η Κίνα επιδιώκει να διευρύνει τη συνεργασία σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η αεροδιαστημική και οι νέες ενεργειακές πηγές, ενώ θα συνεργαστεί και σε άλλους τομείς, όπως το διάστημα, οι θαλάσσιες υποθέσεις και το κλίμα.
Αν και το έγγραφο δεν αναφέρει την Ουάσινγκτον ονομαστικά, περιέχει έμμεση αναφορά στις ενέργειες της στην περιοχή, καλώντας για αντίσταση στη “μονομερή αυθαιρεσία” – μια φράση που το Πεκίνο χρησιμοποιεί συχνά αναφερόμενο στις δασμολογικές πολιτικές της κυβέρνησης Trump. Η Λατινική Αμερική έχει γίνει επίκεντρο της εντεινόμενης αντιπαλότητας ΗΠΑ-Κίνας. Στις αρχές του έτους, ο πρόεδρος Donald Trump είχε απειλήσει να αναλάβει τον έλεγχο της Διώρυγας του Παναμά, ισχυριζόμενος ότι βρισκόταν ουσιαστικά υπό κινεζική επιρροή, κάτι που η Κίνα έχει απορρίψει κατηγορηματικά.
Η κυβέρνηση Trump έχει επίσης προσπαθήσει να ενισχύσει τις ανταλλαγές με την περιοχή, με τον υπουργό Εξωτερικών Marco Rubio να επισκέπτεται χώρες όπως ο Παναμάς, το Ελ Σαλβαδόρ, η Κόστα Ρίκα και η Γουατεμάλα. Στόχος της επίσκεψης ήταν η προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας και η εμβάθυνση των οικονομικών δεσμών, “αντιμετωπίζοντας την Κίνα”.
Στο μεταξύ, η Κίνα πραγματοποίησε υπουργική συνάντηση με την Κοινότητα Κρατών Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής (Celac) στο Πεκίνο τον Μάιο. Η συνάντηση οδήγησε σε ένα τριετές σχέδιο δράσης που περιλάμβανε 66 δισεκατομμύρια γουάν (9,3 δισεκατομμύρια δολάρια) σε πιστώσεις για την περιοχή, καθώς και πρόσκληση για 300 πολιτικούς από το μπλοκ να επισκεφθούν την Κίνα ετησίως.
Το τελευταίο έγγραφο πολιτικής αναφέρει ότι η Κίνα σχεδιάζει να εμβαθύνει την ασφάλεια και τη στρατιωτική συνεργασία με την περιοχή, καθώς και σε άλλους τομείς όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και ο αθλητισμός. Το Πεκίνο θα επιδιώξει επίσης να “ενισχύσει την εκπροσώπηση και τη φωνή του Παγκόσμιου Νότου” και να προωθήσει τη δημιουργία ενός “πιο δίκαιου και ισότιμου παγκόσμιου συστήματος διακυβέρνησης”, υποστηρίζοντας τον ρόλο των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής στις παγκόσμιες υποθέσεις.
Η Κίνα, σύμφωνα με το έγγραφο, θα “υπερασπιστεί το πολυμερές εμπορικό σύστημα, θα αντιταχθεί στη μονομερή αυθαιρεσία, θα διατηρήσει τη σταθερότητα των παγκόσμιων βιομηχανικών και εφοδιαστικών αλυσίδων και θα αντιταχθεί στο ‘decoupling'”.
Σε σύγκριση με την έκδοση του 2016, το νέο έγγραφο προσφέρει εκτενέστερη αναφορά στην Ταϊβάν και την αρχή “μία Κίνα”, τονίζοντας ότι αποτελεί σημαντική πολιτική βάση για το Πεκίνο να αναπτύξει παγκόσμιες σχέσεις. Η Κίνα θεωρεί την Ταϊβάν τμήμα της και είναι έτοιμη να τη ενώσει με τη βία αν χρειαστεί. Οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, δεν αναγνωρίζουν την Ταϊβάν ως ανεξάρτητο κράτος, αλλά οι ΗΠΑ αντιτίθενται σε κάθε απόπειρα κατάληψής της με τη βία και είναι δεσμευμένες να της παρέχουν όπλα.
Το νέο έγγραφο, που εκδίδεται σε περίοδο υψηλών εντάσεων με το Τόκιο λόγω δηλώσεων του Ιάπωνα πρωθυπουργού Sanae Takaichi για την Ταϊβάν, τονίζει ότι “η Ταϊβάν είναι αναπόσπαστο τμήμα του εδάφους της Κίνας” και “η κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας είναι η μοναδική νόμιμη κυβέρνηση που αντιπροσωπεύει ολόκληρη την Κίνα”. Από τις λίγες χώρες που διατηρούν διπλωματικές σχέσεις με την Ταϊβάν, οι περισσότερες βρίσκονται στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, όπως η Παραγουάη και η Γουατεμάλα.
Το έγγραφο αναφέρει: “Η Κίνα είναι πρόθυμη να εμβαθύνει συνεχώς τη στρατηγική αμοιβαία εμπιστοσύνη με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής που έχουν εγκαθιδρύσει διπλωματικές σχέσεις με την Κίνα, και να συνεχίσει να κατανοεί και να υποστηρίζει η μία την άλλη σε ζητήματα που αφορούν τα πυρηνικά συμφέροντα και τις μεγάλες ανησυχίες, όπως η εθνική κυριαρχία, η ασφάλεια και η εδαφική ακεραιότητα”.
Η δεύτερη πολιτική διακήρυξη της Κίνας συμπίπτει με το ταξίδι του Κινέζου προέδρου Xi Jinping στη Νότια Αμερική το 2016 και έκανε έκκληση για “νέα εποχή” στις σχέσεις με την περιοχή. Η Κίνα έχει σταθερά εμβαθύνει τη δέσμευσή της από τότε. Για παράδειγμα, το 2018, αναδείχθηκε ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, αγοράζοντας σόγια, χαλκό, πετρέλαιο, σιδηρομετάλλευμα και άλλες πρώτες ύλες από την περιοχή.
Το Πεκίνο έχει επίσης υπογράψει συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με πέντε χώρες της περιοχής – Χιλή, Κόστα Ρίκα, Εκουαδόρ, Νικαράγουα και Περού. Εκτός από το αναπτυσσόμενο εμπόριό της με την Κίνα, η περιοχή έχει γίνει σημαντικός επενδυτικός προορισμός για τον ασιατικό οικονομικό γίγαντα. Κινεζικές εταιρείες, με κρατική χρηματοδότηση, έχουν αναλάβει χρηματοδοτικούς ρόλους και κατασκευάζουν νέους δρόμους, σιδηροδρόμους, φράγματα και λιμάνια, ειδικά στο πλαίσιο της “Πρωτοβουλίας Ζώνη και Δρόμος” (Belt and Road Initiative).
